«عىلىم تاپپاي ماقتانبا, ورىن تاپپاي باپتانبا, قۇمارلانىپ شاتتانبا, ويناپ بوسقا كۇلۋگە» دەپ ۇلى اقىن اباي ايتقانداي, اقىن وسيەتىن جاستايىنان كوكەيىنە ءتۇيىپ, وقۋ-ءبىلىم, عىلىمعا ۇمتىلعان كيەلى جامبىل وبلىسىنىڭ تۋماسى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى ەسەيە كەلە ومىردەن ءوز ورنىن تاۋىپ, بۇكىل سانالى عۇمىرىن ءبىلىم-عىلىم سالاسىنا ارناعان تۇلعا. ونىڭ ءومىرى مەن اتقارعان ءىسى جاس بۋىنمەن قاتار, وزىمەن قاتارلاسا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن بارلىق زامانداستارىنا دا ۇلكەن ونەگە. وسىناۋ ونەگەلى ومىرىندە ء«بىلىمدى بولۋدىڭ ماقساتى مانساپ ەمەس, قوعام مەن حالقىڭا قىزمەت ەتۋ» دەپ بىلگەن ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ءاربىر ارەكەتى, بەرگەن ءبىلىمى بارلىق شاكىرتى ءۇشىن قاشاندا ۇمىتىلماس دۇنيە.
عالىم-ۇستازدىڭ جارتى عاسىرلىق پەداگوگيكالىق قىزمەتىندە بىرنەشە وقۋلىقتارمەن قاتار, 500-دەن استام عىلىمي ماقالالارى ءباسپاسوز بەتتەرى مەن عىلىمي باسىلىمداردا جاريالانىپ, قازاق عىلىمى مەن بىلىمىنە ۇلكەن ۇلەس بولىپ قوسىلدى. بۇل ەڭبەكتەرىندە اۆتور الەمدىك قۇندىلىقتار, مەملەكەتتىك ساياسات پەن ءۇش تۇعىرلى ءتىل ماسەلەسى, ستۋدەنت-جاستار تاعدىرى, ءوز زامانداستارى, ارىپتەستەرى, ۇستازدارى تۋرالى تولعانۋمەن قاتار ماتەماتيكا عىلىمى سالاسىندا الەمدىك دەڭگەيدە زور مانگە يە قۇندى دۇنيەلەردى جازىپ شىقتى. عالىمنىڭ وسىناۋ قاجىرلى ەڭبەگى مەن باسقا دا قابىلەت-قاسيەتتەرىن ەسكەرگەن يسپانيا كورولدىگىنىڭ دوكتورلار اكادەمياسى ونى تولىق مۇشەسى ەتىپ قابىلدادى. سونداي اق سوكرات اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتى يەلەندى.
بايسالدى باسشى, ەرىك-جىگەرگە تولى ازامات سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى قازاقستانداعى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قاراپايىم وقىتۋشىدان وقۋ ءىسى جونىندەگى پرورەكتورعا دەيىن كوتەرىلىپ, جيىرما سەگىز جىل بويى وسى وقۋ ورنىندا قىزمەت اتقاردى. بۇل ونىڭ ءوز ءىسىن جەتە مەڭگەرگەن تاجىريبەلى مامان ەكەندىگىن تانىتاتىن ناقتى ايعاقتىڭ ءبىرى. قىزمەتتىك جولىندا مول تاجىريبە جيناقتاپ, كاسىبي كەمەلىنە كەلگەن تۇستا 2000-2004 جىلدارى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, 2004-2008 جىلدارى – وسى ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ, وقۋ ورنىنىڭ بەدەلىن زاماناۋي تالاپقا ساي يدەيالارىمەن الەمگە تانىتا ءبىلدى. ادامنىڭ ازاماتتىق كەلبەتى جاساعان جاعىمدى ىستەرىمەن, تەر توگىپ سىڭىرگەن ەڭبەگىمەن ايقىندالادى. ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ەۇۋ بازاسىندا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاقستاندىق فيليالى اشىلىپ, بۇگىنگى تاڭدا ويداعىداي جۇمىس ىستەۋدە. ال 2012 جىلدان بەرى قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى.
