– بەيبىت باكىر ۇلى, اۋەلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قحر-عا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ماڭىزى مەن ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالساڭىز.
– بۇل ساپاردىڭ تاريحي ماڭىزى زور. مۇنى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر ءداستۇرىنىڭ جالعاسى دەۋگە بولادى. وسىعان دەيىنگى قول جەتكىزىلگەن بارلىق ۋاعدالاستىقتار مەن ناتيجەلەر نەگىزىندە بۇل ساپار قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭىن اشۋعا باعىتتالدى. ويتكەنى بيىل قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعانىنا 70 جىل تولىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە قازاقستان زاماناۋي دامۋدىڭ 30 جىلدىق كەزەڭىنە دايىندىق ۇستىندە. وسى مەرەيتويلارعا ەكى ەل دوستىقتىڭ, ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ جانە بىرلەسكەن دامۋدىڭ جاڭا كوكجيەگىنە سەنىمدى تۇردە قادام باسىپ كەلەدى.
وسىعان وراي پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا ساپارى ول جاقتاعى ساياسي, ىسكەرلىك جانە اكادەميالىق ورتا وكىلدەرىمەن جان-جاقتى بايلانىس ورناتۋدى قامتىدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساپارى باعدارلاماسىنىڭ اسا ماڭىزدى تارماعى ونىڭ قحر توراعاسى سي تسزينپينمەن كەزدەسۋى بولدى. بۇل كەزدەسۋ وتە جىلى جانە دوستىق راۋىشتە ءوتتى.
ەكى مەملەكەت باسشىلارى تالقىلاعان نەگىزگى تاقىرىپتارعا ەكى تاراپ ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر ارقاۋ بولدى. ماسەلەن, ولاردىڭ اراسىندا «نۇرلى جول» مەن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسى, ناقتى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, قارجى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق, تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ, ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتتى دامىتۋ جانە تاعى باسقالار بار. مەملەكەت باسشىلارى سونداي-اق اعىمداعى حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا ۇستانىمدارىنىڭ ۇقساستىعىن سالىستىرىپ كورسەتتى.
قازاقستان مەن قىتاي كوشباسشىلارىنىڭ بۇل جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋى وسى جىلى ەكىنشى رەت وتكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سي تسزينپين بيىل ماۋسىم ايىندا بىشكەكتە وتكەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءسامميتى كەزىندە ەكىجاقتى كەلىسسوز جۇرگىزگەن ەدى.
– ءسىز ءوز سوزىڭىزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قحر-دىڭ اكادەميالىق ورتاسىمەن كەزدەسكەنىن اتادىڭىز. مۇنداي ءىس-شارانىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ماڭىزى قانداي؟
– قازاقستان پرەزيدەنتى بەيجىڭ قالاسىندا قحر-دىڭ «اقىل-ويى» توعىسقان جەتەكشى ورتالىعى – قىتاي قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى قابىرعاسىندا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار تۋرالى كەڭەيتىلگەن بايانداما جاسادى. قازاقستان قارقىندى دامىپ, بارلىق جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلۋدا. سوندىقتان ءبىزدىڭ كوشباسشىنىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتى جانە قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنىڭ كەلەشەگى تۋرالى كوزقاراسىن ەگجەي-تەگجەيلى ۇسىنۋى ماڭىزدى بولدى.
اكادەمياداعى بۇل ءىس-شاراعا قحر-دىڭ دامۋ جولىن اقىلعا سالىپ, ساراپتاما جۇرگىزىپ جۇرگەن ءتۇرلى ورتالىقتاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ولاردىڭ بارلىعى ءوز دەڭگەيىندە قىتاي باسشىلىعىنا قازاقستان تۋرالى جانە ونىڭ دامۋى مەن كووپەراتسيانىڭ ىقتيمال باعىتتارى بويىنشا ساراپتامالىق باعالار مەن بولجامدار دايىندايدى. سونىمەن قاتار عالىمدار مەن ساراپشىلارعا قوسا, اتالعان كەزدەسۋگە قحر-داعى تمد ەلدەرىنىڭ ەلشىلەرى, شىۇ باس حاتشىسى, قحر كوممەرتسيا مينيسترلىگىنىڭ, قكپ وك ناسيحات ءبولىمىنىڭ جانە حالىقارالىق ءبولىمىنىڭ وكىلدەرى جانە تاعى باسقالار شاقىرىلدى.
