الايدا, قازىرگى كەزدە ءدىن توڭىرەگىندە ءتۇرلى داۋ-دامايدىڭ, پىكىرتالاستىڭ كوبەيىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس. ارينە تانىمعا تالاس جوق. بىراق ەلدىڭ ءىشىن الاتايداي ءبۇلدىرىپ, ءوزىنىڭ ءار جەردەن ەستىگەن, كورگەن نارسەلەرىن دىنگە اكەلىپ تاڭعىسى كەلەتىندەر ءالى دە بار. ال ءدىندى دۇرىس ءتۇسىنۋ ادامنىڭ ءوزىنىڭ تانىم-تۇيسىگىنە بايلانىستى بولسا, اسىرەسە جاستارعا شاريعاتتىڭ نەگىزگى شارتتارىن تۇسىندىرۋدە يمامدار مەن تەولوگ عالىمداردىڭ ۇلەسى زور. قۋانارلىعى, قازىرگى كەزدە يماندىلىق جولىنا قاراي بەت بۇرعان جاستار كوبەيدى. وكىنىشكە قاراي, كەيبىر جاستار داستۇرگە قارسى شىعىپ, ءدىندى بۇرا تارتۋدا. جامبىل وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىس بويىنشا بۇگىندە مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكەن 346 ءدىني بىرلەستىك پەن ونىڭ فيليالدارى بار ەكەن. ونىڭ ىشىندە 300 مەشىت پەن پراۆوسلاۆتىق, كاتوليكتىك, پروتەستانتتىق 46 شىركەۋ جۇمىس ىستەيدى.
وبلىستاعى بارلىق مەشىتتە جوعارى ءبىلىمدى, ورتا ءبىلىمدى جانە قىسقا مەرزىمدى ساۋات اشۋ كۋرستارىن بىتىرگەن 414 ءدىني قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. جۋىردا عانا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي سەرىكباي وراز اۋليەاتا جەرىنە ارنايى كەلىپ, ءوڭىردىڭ ءدىني احۋالىمەن تانىسقان بولاتىن.
ءدىن ماسەلەسىنىڭ قازىرگى كەزدە كوكەيكەستى بولىپ تۇرعانى شىندىق. جامبىل وڭىرىندە ءدىني احۋال تۇراقتى دەگەنمەن, قوردالانعان ماسەلەلەر دە بار. ەشقانداي قيسىنعا كەلمەيتىن ۇستانىمدار, كوڭىلگە قونبايتىن ويلار قوعامدا قاپتاپ بارادى. الايدا جىل ساناپ وڭىردە ءبىلىمدى ماماندار قاتارى دا ارتىپ كەلەدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى مەدرەسەدە دە مامان دايىنداۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنگەن. «بۇگىندە «نۇر-مۇباراك» ەگيپەت يسلام مادەنيەتى ۋنيۆەرسيتەتىندە وبلىستان ءدىنتانۋ جانە يسلامتانۋ ماماندىقتارى بويىنشا 78 ازامات ءبىلىم السا, ونىڭ 9-ى بيىل وقۋىن اياقتادى. بۇدان بولەك, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سۇرانىسى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا قورداي اۋدانى, ماسانشى اۋىلىنان «قورداي» قۇران وقىتۋ ورتالىعى ءوز قىزمەتىن وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستادى. بۇل جەردە 60 شاكىرت ءبىلىم الۋدا. جالپى, وبلىستا ءارتۇرلى سالالاردا تەولوگيالىق جوعارى ءبىلىمى بار 71 ازامات قىزمەت ەتۋدە», دەيدى جامبىل وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسى يسلام باعىتىنداعى ءدىني بىرلەستىكتەرمەن بايلانىستار جونىندەگى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەركەبۇلان اقباي.
