ايماقتار • 16 قىركۇيەك، 2019

ۇلاعاتتى ءومىر يەسى

98 رەتكورسەتىلدى

بۇگىن ەسىمى ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال كورنەكتى عالىم، ماتەماتيك، جوعارى مەكتەپتىڭ بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشىسى، پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، حالىقارالىق اقپاراتتاندىرۋ مەن ەكولوگيا، ادام جانە تابيعات قاۋىپسىزدىگى عىلىم اكادەميالارىنىڭ اكادەميگى، «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى، قازاق ەكونوميكا، قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى ءابدىماناپوۆ 70 جاسقا تولىپ وتىر.

«عىلىم تاپپاي ماقتانبا، ورىن تاپپاي باپتانبا، قۇمارلانىپ شاتتانبا، ويناپ بوسقا كۇلۋگە» دەپ ۇلى اقىن اباي ايتقانداي، اقىن وسيەتىن جاستايى­نان كوكەيىنە ءتۇيىپ، وقۋ-ءبىلىم، عى­لىم­عا ۇمتىلعان كيەلى جامبىل وبلى­سىنىڭ تۋماسى سارسەنعالي ابدىعا­لي­ ۇلى ەسەيە كەلە ومىردەن ءوز ورنىن تاۋىپ، بۇكىل سانالى عۇمىرىن ءبىلىم-عىلىم سالاسىنا ارناعان تۇلعا. ونىڭ ءومىرى مەن اتقارعان ءىسى جاس بۋىنمەن قاتار، وزىمەن قاتارلاسا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن بارلىق زامانداس­تارىنا دا ۇلكەن ونەگە. وسىناۋ ونەگەلى ومىرىندە ء«بىلىمدى بولۋدىڭ ماقساتى مانساپ ەمەس، قوعام مەن حالقىڭا قىزمەت ەتۋ» دەپ بىل­گەن ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ءاربىر ارەكەتى، بەرگەن ءبىلىمى بارلىق شاكىرتى ءۇشىن قا­شان­دا ۇمىتىلماس دۇنيە.

عالىم-ۇستازدىڭ جارتى عاسىرلىق پەداگوگيكالىق قىزمەتىندە بىرنەشە وقۋلىقتارمەن قاتار، 500-دەن استام عىلىمي ماقالالارى ءباسپاسوز بەت­تە­رى مەن عىلىمي باسىلىمداردا جاريا­لانىپ، قازاق عىلىمى مەن بىلى­مى­نە ۇلكەن ۇلەس بولىپ قوسىلدى. بۇل ەڭبەكتەرىندە اۆتور الەمدىك قۇن­دى­­لىقتار، مەملەكەتتىك ساياسات پەن ءۇش تۇعىرلى ءتىل ماسەلەسى، ستۋدەنت-جاس­­تار تاعدىرى، ءوز زامانداس­تارى، ارىپ­تەس­تەرى، ۇستازدارى تۋرالى تول­عا­نۋ­مەن قاتار ماتەماتيكا عىلىمى سالا­سىن­دا الەمدىك دەڭگەيدە زور مانگە يە قۇندى دۇنيەلەردى جازىپ شىقتى. عا­لىم­نىڭ وسىناۋ قاجىرلى ەڭبەگى مەن باسقا دا قابىلەت-قاسيەتتەرىن ەسكەرگەن يسپانيا كورولدىگىنىڭ دوكتورلار اكادەميا­سى ونى تولىق مۇشەسى ەتىپ قابىلدادى. سونداي اق سوكرات اتىن­داعى حالىقارالىق سىيلىقتى يە­لەندى.

