ەكولوگيا • 15 قىركۇيەك، 2019

كوكجيدە: پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن كەشەندى كوزقاراس قاجەت

121 رەتكورسەتىلدى

 ؛قازىرگى كەزدە الەمدىك اۋقىمدا تازا اۋىز سۋ كوزدەرىنىڭ تاپشىلىعى انىق بايقالىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا ەل اۋماعىنداعى جەراستى اۋىز سۋ كوزدەرىنىڭ قورىن ساقتاۋ مەن ونىڭ لاستانۋىنا جول بەرمەۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ايتسە دە بۇگىنگى كۇنى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار، سونىڭ ىشىندە كومىر سۋتەگى شيكىزاتىن يگەرىپ جاتقان الپاۋىت كومپانيالار جەراستى سۋ كوزدەرىنىڭ مۇناي قالدىقتارىمەن لاستانۋىنا جول بەرىپ جۇرگەنى قىنجىلتپاي قويمايدى.

ونىڭ باستى ءبىر مىسالى، اقتوبە وبلىسى اۋماعىندا، تەمىر مەن مۇعالجار اۋداندارىنىڭ تۇيىسكەن تۇسىندا ورنالاسقان كوكجيدە جەراستى اۋىز سۋ ورنى. سونىمەن بىرگە بۇل جەردە ونىمەن ءبىر اتاۋداعى كوكجيدە اتتا قۇندى القاپ تا بار. ەڭ الدىمەن ايتارىمىز، ونىڭ ەكەۋىنىڭ دە ەل اۋمىعانداعى الاتىن ەكولوگيالىق، عىلىمي جانە مادەني جاعىنان الاتىن ورنى مەن ماڭىزى اسا ايرىقشا ەكەندىگى. سوندىقتان دا ءبىر ءوڭىردىڭ عانا ەمەس، تۇتاستاي ەلىمىزدىڭ تاپتىرماس ءىنجۋ-مارجانى ىسپەتتەس تابيعات تاڭعاجايىپتارى رەسپۋبيكالىق جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار مەملەكەتتىك تابيعي قورىقتىق قوردىڭ گەولوگيالىق جانە گيدروگەولوگيالىق تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. بۇل جونىندە 2007، 2010، 2011 جانە 2016 جىلدارى ەل ۇكىمەتىنىڭ ارنايى قاۋلىلارى شىعارىلعان.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ بۇعان دەيىنگى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر كوكجيدە قۇمدارىنىڭ مۇناي ونىمدەرىمەن لاستانعانىن كورسەتەدى. ياعني كومىر سۋتەگى شيكىزاتىن وندىرەتىن كومپانيالار جازعى جانە كۇزگى كەزەڭدەردە كوكجيدە جەراستى سۋىنىڭ ساپالىق قۇرامىنا تەرىس اسەرىن تيگىزگەن. اقتوبە وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامىنتىنەن الىنعان دەرەكتەر ولاردىڭ قاتارىندا «؛سنپس-امگ»؛ اق، «؛كمك مۇناي»؛ اق، «؛ۋريحتاۋ وپەرەيتينگ»؛ جشس، «؛فيرما ادا ويل»؛ جشس جانە «؛قازاق ويل اقتوبە»؛ جشس سىندى ؛ بەس بىردەي مۇناي كومپانياسى بار ەكەنىن ايعاقتايدى. تالاس جوق، كومىر سۋتەگى زاتىن وسىلايشا ەكپىندەتە وندىرە بەرۋ جاعدايىندا كوكجيدە قۇمدارى قويناۋىندا كوكجيدە جەراستى سۋى مەن ونىڭ ساپالىق قۇرامىن ساقتاپ قالۋ كۇردەلى كۇيىندە قالا بەرمەك.