ءدىن – تەك ناماز وقۋ ەمەس, ول كۇردەلى عىلىم. ول عىلىمدى يگەرۋ ءۇشىن ءبىلىمنىڭ قاجەت ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل رەتتە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ جامبىل وبلىسى بويىنشا وكىلى, وبلىستىق «ھيباتۋللا تارازي» مەشىتىنىڭ باس يمامى قانات جۇماعۇل وڭىردە جاستاردى تاربيەلەۋ ماقساتىندا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن ايتادى. يمامنىڭ ايتۋىنشا, «ھيباتۋللا تارازي» مەدرەسەسىندە جامبىل وبلىسىمەن قاتار, الماتى, قىزىلوردا, شىمكەنت قالالارىنان كەلگەن 60 شاقتى شاكىرت وقيدى ەكەن. ودان كەيىن اتىراۋ, اقتوبە, ورال, اقتاۋ قالالارىنان دا شاكىرتتەر قابىلدانعان. ەندى سالىنىپ جاتقان جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالسا, شاكىرتتەر سانى بۇدان دا ارتا ءتۇسۋى مۇمكىن. ء«دىن, ونىڭ ىشىندە يسلام ءدىنى – اتا-بابامىز ۇستانعان يدەولوگيانىڭ ءبىر قىرى. بۇگىندە حالىق تاراپىنان ءدىندى تانۋعا سۇرانىس كوبەيىپ كەلەدى. مەشىتتەرىمىز, مەشىتتە قىزمەت ەتەتىن يمامدارىمىز ءوز دەڭگەيلەرىندە قىزمەتتەرىن اتقارىپ ءجۇر. اۋەلى حالىقتىڭ ءدىني راسىمدەرىن اتقارۋ, سول سياقتى مەشىتكە كەلگەن جاماعاتتىڭ ءدىني ساۋاتىن كوتەرۋ, ولاردىڭ جات اعىمعا قارسى يممۋنيتەتتەرىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيمىز. ۋاعىز-ناسيحات تا جالپى تاقىرىپتاردا قوزعالادى. ودان بولەك, يمامدارىمىز جاماعاتتىڭ ءبىلىمىن ارتتىرۋعا كۇش سالادى. بۇگىندە ورتالىق مەشىت جانىنداعى ساۋات اشۋ كۋرستارى جۇمىس ىستەيدى. كۋرسقا كەلگەن ازاماتتار اۋەلى يسلام ءدىنى جايىندا اقپارات السا, ودان كەيىن ءدىندى ودان ءارى تەرەڭدەتىپ وقۋعا قول جەتكىزە الادى. بۇل جەرگە ەرلەرمەن قاتار, ايەلدەر دە كەلە الادى.
سودان كەيىن شەتەلگە وقۋعا كەتكەن جاستاردى دا قايتارۋ ماسەلەسى بار. ءبىز جوعارى ءبىلىمدى قازاقستاندا الدىق. تۋعان جەردە وقىعانعا ەشتەڭە جەتپەيدى. ەڭ اۋەلى مامان ماسەلەسىن شەشىپ العان دۇرىس. ەلىمىز بويىنشا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنا قاراستى 9 مەدرەسە بار. بۇل مەدرەسەلەردە دە مامان دايىنداۋ ماسەلەسى قامتىلۋدا. بىرىنشىدەن, جاستار اسىل ءدىنىمىزدىڭ قاسيەتتەرىن بويىنا ءسىڭىرۋى كەرەك. مەشىتتە بۇگىندە الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن, اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان وتباسىلارعا ءتۇرلى كومەك كورسەتىلۋدە. سونىمەن قاتار جاستارعا ءدىننىڭ تاعىلىمدارى ۇيرەتىلەدى», دەيدى ول.