وسىلايشا ءبىزدىڭ پرەزيدەنت مىنبەردە مازمۇندى ءسوز سويلەپ, قازىرگى قازاقستاندى جانە ونىڭ باستامالارىن جوعارى كاسىبي اۋديتوريا الدىندا كەڭ اۋقىمدا تانىستىردى. ءبىزدىڭ ەلىمىز تۋرالى شەتەلدە وبەكتيۆتى جانە ءدال تۇسىنىك قالىپتاسقانى وتە ماڭىزدى. وسىنداي ورتاداعى تىكەلەي ديالوگ قازاقستاننىڭ بەت-بەدەرىن اشىپ كورسەتۋ تۇرعىسىنان ساپاردىڭ ماڭىزدى بولىگى بولدى. بۇل – وتە ءتيىمدى جالپىالەمدىك تاجىريبە.
– مەملەكەتتىك ساپاردىڭ قحر-دىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ جاتقانى ەرەكشە اتالدى. بۇعان نەگە باسا ءمان بەرىلدى؟
– ءيا, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قحر-عا مەملەكەتتىك ساپارى وسى ەلدەگى ۇلكەن تاريحي ءىس-شارالار اياسىندا ءوتتى. قىتايدىڭ وزىنە ءتان ءسوتسياليزمدى ورناتۋى, ەلدىڭ جاڭعىرۋى, 40 جىل بويى ءجۇرىپ كەلە جاتقان جولى شىن مانىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى جەتىستىكتەرمەن اتالىپ وتەدى. قىتايدىڭ الەمدىك ءىجو-دەگى ۇلەسى قازىر 18 پايىزدان اسادى. ەلەستەتىپ كورىڭىزشى, 1990 جىلى قحر-دىڭ الەمدىك شارۋاشىلىقتاعى سالماعى نەبارى 2 پايىزدى قۇراعان. ال بۇگىندە ءبىزدىڭ شىعىستاعى كورشىمىز جاھاندىق ەكونوميكا بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇر.
قىتايدا يننوۆاتسيالار مەن جاڭا تەحنولوگيالار تەز ەنگىزىلۋدە, عىلىمعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيالار ۇلعايۋدا. بۇگىندە بۇل ەل تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى ءداستۇرلى كوشباسشىلاردى باسىپ وزىپ, عىلىمي پاتەنتتەر الۋعا وتىنىمدەر سانى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. وسىلايشا قازىرگى زامانعى قحر ءوز دامۋىندا مۇلدەم جاڭا جولعا ءتۇستى. ەل الەمنىڭ باسقا دامىعان مەملەكەتتەرىمەن قاتار ءىرى حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ ۇشتىگىنە ەندى.
بۇگىندە قىتاي دامۋىنىڭ مودەلى وزگەرىپ جاتىر. ۇزاق ۋاقىت بويى «الەمدىك فابريكا» رەتىندە قابىلداپ ۇيرەنىپ قالعان ءىرى ەكسپورتتاۋشىدان بۇل ەل تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ءىرى تۇتىنۋشىسىنا اينالۋدا. ءبىر مەزگىلدە ىشكى سۇرانىستى ىنتالاندىرۋعا جانە جوعارى تەحنولوگيالىق ءونىم وندىرۋگە ءمان بەرىلەدى. سونىمەن قاتار 1,4 ميلليارد حالقى بار قحر – قازىرگى كەزەڭدە الەمدەگى الەۋەتى جوعارى ەڭ ءىرى تۇتىنۋ نارىعى. بۇعان ورتا تاپ سانىنىڭ ارتۋى جانە حالىقتىڭ كەدەيلىگىنىڭ جۇيەلى تۇردە تومەندەۋى ىقپال ەتەدى. وسىلايشا قحر-مەن ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىل مۇمكىندىكتەرى ارتا بەرەدى.
قىتاي ءوزىنىڭ 5 مىڭ جىلدىق تاريحىندا ءاردايىم تاڭعالدىرا ءبىلدى. مۇنداي قىرىنان ءالى دە تانعان جوق. ساراپشىلار ورتاسىندا ء«بىزدىڭ قىتاي تۋرالى ويىمىز قالىپتاسىپ ۇلگەرگەنشە, قىتاي تەزىرەك وزگەرەدى» دەگەن جاقسى پىكىر بار. وندا وسى ءىرى ەلدىڭ قارقىندى ءوسۋى كەڭ كورىنىس تاپقان.
ال قازاقستان ءۇشىن بۇل ۇلكەن وزگەرىستەر قحر-دىڭ تاتۋ كورشىسى جانە ستراتەگيالىق سەرىكتەسى رەتىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە. باسقاشا جەتكىزەتىن بولساق, قازىرگى زامانعى قىتايدىڭ دامۋىنداعى بارلىق جاڭاشىلدىقتار – قازاقستاننىڭ سەرپىندى دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىك. ولاردى تەك دۇرىس پايدالانۋ كەرەك.
– جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قابىلدانعان بىرلەسكەن مالىمدەمەدە قازاقستان مەن قىتاي جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى دامىتۋدى جالعاستىرا بەرەتىنى كورسەتىلدى. بۇل ءىس جۇزىندە نەنى بىلدىرەدى؟
– ءيا, ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە جاڭا كەزەڭدە قازاقستان مەن قىتاي ء«وزارا تيىمدىلىك, مىزعىماس دوستىق, ءوزارا سەنىم مەن ورتاق سىن-قاتەرلەر الدىندا كەڭ اۋقىمدى ارىپتەستىك» – ماڭگىلىك جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك» فورماتىندا بايلانىستارىن نىعايتاتىنى ايتىلدى. مەن وسى تۇستا رەسمي ءتىل مەن ديپلوماتيالىق تەرمينولوگيادان اۋدارعاندا بۇل شىن مانىندە نەنى بىلدىرەتىنىن ەگجەي-تەگجەيلى ايتقىم كەلەدى.
بىرىنشىدەن, نەگە «ماڭگىلىك»؟ قازاقستان مەن قىتاي – تاتۋ كورشىلەر, سوندىقتان تاعدىرىمىزعا وراي جانە گەوگرافيالىق جاعىنان بىزگە ءاۋ باستان ءوزارا قارىم-قاتىناستا بولۋ بۇيىرعان. سونداي-اق ۇلى دالا ەلى مەن اسپاناستى ەلىنىڭ حالقى بىرنەشە مىڭ جىل بويى تىعىز بايلانىستا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى تاريحي شەجىرەلەر مەن مۇراعاتتاردا جازىلعان. ءبىز بولاشاقتا دا جاقسى كورشىلەر رەتىندە ءومىر سۇرۋگە تىرىسامىز.
ەكىنشىدەن, «جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى» قاراستىرايىق. 27 جىل ىشىندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كەڭ ءارى تەڭدەستىرىلگەن سيپاتقا يە بولدى. ەكى ەل سىندارلى ساياسي ديالوگ جۇرگىزىپ, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا تىعىز جۇمىس ىستەيدى جانە گۋمانيتارلىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتادى. وسىلايشا ءبىزدى بايلانىستىرمايتىن سالا جوق. بۇگىندە قازاقستان مەن قىتاي ءبىر-بىرىنە كورشى جانە سەرىكتەس رەتىندە وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز ستراتەگيالىق دەپ اتالادى.