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ وسى تۇستا اتاپ وتەرلىك ماسەلە، كەيىنگى كەزدە بەلگىلى ءبىر تابيعات نىسانىنا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ زيان مەن زالال كەلتىرۋ تۇرعىسىنان قاراستىرعاندا شەكتى رۇقسات ەتىلگەن كونسەنتراسيا (شرك) دەگەن تىركەستىڭ پايدا بولعاندىعى. مۇنىڭ ءوزى وسى كورسەتىلگەن نورما مەن مولشەردەن اسپاسا بولعانى، جەراستى سۋ كوزدەرىن لاستاي بەرسىن دەگەن ۇعىمدى بىلدىرمەي مە؟ سوندىقتان شرك تالابىنىڭ بەلگىلەنۋىنىڭ ءوزى مۇناي وندىرۋشىلەر ءۇشىن "ىزدەگەنگە سۇراعان" دەگەندەي ىڭعايدى بىلدىرەتىن قاجەتسىز تەتىكتەي كورىنەدى. جارايدى، سولاي-اق بولسىن دەيىكشى، ال ەندى شرك-نىڭ تابيعي ورتاعا تيگىزەتىن زياندى اسەرى بەلگىلەنگەن نورمادان اسىپ كەتىپ جۇرسە شە؟ ارينە، مۇنداي جاعدايدا ونىڭ زاردابى تىپتەن اۋىر. بيىل اقتوبە وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتى جۇرگىزگەن پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋلار جوعارىدا اتاۋلارى كورسەتىلگەن ءبىرقاتار كومپانيا وسىنداي كەلەڭسىزدىككە جول بەرگەنىن ايقىنداپ بەردى. ەگەر ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، باقىلانعان ۇڭعىمالاردا شرك 1،3-تەن 8-گە دەيىن كوتەرىلىپ، ەكىنشى ءبىر مىسالدا 1،66-دان 1،82-گە دەيىن وسكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. ياعني پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋدىڭ ناتيجەسى كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەدى. ونى ەستۋ دە، جازۋ دا اۋىر. بەينەلەپ ايتقاندا، بۇل دەرەك كوكجيدە جەراستى سۋ كوزدەرى مۇناي قالدىقتارىمەن بىلعانىپ جاتقانىن بىلدىرمەي مە؟ ونىڭ لاستانۋ كوزىنە اينالۋىنا اسەر ەتكەن باستى فاكتورلار قانداي؟ ازەرگە ونى انىقتاۋ مەن جويۋ شارالارى قولعا الىنباي وتىرعانىنا كەلىسە قويۋ قيىن-اق. راس، وكىلەتتى ۇيىمدار تاراپىنان الاڭداتارلىق احۋالعا قاتىستى ءتيىستى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ۇيعارىمدارى بەرىلگەن. الايدا مۇنىڭ ءوزى باسى بار دا، اياعى جوق جارتىكەش كۇيىندە قالىپ جۇرمەسىنە كىم كەپىل؟

