اتالعان جوبانىڭ باستاپقى كەزەڭىندە وبلىس ورتالىعى مەن اۋداندارىنا ورتالىقتان ءارى ەلدىڭ وزگە دە ايماقتارىنان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى مەن تەولوگتار جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالانىڭ ءتۇرلى باعىتىندا قىزمەت اتقاراتىن بەلگىلى ساراپشى ماماندار كەلدى. ولار وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىندە حالىقپەن كەزدەسىپ, وكىنىشتى جايتتاردىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارىن انىقتاۋعا ۇمتىلدى. سونىمەن بىرگە الداعى ۋاقىتتا ءبىرىنشى كەزەكتە ەل-جۇرتتى تولعاندىراتىن قانداي ماسەلەلەرگە باسىمدىق بەرۋ قاجەتتىگىن سارالاپ بەردى. ءسويتىپ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپ قۇرامىنداعى ساراپشىلار وبلىس تۇرعىندارىمەن قويان-قولتىق جۇمىستار جۇرگىزە باستادى.
كۇرمەۋى قيىن ماسەلەگە بۇلايشا جاڭاشا كوزقاراس تۇرعىسىنان كەلۋ ءتاسىلى وڭ ناتيجەسىن بەردى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. وسىلايشا وبلىستا «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» دەپ اتالعان قاناتقاقتى جوبا حالىققا تۇسىنىكتى بولا باستادى. كەشەندى تۇردە جۇرگىزىلگەن كەڭ اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە حالىقتى الاڭداتىپ جۇرگەن بىرقاتار الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلە ءوز شەشىمىن تاپتى. بۇدان كەيىنگى كەزەڭدە وبلىستا ەل-جۇرتتىڭ ويى مەن كوڭىلىنەن شىققان اتالعان جوبا اياسىنداعى ءىس-شارالاردى ءار جىل سايىن جالعاستىرىپ, جاڭعىرتىپ وتىرۋ جونىندە ۇيعارىم جاسالدى.
بيىلعى جىلدىڭ 20 تامىزى كۇنى اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ءورازاليننىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءوز جالعاسىن تاپقان «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى اقتوبە قالاسى مەن وبلىس اۋداندارىنداعى ءىرى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىن, ولاردىڭ كەڭ اۋقىمدى شوعىرىن قامتىدى. سونداي-اق سوڭعى ۋاقىتتا اتالعان جوبا ءوزىنىڭ ءاۋ باستاعى اۋقىمى مەن شەڭبەرىن اجەپتاۋىر ۇلعايتا تۇسكەنى دە ءسۇيىنىشتى جايت. ناقتىراق ايتقاندا, قازىرگى كەزدە جوبا جاناشىرلارى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى ورنىقتىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تابۋ كەرەكتىگىنە باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى بۇعان دەيىن تاجىريبەدە ءوزىن ءوزى اقتاعان جوبانىڭ جاڭا مازمۇنمەن تولىعا ءتۇسۋىنىڭ ناقتى كورىنىسى. ءارى الگىندە ايتىلعانداي, وڭىردە تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى ساقتاۋ ءىسىنىڭ باستى تەتىگى بولماق. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندەگى حالىقتى تولعاندىراتىن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەر مەن ءومىر اعىسىندا ورىن الىپ جاتاتىن تۇيتكىلدەر از ەمەس ەكەنى ايان. سونىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى – باسپانا مەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ەكەنى بەلگىلى.
وسى ماسەلەگە بايلانىستى «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى اياسىندا ازاماتتاردى قابىلداۋ ءتارتىبى بەلگىلەنگەن. سول كەزدە ولار بۇعان قاتىستى ءتيىستى جاۋاپتار الا الادى. مىسالى, قازىرگى كەزدە وڭىردە «باقىتتى وتباسى», ء«وز ءۇيىم», «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى بويىنشا كوپ بالالى انالارعا پايىزدىق مولشەرلەمەسى تومەن تۇرعىن ۇيلەر بەرىلۋدە. بۇل جونىندە «تۇرعىن- ۇيقۇرىلىسجيناقبانكى» اق فيليالى ايماقتاعى 8 قۇرىلىس كومپانياسىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان. ايتسە دە قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ دەنى تومەن پايىزدىق باسپاناعا يە بولۋدىڭ ءجاي-جاپسارىن بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. مۇنىڭ انىق-قانىعىنا جەتۋگە اتالعان جوبانىڭ شاپاعاتى ءتيىپ وتىر.
سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ بەلگىلى ءبىر جۇمىسقا ورنالاسۋىنا دا جوبا اياسىنداعى ءىس-شارالار كومەگىن تيگىزۋدە. مىسالى, بۇگىنگى كۇنى اقتوبە قالاسىندا 1300-گە جۋىق بوس جۇمىس ورنى بار ەكەن. ال ناقتى جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن جۇمىسسىزداردىڭ سانى بۇدان الدەقايدا از بولىپ شىقتى. مىنە, قاراما-قايشىلىق قايدا؟ بۇل رەتتە بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىن وتكىزۋ تۇراقتى ۇردىسكە اينالىپ, تۇرعىندارعا اجەپتاۋىر كومەگىن تيگىزگەن. وسىلايشا 6,5 مىڭعا جۋىق قالا حالقى جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان.
سونىمەن بىرگە باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعاندارعا دا جوبا باعىتتارى بويىنشا قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك بەرۋ نورمالارى قاراستىرىلعان. اقتوبە وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى قايرات رايجانوۆ ازاماتتاردىڭ اراسىندا قابىلداۋعا تەگىن ءدارى-دارمەك الۋ ماسەلەسى بويىنشا كەلەتىندەر كوپ ەكەنىن ايتىپ بەردى. دەنساۋلىق ساقشىلارى مۇنداي جاندارعا مۇمكىندىگىنە قاراي كومەك كورسەتىپ ءجۇر. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت تاراپىنان ونكولوگيا, قانت ديابەتى, تۋبەركۋلەز جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋىنا ءدارى-دارمەكتەر تەگىن بەرىلەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى وسى دەرەكپەن تۇرعىنداردى حاباردار ەتۋدە.
جوبا شەڭبەرىندە اشىق ەسىك كۇندەرى كەزىندە تۇرعىنداردىڭ مەديتسينا ورتالىقتارىنا كەلىپ, ءتيىستى تەگىن تەكسەرۋدەن وتكىزىلۋى دە ونىڭ ماسەلەسىن بيىكتەتە تۇسەدى. ازاماتتار ءۇشىن ارنايى ۇيىمداستىرىلعان سەمينارلار كەزىندە ەكپەدەن باس تارتپاۋدىڭ پايداسى مەن قاجەتتىلىگى, ءجاسوسپىرىم قىزدار اراسىندا ەرتە جۇكتىلىكتى بولدىرماۋ ءارى ونىڭ الدىن الۋ, قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋلارىنان ساقتاندىرۋ سەكىلدى تاقىرىپتار قوزعالۋى دا قولداۋعا ابدەن لايىقتى.
الداعى جىلى ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلمەك. جوبادا قارالعان باعىتتاردىڭ بىرىنە سايكەس تۇرعىندارعا وسى وزگەرىستەر جونىندە تولىققاندى دەرەكتەر مەن مالىمەتتەر بەرىلۋى دە ونىڭ مازمۇنىن تولىقتىرا تۇسۋدە. مۇنداي اڭگىمەلەر بۇگىنگى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى توڭىرەگىندە دە ايتىلۋدا. بۇگىنگى كۇنى تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگىنىڭ وزدەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا بارۋىنا جاعدايلارى بولا بەرمەيدى. سولاي بولعان كۇننىڭ وزىندە ولاردىڭ ءبارىن ءبىر مەزگىلدە قابىلداۋ مۇمكىندىگى تاعى دا جوق ەكەنى بەلگىلى.