بايسالدى باسشى، ەرىك-جىگەرگە تولى ازامات سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى قازاق­ستانداعى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ءبىرى – ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قاراپايىم وقى­تۋ­شى­دان وقۋ ءىسى جونىندەگى پرورەك­تور­عا دەيىن كوتەرىلىپ، جيىرما سەگىز جىل بويى وسى وقۋ ورنىندا قىزمەت اتقاردى. بۇل ونىڭ ءوز ءىسىن جەتە مەڭگەرگەن تاجىري­بەلى مامان ەكەندىگىن تانىتاتىن ناقتى ايعاقتىڭ ءبىرى. قىزمەتتىك جو­لىندا مول تاجىريبە جيناقتاپ، كاسى­بي كەمەلىنە كەلگەن تۇستا 2000-2004 جىلدارى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى، 2004-2008 جىلدارى – وسى ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەك­تورى قىزمەتىن اتقارىپ، وقۋ ورنى­نىڭ بەدەلىن زاماناۋي تالاپقا ساي يدەيالارىمەن الەمگە تانىتا ءبىلدى. ادامنىڭ ازاماتتىق كەلبەتى جاسا­عان جاعىمدى ىستەرىمەن، تەر توگىپ سىڭىر­گەن ەڭبەگىمەن ايقىندالادى. ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ەۇۋ بازا­سىن­­دا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق­ستان­دىق فيليالى اشىلىپ، بۇگىنگى تاڭدا ويداعىداي جۇمىس ىستەۋدە. ال 2012 جىلدان بەرى قازاق ەكونوميكا، قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن ابى­روي­­مەن اتقارىپ كەلەدى.

قازاقتا «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت، نۇرى تاسىسىن» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. سول سەبەپتەن اعامىزدىڭ كۇندە ايتىلا بەرمەيتىن قانداي قى­رى­نا توقتالساق تا، ارتىقتىق ەتپەس. قۇرمەتتى عالىم-ۇستاز، بىلىكتى باس­شى­نىڭ وقۋ-ءبىلىم مەن عىلىمداعى، پە­دا­گوگيكالىق-ۇيىمداستىرۋشىلىق قىز­­مەتتەگى ەرەن ەڭبەكتەرىن، ونىڭ جاق­سى ناتيجەلەرىن تاڭدى تاڭعا اسىرىپ بايانداۋعا بولاتىنداي. ول جالپى جۇرت­قا جاقسى تانىس. تەگىندە ادامي يگى قا­سيەت­تەر – ادالدىق، ادامگەرشىلىك، كىسىلىك، كىشى­لىك، قاراپايىمدىلىق پەن قايىرىمدىلىق سىندى ساپالىق بەلگىلەردىڭ ورنى ەرەكشە ەكەندىگى بەلگىلى. سوندىقتان جاقسى قىزمەت، ۇلكەن جۇمىس، بيىك ءمانساپ – ءبارى وتكىنشى; بۇگىن بار، ەرتەڭ جوق دۇنيەلەر. ال حالىققا كەرەگى، كەيىن­گى ۇرپاققا ونەگە بولارلىعى – ادام­گەر­شىلىك، ادامي قاسيەت، كىسىلىك كەلبەت پەن بەكزاتتىق بولمىس ءبىتىم. بۇلار ادامنىڭ انا سۇتىمەن بەرىلىپ، وزى­مەن بىرگە ماڭگى بىرگە جۇرەتىن اسىل بەلگى­لەر.