ۇشىنشىدەن, ء«وزارا تيىمدىلىك, مىزعىماس دوستىق, ءوزارا سەنىم» ۇعىمى قازاقستان مەن قىتاي ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن قۇرمەتتەيتىنىن, سونداي-اق ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ شەكارالارىنىڭ بەلگىلەنگەن مىزعىماستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنىڭ قاعيداتىن مويىندايتىنىن بىلدىرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تەڭ ارىپتەستىك قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن سەنىمدى اتموسفەرا قالىپتاستىرادى.
سوڭىندا «ورتاق سىن-قاتەرلەر الدىنداعى كەڭ اۋقىمدى ارىپتەستىك» دەگەنىمىز ءبىزدىڭ ەلدەر تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ بويىنشا, ونىڭ ىشىندە بۇۇ, اوسشك جانە شىۇ سياقتى ۇيىمدار جەلىسى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى جالعاستىراتىنىن بىلدىرەدى.
ءبىزدىڭ ەلدەر وڭىردەگى جانە جالپى الەمدەگى بەيبىتشىلىككە, تۇراقتىلىق پەن ءوسىپ-وركەندەۋىنە بىرگە ۇلەس قوسۋعا نيەتتى. وسىلايشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىندە قازاقستان مەن قىتاي تاعى دا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە نەگىزگە الىناتىن جاعدايلاردى راستادى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ قىتايمەن ۇزاق ۋاقىت بويى جاقسى جانە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناسىمىز دامىپ كەلەدى. بۇل بىرلەسىپ ىلگەرىلەۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
– ال بۇل مەملەكەتتىك ساپاردىڭ ەكونوميكالىق كۇن ءتارتىبى قانداي بولدى؟
– وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستار مەن ءوزارا ءىس-قيمىل سەرپىندى جانە الۋان ءتۇرلى بولدى. ءبىز شىن مانىندە كوپ نارسەگە قول جەتكىزدىك. بىراق ونىڭ جالپى كولەمىنە قاراماستان, قازاقستان مەن قىتاي ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ الەۋەتى ءالى تولىق جۇزەگە اسىرىلماعانىن ايتۋ كەرەك. سوندىقتان ءاربىر ساپار ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكىجاقتى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ تاعى ءبىر جاڭا قىرىن اشادى جانە جاڭا باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جولى دا سولاي بولدى.
قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى, سونداي-اق ناقتى ۇيىمدار دەڭگەيىندە 10 كەلىسىمگە جانە ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋعا باعىتتالعان باسقا دا رەسمي قۇجاتقا قول قويىلدى. سونىڭ ىشىندە ماڭىزدى قۇجاتتىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ اراسىنداعى «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى مەن «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» قۇرىلىسىن ۇشتاستىرۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى ءوزارا كومەك تۋرالى مەموراندۋم. وسى نەگىزدە ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ, ساۋدا ءوسىمىنىڭ جاڭا كوزدەرىن ىزدەۋ, ونىڭ ىشىندە ترانسشەكارالىق ەلەكتروندى ساۋدا, يننوۆاتسيالىق كووپەراتسيانى دامىتۋ, سونداي-اق قوسىمشا قۇن سالىعى جوعارى ونىمدەر ساۋداسىن ىنتالاندىرۋ ارقىلى ەكى تاراپ ساۋدا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ۇيلەستىرۋ جونىندەگى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ قازاقستان مەن قىتايدىڭ حالىقارالىق جۇك تاسىمالدارىندا, لوگيستيكادا, ونەركاسىپتە, قارجىدا, ەنەرگەتيكادا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن عارىشتا ءوزارا ءىس-قيمىلىن ودان ءارى نىعايتادى. مۇنىڭ ءبارى – قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ باستى سالالارى.
XXI عاسىردىڭ جىبەك جولى قۇرىلىسىن ودان ءارى جالعاستىرۋ قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە. قىتاي كوشباسشىسى 6 جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا ءوز باستامالارىن اتاپ كورسەتتى. ءىس جۇزىندە قىتايمەن بىرلەسىپ كولىك دالىزدەرىن سالۋدىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇكىل ەۋرازيانىڭ نارىقتارىنا تىكەلەي جانە جىلدام قول جەتكىزۋگە جول اشتىق. ياعني, بىزگە بىردەن ءۇش الەمدىك مۇحيتقا – تىنىق, اتلانت جانە ءۇندى مۇحيتىنا شىعۋ مۇمكىندىگى تۋدى.
– وسىلايشا قىتايمەن جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ناقتى ەكونوميكالىق پايدا كەلتىرىپ, دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشادى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز عوي؟
– قىتاي – قازاقستاننىڭ ءىرى سىرتقى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ۇلەسىنە جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 15,7%-ى تيەسىلى. قىتاي بىرلەسكەن جوبالارعا شامامەن 20 ملرد دوللار قارجى سالدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى بويىنشا ءتورتىنشى ورىندا تۇر. ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق ءالى كەڭەيتىلەدى. بۇل ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى قولعا العان قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
قىتايمەن ينۆەستيتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىل – قازاقستان ءۇشىن كاپيتال, تەحنولوگيالار تارتۋ جانە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىن جالعاستىرۋعا جاقسى دەمەۋ. مەملەكەت باسشىسى قىتايداعى ءىرى بيزنەس جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسىپ, بۇل ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋدە.
قحر-عا ساپارى بارىسىندا ق.توقاەۆ جەرگىلىكتى ىسكەر ورتامەن دوڭگەلەك ۇستەل جيىنىنا قاتىستى. ول ءوز سوزىندە قىتاي كومپانيالارىن قازاقستاندا 5G جەلىلەرىن دامىتۋ, «اقىلدى قالالار», بلوكچەين, تۋريزم, اوك جانە تاعى باسقا سالالاردا جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
قىتايدىڭ ءوزى – جۇمىس ىستەۋگە قولايلى, دايىن نارىق. مەملەكەت بۇل ءۇشىن بارلىق قاجەتتى قۇقىقتىق جاعدايلار جاسايدى. مەملەكەتتىك ساپار بارىسىندا قول قويىلعان بىرقاتار قۇجات ءدال وسىعان ارنالدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى قىتايدىڭ ساۋدا مينيسترلىگىمەن ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. بۇل قازاقستاندىق ءونىمدى قىتاي نارىعىنا ەكسپورتتاۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە كوبىرەك مۇمكىندىكتەر اشاتىنىنا سەنىمدىمىن.
مۇناي, گاز جانە باسقا شيكىزات بىرتە-بىرتە تاۋسىلاتىنىن جاقسى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن اگرارلىق سەكتوردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىمىزدى سىرتقى نارىققا شىعارۋ ماڭىزدى. ەندى ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەر اياسى كەڭىپ كەلە جاتقان قىتاي نارىعىنا ارالاسۋىمىز كەرەك. بۇل – بولاشاعى بار باعىت. وسى ساپار كەزىندە قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قىتاي تاراپىمەن ءتيىستى قۇجاتتارعا قول قويدى. اتاپ ايتقاندا, بۇل – قازاقستاننان قحر-عا ەكسپورتتالاتىن ءسۇت ونىمدەرىنە, ءجۇن شيكىزاتى مەن زىعىرعا ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ, كارانتيندىك جانە ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق تالاپتار تۋرالى حاتتامالار.
قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق تازا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ۇلكەن جەتكىزۋشىسى بولۋعا مول مۇمكىندىگى بار. قىتايعا ەكسپورتتى كۇشەيتۋ اۋىلداعى بيزنەسىمىزدى ارتتىرۋعا جانە اگروونەركاسىپ كەشەنىندە تولىق وندىرىستىك تسيكلدى دامىتۋعا جول اشادى.
سونىمەن قاتار قىتايدا ەت تۇتىنۋ تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. بۇل كورشى وتىرعان قازاقستان ءۇشىن مال وسىرۋدەن باستاپ ەت وندىرۋگە جانە ەكسپورتقا قايتا وڭدەۋگە دەيىن كەڭ مۇمكىندىكتەر بەرەدى. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. بارلىعى قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردىڭ تالابى مەن بەلسەندىلىگىنە بايلانىستى. ءتىپتى قحر-دىڭ ءوزى وسىنداي بيزنەسكە ۇلكەن جاعداي جاساپ وتىر.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا قىتاي تاراپى قازاقستاندى وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا شانحايدا وتەتىن II قىتاي حالىقارالىق كورمەسىنە قۇرمەتتى قوناق جانە قاتىسۋشى رەتىندە شاقىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
– قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا كەزەڭگە قادام باسقان قازاقستان مەن قىتاي قارىم-قاتىناسىن كەلەشەكتە قالاي ەلەستەتۋگە بولادى؟
– جالپى كەزدەسۋلەر بارىسىندا تالقىلانعان ماسەلەلەردە ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بارلىق باعىتى قامتىلدى, بىرقاتار ماڭىزدى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ قحر-عا مەملەكەتتىك ساپارى تابىستى جانە ناتيجەلى بولعانىن سەنىمدى تۇردە ايتۋعا بولادى.
تۇتاستاي العاندا, قازىر قازاقستان مەن قىتاي وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك دامۋىنىڭ, ۇلتتىق جاڭعىرۋ مەن مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە تۇر. بۇل ساپاردان ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز تولىق ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىقتى ساقتايدى, كوپ جاعدايدا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرگە ۇقساس كوزقاراستار مەن ۇستانىمداردى ۇستانادى دەپ قورىتىندى شىعارۋعا بولادى.
سونداي-اق قازاقستان مەن قىتاي ءبىر-ءبىرىنىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىن جوعارى باعالايدى جانە ەكى ەلدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوشۋگە ۇمتىلىسىن قولدايدى. اتاپ ايتقاندا, قىتاي تاراپى تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ دانا باسشىلىعىمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قول جەتكىزگەن مەملەكەتتىك دامۋداعى, تاۋەلسىز جانە بەيبىت سىرتقى ساياساتتى ىسكە اسىرۋداعى ۇلكەن جەتىستىكتەردى جوعارى باعالايدى.
قازاقستان ءوز كەزەگىندە قىتايدىڭ دامۋىنداعى ءىرى جەتىستىكتەرىنە, وزىنە ءتان ەرەكشەلىكپەن سوتسياليزم قۇرۋىنا جانە الەمدىك ەكونوميكا مەن حالىقارالىق ىستەردەگى جاڭا ماڭىزدى رولىنە جوعارى باعا بەرەدى.
ءبىر-ءبىرىن سەنىمدى سەرىكتەس دەپ بىلەتىن ەكى ەلدىڭ بۇدان دا ۇلكەن ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋى ءۇشىن بىرلەسكەن جۇمىستى جالعاستىرۋ ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى. رەسمي كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا قازاقستان مەن قىتاي كوشباسشىلارى جوعارى دەڭگەيدەگى تىعىز قارىم-قاتىناستىڭ وڭ داستۇرلەرىن قولداۋعا بەيىلدىلىگىن راستادى.
قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ وتىزجىلدىق سيمۆولدىق بەلگىسىنە جاقىنداپ كەلە جاتقان جاڭا كەزەڭدە ەكى ەل ءبىر-ءبىرىنىڭ الەۋەتىن كورىپ, ءىس جۇزىندە ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ مەن نىعايتۋعا بىرگە كۇش-جىگەر سالۋعا دايىن.
اڭگىمەلەسكەن ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»
