2019 جىلدىڭ 8 ايىندا وبلىستا تىركەلگەن بارلىق قىلمىستىڭ جارتىسىنان استامى نەمەسە 55,2%-ى – وزگەنىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ ەكەن.
– بيىل قابىلدانعان شارالار ارقىلى ۇرلىق فاكتىسى 18,8%-عا, سونىڭ ىشىندە پاتەر ۇرلىعى 26,6%-عا, ۇيالى تەلەفون ۇرلىعى 15,4%-عا ازايدى. 8 اي ىشىندە بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ بويىنشا 3518 فاكتى تىركەلدى, 1758 قىلمىستىق ءىس اشىلىپ, اياقتالدى. جەدەل ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلدارى جاسالعان ۇرلىقتىڭ 161-ءى اشىلدى. ۇرلىق جاساعانى ءۇشىن 1397 ادام جانە 57 قىلمىستىق توپ ۇستالدى, – دەيدى ماقسۇدحان نۇعمان ۇلى.
مال اشۋى – جان اشۋى
باتىس قازاقستان – مال شارۋاشىلىعى دامىعان ءوڭىر. وبلىس حالقىنىڭ تەڭ جارىمى اۋىلدا تۇرسا, سول حالىقتىڭ 90 پايىزى مالمەن كۇن كورەدى. گەنەرال «سوڭعى بەس جىلدا مال ۇرلىعى سانى ازايدى» دەگەنىمەن, جىل باسىنان بەرى وتكەن 8 ايدا 209 مال ۇرلىعى تىركەلىپتى. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 201 بولعان ەكەن.
مال ۇرلىعى كوبىنە اقجايىق (109 باس), بايتەرەك (109 باس), بوكەي ورداسى (100 باس) جانە ءبورلى (98 باس) اۋداندارىندا جاسالادى.
مال ۇرلىعى سانىنان بۇرىن كوش باستايتىن قاراتوبە اۋدانىندا جاعداي وڭالىپ قالىپتى. ويتكەنى 2018 جىلدىڭ قاراشا ايىندا وسى اۋداننىڭ 3 تۇرعىنىنان قۇرىلعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ ۇستالعان ەدى. «بۇل توپ 3 جىل بويى ءوز اۋدانىندا مال ۇرلىعىمەن اينالىسىپ, 26 جىلقى, 118 سيىر ۇرلاعان. كەلتىرگەن شىعىندارى 27 ملن تەڭگەدەن اسادى. ءبىز ولاردى اشكەرەلەۋ ءۇشىن كوپ كۇش, ۋاقىت جۇمسادىق. ناتيجەسىندە بيىل ماۋسىم ايىندا ايىپتاۋ ۇكىمى شىعىپ, قىلمىسكەرلەر ۇزاق مەرزىمگە سوتتالدى. ولاردىڭ قىلمىستىق جولمەن تاپقان مۇلكى تاركىلەنىپ, سوت شەشىمى بويىنشا جابىرلەنۋشىلەرگە بەرىلەتىن بولادى» دەيدى پوليتسيا باسشىسى.
پوليتسيانىڭ وسىنداي جۇيەلى ارەكەتى ناتيجەسىندە بيىل مامىر ايىندا 3 ادامنان قۇرىلعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ ۇستالدى. ولار جاڭاقالا جانە بوكەي ورداسى اۋداندارى اۋماعىندا مال ۇرلاۋ بويىنشا 13 قىلمىس جاساعان. ۇرىلار 27 باس مال ۇرلاپ, 9 ملن تەڭگەدەن استام ماتەريالدىق شىعىن كەلتىرگەن.
شىلدە ايىندا اقجايىق, تاسقالا, ءبورلى جانە بايتەرەك اۋداندارىنىڭ 6 تۇرعىنى ۇيىمداسقان تاعى ءبىر توپ ۇستالدى. ولار ءبورلى, تاسقالا جانە بايتەرەك اۋداندارى اۋماعىندا 6 مارتە مال ۇرلىعىن جاساعانى دالەلدەندى.
جالپى 2019 جىلى مال ۇرلىعى قىلمىسىن جاساعان 135 ادام جانە 21 قىلمىستىق توپ ۇستالعان.
شىعاسىعا يەسى باسشى
– وسى ۇرلىقتىڭ كوبى مال يەلەرىنىڭ بەيقامدىعىنان بولىپ وتىر, – دەيدى م.ءابلازىموۆ.
8 اي ىشىندە تىركەلگەن 209 مال ۇرلىعىنىڭ 144-ىندە (68,9%) مال جايىلىمدا بوس جۇرگەن جەرىنەن جوعالعان.
– مىناداي جاعداي دا كەزدەسەدى: كەي تۇرعىن مالى جوعالعانى جونىندە ارىز جازىپ, پوليتسياعا جۇگىنەدى. ءبىز كەڭ كولەمدى جەدەل ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزىپ, مالدى تابامىز. سويتسەك مالدى ەشكىم ۇرلاماعانى, باسقا اۋماقتا جايىلىپ جۇرگەنى انىقتالادى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 129 ارىز بويىنشا قىلمىس جوق بولىپ شىقتى, ياعني مالى ۇرلانباعان. ال ونى انىقتاۋعا ءبىزدىڭ قانشا كۇشىمىز, ۋاقىتىمىز, مەملەكەت قارجىسى كەتتى, – دەيدى پوليتسيا باسشىسى.
مىسالى, ناۋرىز ايىندا ءبورلى اۋدانىندا «بۋرشيەۆ» شارۋا قوجالىعى باسشىسىنىڭ 15 جىلقىسى «جوعالعان». ول جىلقىنى ەركىن جايىلىمعا ايداپ جىبەرگەن ەكەن. جابىرلەنۋشى 3 اي وتكەننەن كەيىن پوليتسياعا جۇگىنگەن. قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە جىلقى ءۇيىرىن پوليتسيا قىزمەتكەرى تاۋىپ, يەسىنە قايتاردى.
قاڭتار ايىندا اقجايىق اۋدانىندا دا وسىعان ۇقساس وقيعا بولدى. شارۋا قوجالىعى باسشىسىنىڭ 130 جىلقىسى جوعالىپ كەتكەن. بۇل جىلقى دا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇشىمەن تابىلدى. گەنەرالدىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي فاكتى كوپ.
8 ايدا ۇرلانعان مالدىڭ 55,3 %-ى يەلەرىنە قايتارىلدى.
كەشىرىم كەدەرگى بولدى
ءبىر قىزىعى, م.ءابلازىموۆ اۋىلداعى مال ۇرلىعىنىڭ ازايماۋىنا ۇرىلارعا كەشىرىم جاسالۋى سەبەپ ەكەنىن ايتادى.
– جابىرلەنۋشىلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ماقساتى – ۇرلانعان مالىن قايتارىپ الۋ. الايدا, پراكتيكاعا سۇيەنسەك, مال ۇرلاعان قىلمىسكەرلەر بوستاندىقتا جۇرگەندىكتەن ولار قىلمىسىن ءارى قاراي جالعاستىرا بەرەدى. بيىلعى 8 ايدا جابىرلەنۋشى مەن قىلمىسكەر تاتۋلاسىپ, 83 مال ۇرلىعى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قىسقارتىلدى. ياعني, ۇرىلار قىلمىستىق جازادان قۇتىلىپ كەتتى, – دەيدى وبلىستىڭ باس پوليتسەيى.
بيىلدىڭ وزىندە پوليتسيا 168 قىلمىسكەردى ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قاماۋعا العان. سونىڭ 75-ءىن سوت پەن پروكۋراتۋرا قايتا بوساتىپتى. ولاردىڭ 45-ءى – بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاعان ۇرىلار بولاتىن.
2018 جىلعى قىركۇيەك ايىندا وبلىس اۋماعىندا بىرنەشە مارتە مال ۇرلىعىن جاساعانى ءۇشىن سىرىم اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ر.كاباسينوۆ ۇستالدى. ول بۇعان دەيىن وسىعان ۇقساس قىلمىس جاساعانى ءۇشىن بىرنەشە قايتارا سوتتالعان. بىراق جابىرلەنۋشىمەن تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى بوساتىلعان. بوستاندىققا شىققاننان كەيىن ول ءتۇزۋ جولعا تۇسپەي, قايتادان «كاسىبىمەن» اينالىسقان. پوليتسيا جاقىندا ونىڭ تاعى دا بىرنەشە مال ۇرلىعىن جاساعانىن اشكەرەلەپ, تامىز ايىندا قاماۋعا الىپتى.
مال قاراۋسىز قالماسىن
پوليتسيا مال ۇرلىعىن ازايتۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى – ورتالىقتاندىرىلعان مال باعۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ دەپ سانايدى. ۇرلانعان مالعا جالعان قۇجات جاساۋ جولدارى دا تىيىلماي تۇر.
مال ۇرلىعىنىڭ ورشۋىنە ەت ونىمدەرىن ساتۋ نارىعىنىڭ كەڭدىگى دە اسەر ەتەدى. بارلىق ەت بازارلارى مەن ساتۋشىلار كىشى جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى سانالعاندىقتان, بۇل بازارلاردا ەت ونىمدەرىنىڭ قايدان كەلگەنىن پوليتسيا تەكسەرە المايدى.
پوليتسيا دەپارتامەنتى سوڭعى جىلدارى GPS-باقىلاۋ جۇيەسىن قولدانىسقا ەنگىزۋدى ەرەكشە ناسيحاتتاپ ءجۇر. بۇگىندە وڭىردەگى بىرقاتار ءىرى شارۋاشىلىقتار وسى ءادىستى پايدالانۋعا كوشىپتى. قازىر وبلىس بويىنشا بۇل ءادىستى 55 شارۋا قوجالىعى قولدانىپ وتىر ەكەن. وسىلايشا جالپى سانى 1864 جىلقى باقىلانىپ وتىر. بىراق بۇل وتە از, جالپى مال باسىنىڭ 1,2%-ى عانا.
سىرىڭكە قورابىنداي عانا GPS-ترەكەرلەر ءموبيلدى قۇرىلعى ارقىلى مالدىڭ قوزعالىسىنا باقىلاۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي قوندىرعىنىڭ 2 ءتۇرى بار: ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ بازاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ترەكەرلەردىڭ باعاسى – 30-50 مىڭ تەڭگە بولسا, سپۋتنيكتىك بايلانىس نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن ەڭ سەنىمدى باقىلاۋ ترەكەرىنىڭ قۇنى 80 مىڭنان باستالىپ, جوعارىلاي بەرەدى. بۇعان قوسا اي سايىن تولەنەتىن 2-6 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا تولەماقى تاعى بار. مۇنى ءىرى شارۋاشىلىقتار بولماسا, جەكەلەگەن تۇرعىنداردىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