مەن ءۇشىن سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى وسىنداي اسىل قاسيەتتەردىڭ بارلىعىن ءبىر بويىنا سىڭىرە بىلگەن ونەگەلى ءومىر يەسى. ول كىسى مەنى قازاق ەكونوميكا، قارجى جانە حالىقارالىق ساۋ­دا ۋنيۆەرسيتەتىنە پرورەكتورلىق قىزمەتكە جاڭادان كەلگەن كەزىمدە ءوزى­نىڭ اعالىق ءىلتيپاتىن كورسەتىپ، استا­نا قالاسىنا ورنىعۋىما، سىڭىس­ۋى­مە ۇلكەن سەپ­تىگىن تيگىزگەن ارداقتى جان. قاندايدا بولسىن جۇمىستى مەڭگەرۋ ءۇشىن ءبىر-اق ءادىس بار، ول – ۇيرەنۋ. مەنىڭ دە سارسەنعالي ابدىعا­لي­ ۇلىنان ۇي­رەن­گەنىم اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. باسشىلىق قابىلەتتى، ۇيىم­داستىرۋشىلىق شەبەر­لىكتى ۇي­رەن­­دىم، ادامدارمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋدا، كوپشىلىكپەن ساناسىپ جۇمىس ىستەۋدە كوپ ساباق الدىم. حالىقتىڭ ءداستۇرى، سالتى، ادامنىڭ ادامگەرشىلىگى، مىنەزى سياقتى ماسەلەلەر بويىنشا اڭگىمەلەسە قال­ساق، سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى ال­ۋان ءتۇرلى مىسال كەلتىرىپ، اڭگىمەنىڭ شىرايىن كىرگىزەدى. ءاربىر سوزىنەن مادەنيەتتىلىكتىڭ، تەرەڭ بىلىمدىلىكتىڭ نىشانىن اڭعاراسىڭ. وسىلايشا ءوزىنىڭ سوزىمەن، ىسىمەن، ءجۇرىس-تۇرى­سى­مەن ءبىزدى دە، ارىپتەستەرىن دە تارتىپكە، ادالدىققا، تازالىققا، مادەنيەت­تى­لىك­كە ۇيرەتتى. مۇنداي تاۋ تۇلعالى ازا­ماتتان بىرنەشە جىل بويى ءتا­لىم الىپ، قىزمەتتەس بولعانىمدا باي­قا­عانىم، ول كىسىنىڭ ەڭبەگىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تازالىعىندا ەدى. قوعامدا قانشا باسشى تۋرالى، ونىڭ ىشىندە رەكتورلار جايىندا دا الىپ-قاشپا سوزدەر ايتىلىپ جۇرەتىنى جاسىرىن ەمەس. الايدا، سونداي سوزدەردەن ءوزىن اۋلاق ۇستاپ، قاراماعىنداعىلاردان دا سونى تالاپ ەتۋ ناعىز تازالىقتىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىن. جانى تازا جاننىڭ ەتكەن ەڭبەگى دە تازا بولىپ ساقتا­لا­تى­نى اقيقات. سوندىقتان قىزمەت جولىنداعى قاجىرلى دا تازا ەڭبەگى ەلەنگەن عالىم-ۇستاز «قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى»، «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءبىلىم قىزمەتكەرى»، «تاڭداۋلى رەكتور»، «ىبىراي التىنسارين» اتىنداعى توسبەلگىلەرىن يەلەندى.

قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قا­لا­­­سىنداعى بيزنەس جانە باسقا­رۋ با­عى­تىنداعى بىردەن-ءبىر مامان­دان­دىرىلعان ارنايى جوعارى وقۋ ورنى­نىڭ جاڭا سيپاتتا دامۋى، «اتا­مە­كەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­تا­سىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇرگىزگەن رەيتينگىسىندە توپ-10 جوو قاتارىندا بولۋى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ ستراتەگيالىق ماق­ساتتاردى دۇرىس انىقتاۋىمەن ساباق­تا­سىپ جاتىر.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان بولاتىن كەزەكتى جانە ارنا­­يى تەكسەرۋلەردە ەشبىر ءتارتىپ بۇ­زۋ­شىلىقتىڭ ايقىندالماۋى، حا­لىق­ارالىق اككرەديتاتسيالاۋ ۇيىم­دا­رى تاراپىنان بولعان باقىلاۋ بارىسىندا ساپالى دامۋ مەن بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ زامان تالابىنا ساي جاساقتالۋى ماماندار تاراپىنان تاڭدانىس تۋدىرىپ جاتادى. مۇنداي جەتىستىكتەر مەن كورسەت­كىشتەردىڭ باسىندا سارسەنعالي ابدىعا­لي ۇلىنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگى مەن زور ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى تۇر­عانى جاسىرىن ەمەس.

اكادەميك ءابدىماناپوۆ ءوزىنىڭ تىندىرىمدى ىستەرىمەن، باتىل باس­تا­مالارىمەن قازىرگى زاماننىڭ سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى ازاماتىنىڭ كەلبە­تىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. ابىروي-بەدە­لىنىڭ كەڭدىگىنە قاراماستان قارا­پايىم بولۋى ول كىسىنىڭ تەك­تىلىگىن سيپاتتايدى. ۇرپاقتار ساباق­تاس­تىعىنا اسا ءمان بەرۋى، جاسى ۇلكەن ازاماتتارعا ىزگىلىك ءىلتيپاتىن كورسەتىپ، جاستارعا ارقاسۇيەر قامقور اعا بولا ءبىلۋى ونىڭ كوڭىل دارحاندىعىن بەينە­لەي­دى.

سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ ءار­بىر ءسوز ساپ­تاۋىنىڭ، ءاربىر اڭگى­مە­سى­نىڭ استارىندا ادامگەر­شىلىك قۇن­دى­لىقتار جاتادى. ءوسىپ-ونگەن ورتا­سى، اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمى، تۋعان جەرگە ساعىنىشى تۋرالى كەي-كەيدە اڭگىمەلەگەندە تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ مالىمەتتەرگە قانىعاسىڭ. قارا­پا­يىم عانا ءومىردىڭ مىسالىن كوڭىل كوك­جيەگىنە ەرەكشە اسەرلەپ جەتكىز­ەدى. كەي سوزدەرىنىڭ تەرەڭدىگى سونشا­لىق، ۋاقىت وتە كەلە عانا ونىڭ ءدال ايتىلعانىن تۇسىنەسىڭ. ول ۇستازعا ءتان قا­سيەت دەپ بىلەمىن.

سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى كرەاتيۆتى باسشى ەكەنىن بارلىعى مويىندايدى. كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىنا ستۋدەنتتەر مەن قىز­مەت­كەرلەر كىرۋ ءۇشىن الدىن الا جازىلىپ، تەك ارنا­يى قابىلداۋ كۇندەرى عانا جولىعۋ مۇمكىن بولسا، ول كىسىگە كەز كەلگەن كۇنى جانە كەز كەلگەن ۋا­قىت­تا كابين­ەتىنە كىرىپ، ەمىن-ەركىن ماسە­لەنى ايتۋ­عا بولادى. ناتيجەسىندە كوتە­رىل­گەن ماسەلەنى سارسەنعالي ابدىعا­لي ۇلى تەز جانە ادىلەتتى شەشىپ بەرەدى. اعامىزدىڭ وسى قاسيەتىن بۇگىندە مەن دە ءوز قىز­مەتىمدە ۇتىمدى قولدانىپ جۇرگەنىمدى مويىنداي­مىن.

اكادەميك ءابدىماناپوۆ جاستاردىڭ جاناشىرى. ءوزى باسقارىپ وتىرعان ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقى­تۋشىلىق جانە قىزمەتكەرلەر قۇرا­­مى­نىڭ باسىم كوپشىلىگى جاستار. ستۋدەنت­تەر­­دىڭ، جاس مامانداردىڭ تۇرمىستىق، قارجىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە كەلگەندە ول كىسىدەي قامقور جان جوق.

قازاق ەكونوميكا، قارجى جانە حا­لىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بۇگىن اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن دارە­جەسى، بەدەلى، تانىمالدىلىعى سارسەن­عا­لي ابدىعالي ۇلىنىڭ ايانباي جاساعان جەمىستى دە جەڭىستى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. كەشەگى شاعىن عانا وقۋ ورنىن قازىرگى ىرگەلى ءارى تانىمال ۋني­ۆەرسيتەت دەڭگەيىنە كوتەرۋى ء«ابدى­ما­نا­پوۆتىڭ باسقارۋ ءستيلى» ۇعىمىمەن تىكە­لەي بايلانىستى.

تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن باسەكەگە قا­بى­لەتتى بولۋدىڭ ءبىر شارتى قارىش­تاپ دامىعان ەكونوميكا بولسا، سوعان ەڭ قاجەتتى دۇنيە ءبىلىم ەكەندىگىن ول كىسى ۇنەمى ايتىپ وتىرادى. حال­قى­مىز­دىڭ «بىلەكتى – ءبىردى، ءبىلىمدى مىڭ­دى جىعادى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىن كوڭى­لى­نە مەدەۋ قىلىپ، ءبىلىمدى نۇرلى اقىل­مەن تانيدى. بۇگىندە ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا بولىپ جاتقان ءتۇرلى رەفور­­مالاردىڭ بارلىعى دا زامانعا ساي تۇرلەنۋگە، ونىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋگە باعىتتالعاندىعىن تەرەڭ سەزىن­گەن عالىمنىڭ ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قوساتىن ۇلەسى الداعى ۋاقىت­تا دا قوماقتى بولماق.

 

ەرجان امىربەك ۇلى،

تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى،

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋىز سۋ ساپاسى قالىپقا كەلتىرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 18:04

انا ءتىلى – ارىڭ بۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 13:10

كۇرەس: العاشقى كۇنى ءۇش قولا

كۇرەس • بۇگىن، 09:00

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار