قازاقستان • 16 قىركۇيەك، 2019

دوستىق پەن سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭى

54 رەتكورسەتىلدى

جاقىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەم­؛لە­؛كەتتىك ساپارمەن قىتاي حا­؛لىق رەسپۋبليكاسىنا بارىپ قايت­؛تى. ەكى ەل اراسىنداعى ارىپ­؛تەستىككە تىڭ سەرپىن بەرگەن بۇل ساپاردىڭ قورىتىندىسى تۋرالى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ «؛Egemen Qazaqstan»؛ گازەتىنە كەڭىنەن ايتىپ بەردى.

&ndash؛ بەيبىت باكىرۇلى، اۋەلى مەملە­؛كەت باسشىسىنىڭ قحر-عا جاساعان مەملەكەتتىك سا­؛پا­؛رىنىڭ ماڭىزى مەن ەرەك­؛شە­؛لىكتەرىنە توقتالساڭىز.

&ndash؛ بۇل ساپاردىڭ تاريحي ماڭىزى زور. مۇنى تۇڭعىش پرە­؛زيدەنت &ndash؛ ەلباسى نۇرسۇلتان نا­؛زارباەۆ باستاعان جوعارى دەڭ­؛گەيدەگى كەزدەسۋلەر ءداستۇرىنىڭ جال­؛­؛­؛عاسى دەۋگە بولادى. وسىعان دەيىنگى قول جەتكىزىلگەن بارلىق ۋاعدالاستىقتار مەن ناتيجەلەر نەگىزىندە بۇل ساپار قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جا­؛ڭا كەزەڭىن اشۋعا باعىتتالدى. ويتكەنى بيىل قىتاي حالىق رەس­؛پۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعانىنا 70 جىل تولىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە قازاقستان زاماناۋي دامۋدىڭ 30 جىلدىق كەزەڭىنە دايىندىق ۇس­؛تىندە. وسى مەرەيتويلارعا ەكى ەل دوستىقتىڭ، ستراتەگيالىق سەرىك­؛تەستىكتىڭ جانە بىر­؛لەسكەن دامۋدىڭ جاڭا كوكجيەگىنە سەنىمدى تۇردە قادام باسىپ كەلەدى.

وسىعان وراي پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قى­؛تايعا ساپارى ول جاقتاعى ساياسي، ىسكەرلىك جانە اكا­؛­؛دەميالىق ورتا وكىلدەرىمەن جان-جاقتى باي­؛­؛­؛لانىس ورناتۋدى قامتىدى. مەم­؛­؛­؛لەكەت باسشىسىنىڭ ساپارى باع­؛دار­؛لا­؛ماسىنىڭ اسا ماڭىزدى تارماعى ونىڭ قحر ءتوراعاسى سي سزينپينمەن كەزدەسۋى بولدى. بۇل كەزدەسۋ وتە جىلى جانە دوس­؛تىق راۋىشتە ءوتتى.

ەكى مەملەكەت باسشىلارى تال­؛قىلاعان نەگىزگى تاقىرىپتارعا ەكى تاراپ ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر ار­؛قاۋ بولدى. ماسەلەن، ولاردىڭ اراسىندا «؛نۇرلى جول»؛ مەن ء«؛بىر بەلدەۋ &ndash؛ ءبىر جول»؛ باستاماسى، ناقتى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ، قارجى سالاسىنداعى ىن­؛تىماقتاستىق، تاۋار اينالى­؛مىن ارتتىرۋ، ترانزيتتىك-كولىك­؛تىك الە­؛ۋەتتى دامىتۋ جانە تاعى باس­؛قا­؛لار بار. مەملەكەت باسشىلارى سون­؛داي-اق اعىمداعى حالىقارالىق كۇن تار­؛تىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەلەر بو­؛يىنشا ۇستانىمدارىنىڭ ۇقساس­؛تى­؛عىن سالىستىرىپ كورسەتتى.

قازاقستان مەن قىتاي كوشباس­؛شىلارى­؛نىڭ بۇل جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋى وسى جىلى ەكىنشى رەت وتكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سي سزينپين بيىل ماۋسىم ايىندا بىش­؛كەكتە وتكەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءسامميتى كەزىندە ەكىجاقتى كەلىس­؛سوز جۇرگىزگەن ەدى.

&ndash؛ ءسىز ءوز سوزىڭىزدە مەملەكەت باسشى­؛سىنىڭ قحر-دىڭ اكا­؛دە­؛ميالىق ورتاسىمەن كەزدەس­؛كەنىن اتادىڭىز. مۇن­؛داي ءىس-شارانىڭ ەكىجاقتى ىنتى­؛ماق­؛تاستىق ءۇشىن ماڭىزى قانداي؟

&ndash؛ قازاقستان پرەزيدەنتى بەي­؛جىڭ قالاسىندا قحر-دىڭ «؛اقىل-ويى»؛ تو­؛عىسقان جەتەكشى ورتالىعى &ndash؛ قىتاي قوعامدىق عىلىمدار اكا­؛­؛دەمياسى قا­؛بىرعاسىندا ەكى­؛جاقتى قارىم-قاتى­؛ناستار تۋرا­؛لى كەڭەيتىلگەن بايانداما جاسا­؛دى. قازاقستان قارقىندى دامىپ، بارلىق جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلۋدا. سوندىقتان ءبىزدىڭ كوش­؛باس­؛شىنىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتى جا­؛نە قازاقستان-قىتاي قارىم-قا­؛تىناستارىنىڭ كەلەشەگى تۋرالى كوز­؛­؛قاراسىن ەگجەي-تەگجەيلى ۇسى­؛نۋى ماڭىزدى بولدى.

اكادەمياداعى بۇل ءىس-شاراعا قحر-دىڭ دامۋ جولىن اقىلعا سالىپ، ساراپتاما جۇرگىزىپ جۇرگەن ءتۇرلى ورتالىقتاردىڭ وكىلدەرى قا­؛­؛تىستى. ولاردىڭ بارلىعى ءوز دەڭگەيىندە قىتاي باسشىلىعىنا قازاقستان تۋرالى جانە ونىڭ دا­؛مۋى مەن كووپەراسيانىڭ ىق­؛تي­؛مال باعىتتارى بويىنشا ساراپ­؛تا­؛مالىق باعالار مەن بولجامدار دايىندايدى. سونىمەن قاتار عا­؛لىم­؛دار مەن ساراپشىلارعا قوسا، اتالعان كەزدەسۋگە قحر-داعى تمد ەلدەرىنىڭ ەلشىلەرى، شىۇ باس حاتشىسى، قحر كوممەرسيا مي­؛نيسترلىگىنىڭ، قكپ وك ناسيحات ءبولىمىنىڭ جانە حالىقارالىق ءبو­؛لىمىنىڭ وكىلدەرى جانە تاعى باس­؛قالار شاقىرىلدى.

وسىلايشا ءبىزدىڭ پرەزيدەنت مىن­؛بەردە مازمۇندى ءسوز سويلەپ، قازىرگى قازاقستاندى جانە ونىڭ باستامالارىن جوعارى كاسىبي اۋديتوريا الدىندا كەڭ اۋقىمدا تا­؛نىستىردى. ءبىزدىڭ ەلىمىز تۋرا­؛لى شەتەلدە وبەكتيۆتى جانە ءدال تۇسىنىك قالىپتاسقانى وتە ما­؛ڭىز­؛دى. وسىنداي ورتاداعى تىكە­؛لەي ديالوگ قازاقستاننىڭ بەت-بە­؛دە­؛رىن اشىپ كورسەتۋ تۇرعىسىنان ساپاردىڭ ماڭىزدى بولىگى بولدى. بۇل &ndash؛ وتە ءتيىمدى جالپىالەمدىك تا­؛جىريبە.

&ndash؛ مەملەكەتتىك ساپاردىڭ قحر-دىڭ 70 جىلدىعى قارسا­؛ڭىن­؛­؛دا ءوتىپ جاتقانى ەرەكشە اتال­؛­؛­؛دى. بۇعان نەگە باسا ءمان بە­؛رىلدى؟

&ndash؛ ءيا، قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قحر-عا مەملەكەتتىك ساپارى وسى ەلدەگى ۇل­؛كەن تاريحي ءىس-شارالار اياسىندا ءوتتى. قىتايدىڭ وزىنە ءتان ءسوسياليزمدى ورناتۋى، ەلدىڭ جاڭعىرۋى، 40 جىل بويى ءجۇرىپ كەلە جاتقان جولى شىن مانىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى جەتىستىكتەرمەن اتا­؛لىپ وتەدى. قىتايدىڭ الەمدىك ىجو-دەگى ۇلەسى ءقازىر 18 پايىزدان اسادى. ەلەستەتىپ كورىڭىزشى، 1990 جىلى قحر-دىڭ الەمدىك شا­؛رۋاشىلىقتاعى سالماعى نەبارى 2 پا­؛يىزدى قۇراعان. ال بۇگىندە ءبىز­؛دىڭ شىعىستاعى كورشىمىز جاھان­؛دىق ەكونوميكا بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇر.

قىتايدا يننوۆاسيالار مەن جاڭا تەحنولوگيالار تەز ەنگىزىلۋدە، عىلىمعا قۇيىلاتىن ينۆەستيسيا­؛لار ۇلعايۋدا. بۇ­؛گىندە بۇل ەل تەح­؛نولوگيالار مەن يننو­؛ۆا­؛سيا­؛­؛لار سالاسىنداعى ءداستۇرلى كوش­؛­؛باس­؛­؛شى­؛لاردى باسىپ وزىپ، عى­؛لى­؛مي پاتەنتتەر الۋعا وتىنىمدەر سا­؛نى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىق­؛تى. وسىلايشا قازىرگى زا­؛مان­؛عى قحر ءوز دامۋىندا مۇلدەم جاڭا جولعا ءتۇستى. ەل الەمنىڭ باسقا دا­؛مىعان مەملەكەتتەرىمەن قاتار ءىرى حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ ۇشتىگىنە ەندى.

بۇگىندە قىتاي دامۋىنىڭ مو­؛دەلى وزگەرىپ جاتىر. ۇزاق ۋاقىت بويى «؛الەم­؛دىك فابريكا»؛ رەتىندە قابىلداپ ۇيرە­؛نىپ قالعان ءىرى ەكسپورتتاۋشىدان بۇل ەل تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ءىرى تۇتى­؛نۋ­؛شىسىنا اينالۋدا. ءبىر مەزگىلدە ىش­؛كى سۇرانىستى ىنتالاندىرۋعا جانە جو­؛عارى تەحنولوگيالىق ءونىم وندىرۋگە ءمان بەرىلەدى. سونىمەن قاتار 1،4 ميلليارد حالقى بار قحر &ndash؛ قازىرگى كەزەڭدە الەم­؛دەگى الەۋەتى جوعارى ەڭ ءىرى تۇتىنۋ نا­؛رىعى. بۇعان ورتا تاپ سانىنىڭ ارتۋى جانە حالىقتىڭ كەدەيلىگىنىڭ جۇيەلى تۇردە تومەندەۋى ىقپال ەتەدى. وسىلايشا قحر-مەن ەكو­؛نوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىل مۇم­؛كىندىكتەرى ارتا بەرەدى.

قىتاي ءوزىنىڭ 5 مىڭ جىلدىق تاري­؛حىندا ءاردايىم تاڭعالدىرا ءبىلدى. مۇن­؛داي قىرىنان ءالى دە تان­؛عان جوق. ساراپشىلار ورتاسىندا ء«؛بىزدىڭ قىتاي تۋرالى ويىمىز قالىپتاسىپ ۇلگەرگەنشە، قىتاي تەزىرەك وزگەرەدى»؛ دەگەن جاقسى پىكىر بار. وندا وسى ءىرى ەلدىڭ قارقىندى ءوسۋى كەڭ كورىنىس تاپقان.

ال قازاقستان ءۇشىن بۇل ۇلكەن وزگە­؛رىستەر قحر-دىڭ تاتۋ كورشىسى جانە ستراتەگيالىق سەرىكتەسى رە­؛تىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە. باس­؛قاشا جەتكىزەتىن بول­؛ساق، قازىرگى زامانعى قىتايدىڭ دامۋىن­؛دا­؛عى بارلىق جاڭاشىلدىقتار &ndash؛ قا­؛زاقستاننىڭ سەرپىندى دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىك. ولاردى تەك دۇرىس پايدالانۋ كەرەك.

&ndash؛ جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىس­؛سوزدەردىڭ قورىتىندىسى بو­؛يىنشا قابىلدانعان بىرلەسكەن مالىمدەمەدە قازاقستان مەن قىتاي جان-جاقتى ستراتە­؛گيا­؛لىق سە­؛رىك­؛تەستىكتى دامىتۋدى جال­؛­؛عاستىرا بە­؛رە­؛تىنى كورسەتىلدى. بۇل ءىس جۇزىندە نەنى بىل­؛دىرەدى؟

&ndash؛ ءيا، ەكى مەملەكەت باسشىلا­؛رى­؛نىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە جاڭا كەزەڭدە قازاقستان مەن قى­؛تاي ء«؛وزارا تيىمدىلىك، مىزعىماس دوستىق، ءوزارا سەنىم مەن ورتاق سىن-قاتەرلەر الدىندا كەڭ اۋقىم­؛دى ارىپتەستىك»؛ &ndash؛ ماڭگىلىك جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك»؛ فورماتىن­؛دا بايلانىستارىن نى­؛­؛عايتاتىنى ايتىلدى. مەن وسى تۇستا رەسمي ءتىل مەن ديپ­؛لو­؛­؛ما­؛تيا­؛لىق تەرمينولوگيادان اۋدار­؛عاندا بۇل شىن مانىندە نەنى بىل­؛دىرەتىنىن ەگجەي-تەگجەيلى ايت­؛قىم كەلەدى.

بىرىنشىدەن، نەگە «؛ماڭگىلىك»؛؟ قازاق­؛ستان مەن قىتاي &ndash؛ تاتۋ كور­؛­؛­؛شىلەر، سون­؛دىقتان تاعدىرى­؛مىز­؛عا وراي جانە گەو­؛گرافيالىق جاعىنان بىزگە ءاۋ باستان ءوزارا قا­؛رىم-قاتىناستا بولۋ بۇيىرعان. سونداي-اق ۇلى دالا ەلى مەن اس­؛پاناستى ەلىنىڭ حالقى بىرنەشە مىڭ جىل بويى تىعىز بايلانىستا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى تاريحي شەجىرەلەر مەن مۇرا­؛عاتتاردا جازىلعان. ءبىز بولاشاقتا دا جاقسى كورشىلەر رەتىندە ءومىر سۇرۋگە تىرىسامىز.

ەكىنشىدەن، «؛جان-جاقتى سترا­؛تەگيالىق سەرىكتەستىكتى»؛ قاراس­؛تىرايىق. 27 جىل ىشىندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كەڭ ءارى تەڭدەستىرىلگەن سيپاتقا يە بولدى. ەكى ەل سىندارلى ساياسي ديالوگ جۇرگىزىپ، ەكو­؛نوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا تىعىز جۇمىس ىستەيدى جانە گۋ­؛مانيتارلىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتادى. وسىلايشا ءبىزدى بايلانىستىرمايتىن سالا جوق. بۇگىندە قازاقستان مەن قىتاي بىر-بىرىنە كورشى جانە سەرىكتەس رەتىندە وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ قا­؛رىم-قاتىناسىمىز ستراتەگيالىق دەپ اتالادى.

ۇشىنشىدەن، ء«؛وزارا تيىمدىلىك، مىز­؛­؛عىماس دوستىق، ءوزارا سەنىم»؛ ۇعى­؛­؛مى قازاقستان مەن قىتاي ءبىر-بىرى­؛نىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن قۇر­؛­؛­؛مەت­؛تەي­؛تى­؛نىن، سونداي-اق ءبىز­؛دىڭ مەملەكەت­؛تەرىمىزدىڭ شە­؛كا­؛­؛­؛­؛را­؛­؛­؛­؛لارىنىڭ بەلگى­؛لەن­؛گەن مىز­؛­؛­؛­؛عى­؛­؛ماستىعى مەن اۋماق­؛تىق تۇ­؛تاس­؛­؛­؛­؛­؛تىعىنىڭ قاعيداتىن مو­؛­؛يىن­؛­؛­؛­؛­؛­؛­؛­؛دايتىنىن بىلدىرەدى. بۇل ءوز كە­؛زە­؛گىندە تەڭ ارىپتەستىك قا­؛تى­؛ناس­؛تاردى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن سەنىم­؛دى اتموسفەرا قالىپتاستىرادى.

سوڭىندا «؛ورتاق سىن-قاتەر­؛لەر الدىنداعى كەڭ اۋقىمدى ارىپ­؛تەستىك»؛ دەگەنىمىز ءبىزدىڭ ەلدەر تۇ­؛راقتىلىقتى نىعايتۋ جانە وڭىر­؛لىك قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ بويىنشا، ونىڭ ىشىندە بۇۇ، اوسشك جانە شىۇ سياقتى ۇيىمدار جە­؛لىسى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل­؛دى جالعاستىراتىنىن بىلدىرەدى.

بىزدىڭ ەلدەر وڭىردەگى جانە جال­؛پى الەمدەگى بەيبىتشىلىككە، تۇراق­؛تىلىق پەن وسىپ-وركەندەۋىنە بىرگە ۇلەس قوسۋعا نيەتتى. وسىلايشا ەكى­؛جاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىندە قازاقستان مەن قىتاي تاعى دا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە نەگىزگە الىناتىن جاعدايلاردى راستادى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ قىتايمەن ۇزاق ۋاقىت بويى جاقسى جانە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناسىمىز دامىپ كەلەدى. بۇل بىرلەسىپ ىلگەرىلەۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى.

&ndash؛ ال بۇل مەملەكەتتىك ساپار­؛دىڭ ەكو­؛نوميكالىق كۇن ءتارتىبى قانداي بولدى؟

&ndash؛ وسى جىلدار ىشىندە ءبىز­؛دىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ەكونو­؛ميكالىق بايلانىس­؛تار مەن ءوزارا ءىس-قيمىل سەرپىندى جانە الۋان ءتۇرلى بولدى. ءبىز شىن مانىندە كوپ نارسەگە قول جەتكىزدىك. ءبىراق ونىڭ جالپى كولەمىنە قاراماستان، قازاق­؛ستان مەن قىتاي ەكونوميكالىق ىنتى­؛ماقتاستىعىنىڭ الەۋەتى ءالى تولىق جۇزەگە اسىرىلماعانىن اي­؛تۋ كەرەك. سوندىقتان ءاربىر ساپار ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكىجاقتى ەكو­؛نوميكالىق بايلانىستاردىڭ تاعى ءبىر جاڭا قىرىن اشادى جانە جاڭا باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جولى دا سولاي بولدى.

قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەت­؛تەرى، سون­؛داي-اق ناقتى ۇيىمدار دەڭ­؛گەيىندە 10 كەلىسىمگە جانە ەكى­؛جاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋعا باعىتتالعان باس­؛قا دا رەسمي قۇ­؛جاتقا قول قويىلدى. سو­؛نىڭ ىشىن­؛دە ماڭىزدى قۇجاتتىڭ ءبىرى &ndash؛ قا­؛زاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ۇكىمە­؛تىنىڭ اراسىنداعى «؛نۇرلى جول»؛ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى مەن «؛جىبەك جو­؛لىنىڭ ەكو­؛نوميكالىق بەلدەۋى»؛ قۇ­؛رى­؛لىسىن ۇشتاستىرۋ جونىندەگى ىن­؛تى­؛ماق­؛تاستىق جوسپارىن جۇزەگە اسى­؛رۋعا بايلانىستى ءوزارا كومەك تۋرالى مەموراندۋم. وسى نەگىزدە ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ قۇرى­؛لىمىن ءارتاراپتاندىرۋ، ساۋ­؛دا ءوسى­؛مىنىڭ جاڭا كوزدەرىن ىزدەۋ، ونىڭ ىشىن­؛دە ترانسشەكارالىق ەلەكتروندى ساۋدا، يننوۆاسيالىق كووپەراسيانى دا­؛مىتۋ، سونداي-اق قوسىمشا قۇن سالىعى جوعا­؛رى ونىمدەر ساۋداسىن ىنتالاندىرۋ ار­؛قىلى ەكى تاراپ ساۋدا سالاسىنداعى ىنتى­؛ماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ۇيلەستىرۋ جونىندەگى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ قازاقستان مەن قى­؛تايدىڭ حالىقارالىق جۇك تا­؛سى­؛مالدارىندا، لوگيستيكادا، ونەر­؛كاسىپتە، قارجىدا، ەنەرگەتي­؛كا­؛دا، اۋىل شارۋاشىلىعىندا، اق­؛پاراتتىق تەحنولوگيالار مەن عا­؛رىشتا ءوزارا ءىس-قيمىلىن ودان ءارى نىعايتادى. مۇنىڭ ءبارى &ndash؛ قا­؛زاق­؛ستان ەكونوميكاسىن دامى­؛تۋدىڭ باستى سالالارى.

XXI عاسىردىڭ جىبەك جولى قۇرى­؛لىسىن ودان ءارى جالعاستىرۋ قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە. قىتاي كوشباس­؛شىسى 6 جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ەلوردامىز­؛دا ءوز باستامالارىن اتاپ كورسەتتى. ءىس جۇزىندە قىتايمەن بىرلەسىپ كولىك دالىز­؛دەرىن سالۋدىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇكىل ەۋرازيانىڭ نارىقتارىنا تىكەلەي جانە جىلدام قول جەتكىزۋگە جول اشتىق. ياعني، بىزگە بىردەن ءۇش الەمدىك مۇحيتقا &ndash؛ تىنىق، اتلانت جانە ءۇندى مۇحيتىنا شىعۋ مۇمكىندىگى تۋدى.

&ndash؛ وسىلايشا قىتايمەن جان-جاق­؛تى ستراتەگيالىق سەرىك­؛تەس­؛تىك ءبىز­؛دىڭ ەلىمىزگە ناقتى ەكو­؛نو­؛ميكالىق پاي­؛دا كەلتىرىپ، دا­؛­؛­؛­؛­؛مۋ­؛­؛دىڭ جاڭا مۇمكىن­؛دىك­؛تەرىن اشا­؛­؛­؛­؛دى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز عوي؟

&ndash؛ قىتاي &ndash؛ قازاقستاننىڭ ءىرى سىرتقى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ۇلەسىنە جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 15،7%-ى تيەسىلى. قىتاي بىرلەسكەن جوبالارعا شامامەن 20 ملرد دوللار قارجى سالدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيالار كولەمى بويىن­؛شا ءتورتىنشى ورىندا تۇر. ينۆەس­؛تيسيالىق ىنتىماقتاستىق ءالى كەڭەيتىلەدى. بۇل ەكونوميكانى ءار­؛­؛تاراپتاندىرۋدى قولعا العان قازاق­؛ستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى.

قىتايمەن ينۆەستيسيالىق ءوز­؛ارا ءىس-قيمىل &ndash؛ قازاقستان ءۇشىن كاپيتال، تەحنولوگيالار تارتۋ جانە ەلىمىزدىڭ ەكو­؛نوميكالىق ءوسۋىن جالعاستىرۋعا جاقسى دەمەۋ. مەملەكەت باسشىسى قىتاي­؛داعى ءىرى بيزنەس جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسىپ، بۇل ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋدە.

قحر-عا ساپارى بارىسىندا ق.توقاەۆ جەرگىلىكتى ىسكەر ورتامەن دوڭگەلەك ۇستەل جيىنىنا قاتىستى. ول ءوز سوزىندە قىتاي كومپانيالارىن قازاقستاندا 5G جەلىلەرىن دامىتۋ، «؛اقىلدى قالالار»؛، بلوكچەين، تۋريزم، اوك جانە تاعى باسقا سالالاردا جۇمىس ىستەۋگە شا­؛­؛قىردى.

قىتايدىڭ ءوزى &ndash؛ جۇمىس ىستەۋگە قو­؛لايلى، دايىن نارىق. مەملەكەت بۇل ءۇشىن بارلىق قاجەتتى قۇقىقتىق جاعدايلار جاسايدى. مەملەكەتتىك ساپار بارىسىندا قول قويىلعان ءبىرقاتار قۇجات ءدال وسىعان ارنالدى. ماسەلەن، ءبىزدىڭ ساۋدا جانە ينتەگراسيا مينيسترلىگى قى­؛تايدىڭ ساۋدا مينيسترلىگىمەن ءوزارا تۇسى­؛نىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قوي­؛دى. بۇل قازاقستاندىق ءونىم­؛­؛دى قىتاي نارىعىنا ەكسپورت­؛تاۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە كوبى­؛رەك مۇمكىندىكتەر اشاتىنىنا سەنىم­؛دىمىن.

مۇناي، گاز جانە باسقا شي­؛كىزات بىر­؛تە-بىرتە تاۋسىلاتىنىن جاقسى ءتۇسى­؛نۋى­؛مىز كەرەك. سون­؛دىق­؛تان ءبىز ءۇشىن اگرار­؛لىق سەك­؛تور­؛دىڭ الەۋەتىن دامىتۋ جانە اۋىل­؛شارۋاشىلىق ونىمدەرىمىزدى سىرت­؛قى نارىققا شىعارۋ ماڭىزدى. ەن­؛دى ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەر اياسى كەڭىپ كەلە جات­؛قان قىتاي نارىعىنا ارا­؛لا­؛سۋى­؛مىز كەرەك. بۇل &ndash؛ بولاشاعى بار باعىت. وسى ساپار كەزىندە قا­؛زاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قىتاي تاراپىمەن ءتيىس­؛تى قۇجاتتارعا قول قويدى. اتاپ ايتقاندا، بۇل &ndash؛ قازاقستاننان قحر-عا ەكسپورتتالاتىن ءسۇت ونىم­؛­؛دەرىنە، ءجۇن شيكىزاتى مەن زى­؛عىر­؛عا ينسپەكسيالىق تەك­؛سەرۋ، كا­؛رانتيندىك جانە ۆەتە­؛رينا­؛ريا­؛لىق-سانيتاريالىق تالاپتار تۋرالى حاتتامالار.

قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق تازا ازىق-تۇلىك ونىمدەرىنىڭ ۇلكەن جەتكىزۋشىسى بولۋعا مول مۇمكىندىگى بار. قىتايعا ەكسپورتتى كۇشەيتۋ اۋىلداعى بيزنەسىمىزدى ارتتىرۋعا جانە اگروونەركاسىپ كەشەنىندە تولىق وندىرىستىك سيكلدى دامىتۋعا جول اشادى.

سونىمەن قاتار قىتايدا ەت تۇ­؛­؛­؛تىنۋ تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. بۇل كور­؛شى وتىرعان قازاقستان ءۇشىن مال وسىرۋدەن باستاپ ەت وندىرۋگە جانە ەكسپورتقا قايتا وڭدەۋگە دەيىن كەڭ مۇمكىندىكتەر بەرەدى. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بو­؛­؛لادى. بارلىعى قازاقستاندىق ون­؛دىرۋشىلەردىڭ تالابى مەن بەل­؛سەندىلىگىنە بايلانىستى. ءتىپتى قحر-دىڭ ءوزى وسىنداي بيزنەسكە ۇل­؛­؛­؛كەن جاعداي جاساپ وتىر.

كەلىسسوزدەر بارىسىندا قىتاي تاراپى قازاقستاندى وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا شانحايدا وتەتىن II قىتاي حالىقارالىق كورمەسى­؛نە قۇرمەتتى قوناق جانە قاتىسۋشى رە­؛تىندە شاقىرعانىن اتاپ وتكىم كە­؛­؛لەدى.

&ndash؛ قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاس­؛تىق­؛تاردى ەسكەرە وتىرىپ، جاڭا كەزەڭگە قادام باسقان قازاقستان مەن قىتاي قارىم-قاتىناسىن كەلەشەكتە قالاي ەلەستەتۋگە بولادى؟

&ndash؛ جالپى كەزدەسۋلەر بارىسىندا تال­؛قىلانعان ماسەلەلەردە ءوزارا ءىس-قي­؛مىلدىڭ بارلىق باعىتى قامتىلدى، ءبىر­؛قاتار ماڭىزدى ۋاع­؛دالاستىققا قول جەتكىزىلدى. سون­؛دىقتان مەملەكەت باسشى­؛سى­؛نىڭ قحر-عا مەملەكەتتىك ساپارى تابىستى جانە ناتيجەلى بولعانىن سەنىمدى تۇردە ايتۋعا بولادى.

تۇتاستاي العاندا، ءقازىر قا­؛زاقستان مەن قىتاي وزدەرىنىڭ مەم­؛­؛لەكەتتىك دا­؛مۋىنىڭ، ۇلتتىق جاڭ­؛­؛عىرۋ مەن مەم­؛لەكەتارالىق قا­؛تىناستاردى تەرەڭدەتۋدىڭ جاڭا كە­؛زەڭىندە تۇر. بۇل ساپاردان ءبىز­؛دىڭ ەلدەرىمىز تولىق ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىقتى ساقتايدى، كوپ جاع­؛دايدا حالىقارالىق جانە وڭىر­؛لىك كۇن تارتىبىندەگى ماسە­؛لە­؛لەرگە ۇقساس كوزقا­؛راستار مەن ۇستا­؛نىمداردى ۇستانادى دەپ قورى­؛تىندى شىعارۋعا بولادى.

سونداي-اق قازاقستان مەن قىتاي ءبىر-بىرىنىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىن جوعارى باعالايدى جانە ەكى ەل­؛دىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دا­؛مۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوشۋگە ۇمتىلىسىن قولدايدى. اتاپ ايت­؛قاندا، قىتاي تاراپى تۇڭعىش پرە­؛­؛زيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ دانا باسشى­؛لىعىمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاق­؛ستان رەسپۋبليكاسى قول جەتكىزگەن مەملە­؛كەتتىك دامۋداعى، تاۋەلسىز جانە بەيبىت سىرتقى سايا­؛ساتتى ىسكە اسىرۋداعى ۇلكەن جەتىس­؛تىكتەردى جوعارى باعالايدى.

قازاقستان ءوز كەزەگىندە قى­؛تاي­؛دىڭ دامۋىنداعى ءىرى جەتىس­؛تىكتەرىنە، وزىنە ءتان ەرەكشەلىكپەن سوسياليزم قۇرۋىنا جانە الەمدىك ەكونوميكا مەن حالىقارالىق ىس­؛تەردەگى جاڭا ماڭىزدى رولىنە جو­؛عارى باعا بەرەدى.

بىر-بىرىن سەنىمدى سەرىكتەس دەپ بىلەتىن ەكى ەلدىڭ بۇدان دا ۇلكەن ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋى ءۇشىن بىر­؛لەسكەن جۇمىستى جالعاستىرۋ ما­؛ڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى. رەسمي كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا قازاقستان مەن قىتاي كوشباسشىلارى جوعا­؛رى دەڭگەيدەگى تىعىز قارىم-قاتى­؛ناس­؛تىڭ وڭ داستۇرلەرىن قول­؛داۋعا بەيىلدىلىگىن راستادى.

قازاقستان-قىتاي قارىم-قا­؛تىنا­؛سىنىڭ وتىزجىلدىق سيم­؛ۆولدىق بەلگى­؛سىنە جاقىنداپ كەلە جاتقان جاڭا كەزەڭدە ەكى ەل ءبىر-بىرىنىڭ الەۋەتىن كورىپ، ءىس جۇ­؛زىندە ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ مەن نىعايتۋعا بىرگە كۇش-جىگەر سالۋعا دايىن.

اڭگىمەلەسكەن ورىنبەك وتەمۇرات،

«؛Egemen Qazaqstan»؛

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى №4

رۋحانيات • بۇگىن، 12:12

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەرعالي باقاش

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:07

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ماقسات مالىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:04

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەسبولات ايدابوسىن

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:01

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ءنازيرا جارىمبەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 11:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الماز مىرزاحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 11:27

الماتى ەلىمىزدىڭ مادەني ورتالىعى

قازاقستان • بۇگىن، 10:10

جاڭاوزەندە «باستا» فورۋمى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 10:04

«التىن بۋتسا» يەسى اتاندى

سپورت • بۇگىن، 09:52

تاعى وۆەرتايمدا ۇتىلدى

حوككەي • بۇگىن، 09:50

جانيانىڭ جۇلدىزى جارقىرادى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:49

تىلسىم ونەردىڭ تالىمگەرى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:41

ماسكەۋدە شىققان ءماندى شىعارما

ادەبيەت • بۇگىن، 09:26

جاقسىم

رۋحانيات • بۇگىن، 09:24

جول ۇستىندە بوساندى

قازاقستان • بۇگىن، 09:19

ساباقتاستىق ءھام ساپاسىزدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 09:12

يگەرىلمەگەن رەزەرۆتەر كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:04

ەلى قولداعان قۇندى قۇجات

قازاقستان • بۇگىن، 09:02

دامۋدىڭ ساپالى كەزەڭى

قازاقستان • بۇگىن، 09:01

حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:57

تۇرار تۋرالى تولعادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:53

التىن وردا تاريحى تارازىلاندى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:48

بىر وتىنىشپەن – بىرنەشە قىزمەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:42

ماسىل بولما، اسىل بول!

قازاقستان • بۇگىن، 08:25

ۇقساس جاڭالىقتار