جاستاردىڭ جات اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتپەي, يسلام جاۋھارلارىن بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن ءبىلىم ءبىر بولەك. الايدا كەيدە قوعامدا ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزم كورىنىستەرىنىڭ قىلاڭ بەرەتىنى راس. بۇل باعىتتا وڭىردە ءدىن سالاسىنداعى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توپتارى وبلىستىق, قالالىق جانە اۋداندىق دەڭگەيلەردە قۇرىلعان. قۇرامىندا 122 ادام بار. توپ قۇرامى ءدىنتانۋشى, تەولوگ جانە پسيحولوگ مامانداردان جانە ءدىن سالاسىنا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردەن جاساقتالعان. وكىنىشكە قاراي, جەرگىلىكتى ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە جىل باسىنان بەرى ينتەرنەت رەسۋرستاردا 1067 كۇدىكتى سىلتەمە انىقتالىپ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنا جولدانىپ, 107 سىلتەمە بۇعاتتالىپتى. سونىمەن قاتار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان ازاماتتاردى وڭالتۋ جانە قوعامعا بەيىمدەۋ باعىتىندا جەكە ادرەستىك جۇمىستار دا جۇرگىزىلۋدە ەكەن.
«بۇگىندە وبلىس بويىنشا 911 ازامات دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ىقپالىندا ءجۇر. 2015 جىلدان بۇگىنگە دەيىن جۇرگىزىلگەن وڭالتۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە, دەسترۋكتيۆتى ءدىني باعىتتاعى 679 ازامات قوعامعا بەيىمدەلسە, ونىڭ 118-ىنە اعىمداعى جىلى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلدى. ونىڭ ىشىندە 11 ازامات جاستار ساناتىنا كىرەدى. اتالعان جۇمىستار ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جامبىل وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى تاراپىنان ۇسىنىلعان وڭالتۋ كريتەريلەرىنە سايكەس جۇرگىزىلۋدە. اعىمداعى جىل ىشىندە تەولوگ ماماندار تاراپىنان تۇزەۋ مەكەمەلەرىندەگى 172 اداممەن جەكە كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. جوعارىدا اتالعان جەكە كەزدەسۋلەر 2019 جىلدىڭ باسىندا ارنايى ءار سوتتالۋشىعا جەكە بەكىتىلگەن تەولوگيالىق وڭالتۋدىڭ جەكە باعدارلاماسىنا سايكەس جۇرگىزىلدى», دەيدى ە.اقتاي.
سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭدا وڭىردەن 25 ازامات شەتەلدىك ءدىني وقۋ ورىندارىندا وقىپ ءجۇر. الايدا سول 25 ازاماتتىڭ 14-ءى ساۋد ارابياسى, پاكىستان, مىسىر, قىرعىزستان مەملەكەتتەرىندە كۇماندى وقۋ ورىندارىندا وقىپ جاتقان بولسا, قالعان 11-ءى تۇركيا, مىسىر مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا ەكەن.