قازاقتا «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. سول سەبەپتەن اعامىزدىڭ كۇندە ايتىلا بەرمەيتىن قانداي قىرىنا توقتالساق تا, ارتىقتىق ەتپەس. قۇرمەتتى عالىم-ۇستاز, بىلىكتى باسشىنىڭ وقۋ-ءبىلىم مەن عىلىمداعى, پەداگوگيكالىق-ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتتەگى ەرەن ەڭبەكتەرىن, ونىڭ جاقسى ناتيجەلەرىن تاڭدى تاڭعا اسىرىپ بايانداۋعا بولاتىنداي. ول جالپى جۇرتقا جاقسى تانىس. تەگىندە ادامي يگى قاسيەتتەر – ادالدىق, ادامگەرشىلىك, كىسىلىك, كىشىلىك, قاراپايىمدىلىق پەن قايىرىمدىلىق سىندى ساپالىق بەلگىلەردىڭ ورنى ەرەكشە ەكەندىگى بەلگىلى. سوندىقتان جاقسى قىزمەت, ۇلكەن جۇمىس, بيىك ءمانساپ – ءبارى وتكىنشى; بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق دۇنيەلەر. ال حالىققا كەرەگى, كەيىنگى ۇرپاققا ونەگە بولارلىعى – ادامگەرشىلىك, ادامي قاسيەت, كىسىلىك كەلبەت پەن بەكزاتتىق بولمىس ءبىتىم. بۇلار ادامنىڭ انا سۇتىمەن بەرىلىپ, وزىمەن بىرگە ماڭگى بىرگە جۇرەتىن اسىل بەلگىلەر.
مەن ءۇشىن سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى وسىنداي اسىل قاسيەتتەردىڭ بارلىعىن ءبىر بويىنا سىڭىرە بىلگەن ونەگەلى ءومىر يەسى. ول كىسى مەنى قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنە پرورەكتورلىق قىزمەتكە جاڭادان كەلگەن كەزىمدە ءوزىنىڭ اعالىق ءىلتيپاتىن كورسەتىپ, استانا قالاسىنا ورنىعۋىما, سىڭىسۋىمە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەن ارداقتى جان. قاندايدا بولسىن جۇمىستى مەڭگەرۋ ءۇشىن ءبىر-اق ءادىس بار, ول – ۇيرەنۋ. مەنىڭ دە سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنان ۇيرەنگەنىم اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. باسشىلىق قابىلەتتى, ۇيىمداستىرۋشىلىق شەبەرلىكتى ۇيرەندىم, ادامدارمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋدا, كوپشىلىكپەن ساناسىپ جۇمىس ىستەۋدە كوپ ساباق الدىم. حالىقتىڭ ءداستۇرى, سالتى, ادامنىڭ ادامگەرشىلىگى, مىنەزى سياقتى ماسەلەلەر بويىنشا اڭگىمەلەسە قالساق, سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى الۋان ءتۇرلى مىسال كەلتىرىپ, اڭگىمەنىڭ شىرايىن كىرگىزەدى. ءاربىر سوزىنەن مادەنيەتتىلىكتىڭ, تەرەڭ بىلىمدىلىكتىڭ نىشانىن اڭعاراسىڭ. وسىلايشا ءوزىنىڭ سوزىمەن, ىسىمەن, ءجۇرىس-تۇرىسىمەن ءبىزدى دە, ارىپتەستەرىن دە تارتىپكە, ادالدىققا, تازالىققا, مادەنيەتتىلىككە ۇيرەتتى. مۇنداي تاۋ تۇلعالى ازاماتتان بىرنەشە جىل بويى ءتالىم الىپ, قىزمەتتەس بولعانىمدا بايقاعانىم, ول كىسىنىڭ ەڭبەگىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تازالىعىندا ەدى. قوعامدا قانشا باسشى تۋرالى, ونىڭ ىشىندە رەكتورلار جايىندا دا الىپ-قاشپا سوزدەر ايتىلىپ جۇرەتىنى جاسىرىن ەمەس. الايدا, سونداي سوزدەردەن ءوزىن اۋلاق ۇستاپ, قاراماعىنداعىلاردان دا سونى تالاپ ەتۋ ناعىز تازالىقتىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىن. جانى تازا جاننىڭ ەتكەن ەڭبەگى دە تازا بولىپ ساقتالاتىنى اقيقات. سوندىقتان قىزمەت جولىنداعى قاجىرلى دا تازا ەڭبەگى ەلەنگەن عالىم-ۇستاز «قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءبىلىم قىزمەتكەرى», «تاڭداۋلى رەكتور», «ىبىراي التىنسارين» اتىنداعى توسبەلگىلەرىن يەلەندى.
قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى بيزنەس جانە باسقارۋ باعىتىنداعى بىردەن-ءبىر مامانداندىرىلعان ارنايى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جاڭا سيپاتتا دامۋى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇرگىزگەن رەيتينگىسىندە توپ-10 جوو قاتارىندا بولۋى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتاردى دۇرىس انىقتاۋىمەن ساباقتاسىپ جاتىر.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان بولاتىن كەزەكتى جانە ارنايى تەكسەرۋلەردە ەشبىر ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتىڭ ايقىندالماۋى, حالىقارالىق اككرەديتاتسيالاۋ ۇيىمدارى تاراپىنان بولعان باقىلاۋ بارىسىندا ساپالى دامۋ مەن بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ زامان تالابىنا ساي جاساقتالۋى ماماندار تاراپىنان تاڭدانىس تۋدىرىپ جاتادى. مۇنداي جەتىستىكتەر مەن كورسەتكىشتەردىڭ باسىندا سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگى مەن زور ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى تۇرعانى جاسىرىن ەمەس.
اكادەميك ءابدىماناپوۆ ءوزىنىڭ تىندىرىمدى ىستەرىمەن, باتىل باستامالارىمەن قازىرگى زاماننىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ازاماتىنىڭ كەلبەتىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. ابىروي-بەدەلىنىڭ كەڭدىگىنە قاراماستان قاراپايىم بولۋى ول كىسىنىڭ تەكتىلىگىن سيپاتتايدى. ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنا اسا ءمان بەرۋى, جاسى ۇلكەن ازاماتتارعا ىزگىلىك ءىلتيپاتىن كورسەتىپ, جاستارعا ارقاسۇيەر قامقور اعا بولا ءبىلۋى ونىڭ كوڭىل دارحاندىعىن بەينەلەيدى.
سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ ءاربىر ءسوز ساپتاۋىنىڭ, ءاربىر اڭگىمەسىنىڭ استارىندا ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار جاتادى. ءوسىپ-ونگەن ورتاسى, اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمى, تۋعان جەرگە ساعىنىشى تۋرالى كەي-كەيدە اڭگىمەلەگەندە تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ مالىمەتتەرگە قانىعاسىڭ. قاراپايىم عانا ءومىردىڭ مىسالىن كوڭىل كوكجيەگىنە ەرەكشە اسەرلەپ جەتكىزەدى. كەي سوزدەرىنىڭ تەرەڭدىگى سونشالىق, ۋاقىت وتە كەلە عانا ونىڭ ءدال ايتىلعانىن تۇسىنەسىڭ. ول ۇستازعا ءتان قاسيەت دەپ بىلەمىن.
سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى كرەاتيۆتى باسشى ەكەنىن بارلىعى مويىندايدى. كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىنا ستۋدەنتتەر مەن قىزمەتكەرلەر كىرۋ ءۇشىن الدىن الا جازىلىپ, تەك ارنايى قابىلداۋ كۇندەرى عانا جولىعۋ مۇمكىن بولسا, ول كىسىگە كەز كەلگەن كۇنى جانە كەز كەلگەن ۋاقىتتا كابينەتىنە كىرىپ, ەمىن-ەركىن ماسەلەنى ايتۋعا بولادى. ناتيجەسىندە كوتەرىلگەن ماسەلەنى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى تەز جانە ادىلەتتى شەشىپ بەرەدى. اعامىزدىڭ وسى قاسيەتىن بۇگىندە مەن دە ءوز قىزمەتىمدە ۇتىمدى قولدانىپ جۇرگەنىمدى مويىندايمىن.
اكادەميك ءابدىماناپوۆ جاستاردىڭ جاناشىرى. ءوزى باسقارىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق جانە قىزمەتكەرلەر قۇرامىنىڭ باسىم كوپشىلىگى جاستار. ستۋدەنتتەردىڭ, جاس مامانداردىڭ تۇرمىستىق, قارجىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە كەلگەندە ول كىسىدەي قامقور جان جوق.
قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بۇگىن اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن دارەجەسى, بەدەلى, تانىمالدىلىعى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ ايانباي جاساعان جەمىستى دە جەڭىستى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. كەشەگى شاعىن عانا وقۋ ورنىن قازىرگى ىرگەلى ءارى تانىمال ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىنە كوتەرۋى ء«ابدىماناپوۆتىڭ باسقارۋ ءستيلى» ۇعىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى بولۋدىڭ ءبىر شارتى قارىشتاپ دامىعان ەكونوميكا بولسا, سوعان ەڭ قاجەتتى دۇنيە ءبىلىم ەكەندىگىن ول كىسى ۇنەمى ايتىپ وتىرادى. حالقىمىزدىڭ «بىلەكتى – ءبىردى, ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىن كوڭىلىنە مەدەۋ قىلىپ, ءبىلىمدى نۇرلى اقىلمەن تانيدى. بۇگىندە ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا بولىپ جاتقان ءتۇرلى رەفورمالاردىڭ بارلىعى دا زامانعا ساي تۇرلەنۋگە, ونىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋگە باعىتتالعاندىعىن تەرەڭ سەزىنگەن عالىمنىڭ ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قوساتىن ۇلەسى الداعى ۋاقىتتا دا قوماقتى بولماق.
ەرجان امىربەك ۇلى,
تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