بۇل رەتتە «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى شەڭبەرىندەگى قابىلداۋلار وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولىقتىرا تۇسكەندەي اسەر قالدىرادى. سونىمەن بىرگە ولارعا ەلەكتروندى قىزمەت تۇرلەرى دە قوسا كورسەتىلۋدە. بۇل – ەلەكتروندى-تسيفرلى قولتاڭبانى قالاي قولدانۋ جانە تەلەگرامم بوت ارقىلى قىزمەتتەردىڭ قالاي الۋ كەرەكتىگىن حالىققا ۇعىندىرۋ دەگەن ءسوز. ماسەلەن, بۇگىنگى كۇنى ەلەكتروندى قىزمەتتىڭ 30 ءتۇرىن بىرنەشە مينۋتتا الۋعا بولادى ەكەن. اتالعان جوبانىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى, ءسوز باسىندا ايتىلعانداي, ءوڭىر تۇرعىندارى اراسىندا ءدىني ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن كوتەرۋ بولىپ وتىر. ول ءۇشىن اقتوبە قالاسى مەن وبلىستىڭ ءىرى جانە شاعىن ەلدى مەكەندەرىندە ءارتۇرلى ۇجىمدىق كاسىپورىندار مەن وقۋ ورىندارىندا تەولوگ مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن.
ء«داستۇرلى ءدىن دەگەنىمىز نە؟ ونىڭ ءارتۇرلى دەسترۋكتيۆتىك ءدىني اعىمداردان وزگەشەلىگى مەن ايىرماشىلىعى قانداي؟ بۇل ساۋالدارعا قاتىستى اقپاراتتىق توپ مۇشەلەرى حالىققا ايقىن جاۋاپتار قايتارىپ ءجۇر. بۇل رەتتە ءداستۇرلى ەمەس ءدىني ەكسترەميزم باعىتىنا بوي ۇرۋشىلار مەملەكەتتىك ساياساتقا كولەڭكە ءتۇسىرىپ, كەي جاعدايلاردا كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتاردى بۇزۋعا ارەكەت جاساۋعا ۇمتىلاتىنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. سوندىقتان مۇنداي تەرىس اعىمداردىڭ جەتەگىندە جۇرگەن جاستارمەن جەكە اڭگىمەلەسىپ, ولاردى ءداستۇرلى حانافي ءمازحابىنا تارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەمىز», دەيدى وبلىستاعى «اڭسار» اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان جانشين.
ونىڭ ايتقانىنا قوسارىمىز, اتالعان ورتالىق «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى باستالعان كەزدەن بەرى وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىمەن بىرلەسە وتىرىپ مىڭداعان ادامدى قامتىعان سان الۋان كەزدەسۋ وتكىزۋگە مۇرىندىق بولا بىلگەنى. ولاردىڭ جاماعات اراسىندا جۇرگىزىلگەن لەكتسيالارى مەن سەمينارلارى ءوز الدىنا ءبىر توبە. وسى ورايدا مەشىت قىزمەتكەرلەرىنە بىرنەشە دۇركىن ادىستەمەلىك كومەكتەر كورسەتىلگەن.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وبلىس حالقىنىڭ قولداۋىنا يە بولعان اتالعان جوباعا سايكەس وتكىزىلگەن سان الۋان ءىس-شارالاردىڭ اياسى وتە كەڭ, سانى مەيلىنشە جوعارى. البەتتە باستى ماقسات ساندىق كورسەتكىشتەرگە ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە بيىك ساپالىق دەڭگەيگە قول جەتكىزۋ ەكەنى ءمالىم. بۇل رەتتە جوبانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندەر سان مەن ساپانىڭ بىرلىگىنە جانە ءوزارا ۇيلەسىمىنە قول جەتكىزە العانى ۇلكەن مەرەي. جۇرەكتەن شىقپاسا جۇرەككە جەتپەيدى دەگەندەي, ەڭ باستىسى, ەلىمىزدە ەشقانداي بالاماسى جوق اۋقىمدى جوبا بويىنشا اتقارىلعان ءىس-شارالاردىڭ وڭ ناتيجەسى جىلدان- جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. سونىڭ باستى ءبىر كورىنىسى بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا ءدىني احۋال مەن ءدىن تۇتۋ ەركىندىگىنىڭ تۇراقتى سيپاتقا يە بولا باستاعانى دەۋگە بولادى.
تۇتاستاي العاندا, «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسىنا سايكەس بيىلعى جىلى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن تابىسىن كوتەرۋگە باسا كوڭىل بولىنگەنى اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ءىس. سونىمەن بىرگە وزەكتى ءارى كوكەيكەستى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق پروبلەمالاردى رەتتەۋ جونىندە كەڭ اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنى دە جوبانىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن تەرەڭدەتە تۇسەدى.
اقتوبە