قازىر ءدىني اعىمدار كوپ. مۇنىڭ قاۋىپتى ەكەنى تاعى تۇسىنىكتى. بۇل ورايدا وبلىستىڭ باس يمامى قانات جۇماعۇل ءوزىنىڭ پىكىرىن ءبىلدىردى. «كەزىندە پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) 73 اعىمنىڭ بولاتىنى تۋرالى ايتقان. ءدىندى ۇستانۋ ءۇشىن ءبىلىم كەرەك. مەكتەپتە دۇرىس وقىماعان بالا كەيىن ءدىندى دە دۇرىستاپ وقي المايدى. جات اعىمدا جۇرگەندەر بار, ارينە. بىراق ولار ۋاعىز-ناسيحات جۇرگىزبەيدى. ۋاعىز-ناسيحاتتىڭ ءبارىن دە يمامدار جۇرگىزەدى. الايدا بۇگىنگى قاۋىپ الەۋمەتتىك جەلىلەردەن بولىپ تۇر. رەسپۋبليكا بويىنشا مەشىتتەردە سايتتار جۇمىس ىستەيدى. ال وڭىردە جاماعاتقا ارنالعان «ۋاعىز داستارقانى» بار. مۇندا ءبىز اۋدان, اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, كوشپەلى تۇردە ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز. ەلىمىز بويىنشا اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپ جۇمىس اتقارادى. ءمۇفتياتتىڭ جانىندا عۇلامالار كەڭەسى دە ءتۇرلى ماسەلەلەردى كوتەرەدى. حالىقتىڭ قازىرگى كەزدەگى سۇرانىسىنا وراي كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن بەرىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن ايتىپ ءجۇر. باستىسى, ەل شەتەلدىڭ ەمەس, ءوزىمىزدىڭ اقپاراتتى پايدالانۋى كەرەك. سىرتتاعى شەيحسىماقتاردى ەمەس, وزىمىزدەگى يمامداردى تىڭداعان دۇرىس. اعىم ماسەلەسى تاريحتان بار. ول – ادامنىڭ ءدىني ماتىندەردى جورامالداپ, تۇسىنۋىنە بايلانىستى. ەلىمىزدە تۇنىق بۇلاقتان سۋسىنداعان ءداستۇرلى حانافي ءمازھابى بار. بۇل جولدى اتا-بابالارىمىز ۇستانعان. ەندى جولدان قوسىلعان توپتار ءوز پىكىرىن تىقپالاعىسى كەلەدى. ماسەلە سوندا. ەڭ باستىسى, دۇرىس باعىتتى ەلگە ناسيحاتتاۋ كەرەك», دەيدى يمام.
قازىر اقپاراتتىڭ زامانى. كىتاپتاردىڭ تاسقىنىنان دا كوز سۇرىنەدى. بۇل رەتتە ءدىن توڭىرەگىندە جۇرگەن جاستار نە وقىپ ءجۇر, كىمدى تىڭدايدى دەگەن ماسەلە دە وزەكتى. ەل ىشىندە جولدان تايدىرۋعا ۇگىتتەيتىن توپتار دا جەتەدى. بىراق ولاردىڭ دەنى قۇزىرلى مەكەمەلەردىڭ قۇرىعىنا ىلىنۋدە. جامبىل وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى وڭىردە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءدىني باعىتتاعى 34 اكىمشىلىك-قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتىلەردى انىقتاعان. ونىڭ 16 دەرەگى ەل اۋماعى مەن شەكارالاس مەملەكەتتەر ازاماتتارىنىڭ تىيىم سالىنعان ەكسترەميستىك سيپاتتاعى ادەبيەتتەردى زاڭسىز اكەلۋىنە قاتىستى بولىپ وتىر. جالپى سانى 27-دەن اسا ەكسترەميستىك مازمۇنداعى كىتاپ تاركىلەنىپ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 453-بابى بويىنشا تىيىم سالىنعان ەكسترەميستىك ادەبيەتتى رەسپۋبليكا اۋماعىنا اكەلگەنى ءۇشىن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ 14 ازاماتى جانە رەسەي مەن وزبەكستان مەملەكەتىنەن 2 ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. مىنە, وسىنداي زاڭسىزدىقتاردىڭ ءبارى دە ادامداردىڭ ءدىني كوزقاراسىنا كەسىرىن تيگىزبەي قويماسى انىق.
ء«دىن – ۇستاي الساڭ قاسيەتىڭ, ۇستاي الماساڭ قاسىرەتىڭ», دەيدى حالىق دانالىعى. اۋەلگى قاتەلىك كەيىن ادامنىڭ تاعدىرىنا اينالۋى مۇمكىن. ەڭ باستىسى, ءدىن – اقيقاتتىڭ, ىزگىلىكتىڭ شىراقشىسى. قوعامدى ب ۇلىككە ەمەس, بىرلىككە باستاۋشى ءىلىم. سوندىقتان دا جات اعىمنىڭ جاقسىلىققا اپارمايتىنىن بىلگەن ءجون.
جامبىل وبلىسى