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ بۇل ارادا باستى ايىپكەر جەر قويناۋىن پايدالانۋشى ەكەنى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى. ەندەشە ولاردىڭ مەملەكەتتىك تابيعي قورىقتىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن نىسانعا زالالىن تيگىزۋ كورىنىستەرىن رەتتەۋ تۇتقالارىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگى ايقىن. ونىڭ جولى قانداي بولماق؟

- مۇنىڭ باستى ءبىر جولى كومىر سۋتەگى شيكىزاتىن شىعاراتىن كومپانيالاردىڭ كوكجيدە قۇمدى القابىنداعى قىزمەتى مەن ءىس-قيمىلدارىن جان-جاقتى باقىلاۋعا الۋ دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل ءۇشىن ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە ءتيىستى ۇسىنىستارىمىزدى جولدادىق، - دەدى اقتوبە وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى جاقسىعالي يمانقۇلوۆ.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ بۇعان ارقاۋ بولعان باستى ۇستانىمدار مەن تۇجىرىمدارعا توقتالساق، كوكجيدە قۇمدارى اۋماعىندا كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن بارلاۋ مەن ءوندىرۋدىڭ ءبىرىڭعاي ەرەجەسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ۇعىنامىز. تۇسىنگەن جان ءۇشىن كوكجيدە قۇمدارى مەن كوكجيدە جەراستى سۋىنىڭ باعاسى مەن قۇندىلىعىنا جانە تابيعي تازالىعىنا ەشقانداي باعا جەتپەيدى. ونى لاستاۋ &ndash؛ قىلمىسپەن تەڭ ارەكەت. بۇعان جول بەرىپ قويۋعا ەش بولمايدى. بۇل اقيقاتتى جەر قويناۋىن زەرتتەۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى قۇزىرلى ورگانداردا ءدال وسى ماعىناسىندا قابىلداي بىلگەنى قاجەت-اق.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ەگەر اتالعان ورگان مەملەكەتتىك تابيعي قورىقتىڭ قورى قاتارىنداعى نىسانداردىڭ جاي-كۇيىنە جان-جاقتى كوڭىل اۋدارىپ، ونىڭ ءبىرىڭعاي وپەراتورىن بەلگىلەسە، ءبىرقاتار كولەڭكەلى كورىنىستىڭ ازايارى انىق. سونداي-اق بۇگىنگى كۇنى كوكجيدە جەراستى سۋىنىڭ گەولوگيالىق قۇرىلىسىن قولعا الۋ دا كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وترى. جەراستى سۋىنا تابيعاتتى پايدالانۋشىلاردىڭ ىقپال ەتۋ وشاعىن تابۋ، بىرىنشىدەن، ونىڭ اعىنىنىڭ قوزعالىسىن انىقتاۋدى قاجەت ەتەدى. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ءاربىر جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ اركەتىنە مونيتورينگتىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە بولادى دەپ مالىمدەيدى گيدرولىق ماماندار.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ تۇجىرىمداپ ايتقاندا، بۇگىنگى كۇنى اقتوبە وبلىسىنداعى كوكجيدە جەراستى سۋىنىڭ مولشەرى مەن پايدالانىلۋ قورىن قايتا باعالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. اسا جاۋاپتى بۇل ءىس، ءوز كەزەگىندە، تياناقتى گيدروگەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا سونى سەرپىن بەرۋدى جۇكتەيدى. وسى ورايدا باستى كىدىرىس قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن بولىپ وتىرعانىن ايتقان ءجون. ءبىر سوزبەن تۇيگەندە، تولىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 300 ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنگەن، ايتسە دە بۇعان تابانى كۇرەكتەي 1 ميلليارد 161 ميلليون 770 مىڭ تەنگە كولەمىندە قاراجات قاجەت ەكەندىگىن ەسكەرسەك، بولىنگەن سومانىڭ تىم ماردىمسىز ەكەنى بىردەن بايقالادى.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ قازىرگى الاڭداتارلىق ماسەلە كوكجيجە قۇمى مەن جەراستى سۋىنا بايلانىستى بەلگىلەنگەن اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ دەڭگەيى تىم باياۋ، جوققا ءتان ەكەندىگى. ەگەر الداعى ۋاقىتتا وعان قارقىن تۋعىزىلسا، بۇكىل كوكجيدە كوكجيەگى كەڭي تۇسەرى كامىل. ءارى ءدال سول كەزدە كەن ورنىنىڭ قازىرگى مۇشكىل جاعدايى وڭعا بۇرىلىپ، تابيعي رەسۋرستاردىڭ كەلەشەگىنە ءدال باعا بەرۋدىڭ جولدارى مەن مۇمكىندىكتەرى اشىلماق. دەگەنمەن قازىرگى كەزدە كوكجيدە قۇمدى القابى مەن كوكجيدە جەراستى اۋىز سۋىنىڭ گيدروگەولوگيالىق جاعدايى قىل ۇستىندە تۇرعانداي. سوندىقتان دا بۇل ماسەلە ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەۋستارى مينيسترلىگى مەن مۇددەلى ورگانداردىڭ جانە تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ ۇدايى نازارىندا بولعانى ءجون دەمەكپىز.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ قازىرگى جاعدايدا مىزعىماستاي كورىنگەن سەننىڭ ورنىنان قوزعالۋىنا ىقپال جاساي الاتىن جايتتىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ web-پورتالىندا اشىق بايقاۋ جۇرگىزۋ بولماق. بۇل ءراسىمنىڭ بيىلعى 2019 جىلدىڭ كۇز ايلارىنا دەيىن اياقتالماي، ساعىزداي سوزىلىپ كەلگەنى دە قىنجىلتپاي قويمايدى. قالاي دەگەندە دە اقتوبە وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتى تاراپىنان كوكجيدە جەراستى سۋىن ساقتاۋعا قاتىستى ايتىلعان ۇسىنىستار اياقسىز قالماسا يگى.

 ؛

اقتوبە

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى №4

رۋحانيات • بۇگىن، 12:12

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەرعالي باقاش

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:07

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ماقسات مالىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:04

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەسبولات ايدابوسىن

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:01

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ءنازيرا جارىمبەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 11:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الماز مىرزاحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 11:27

الماتى ەلىمىزدىڭ مادەني ورتالىعى

قازاقستان • بۇگىن، 10:10

جاڭاوزەندە «باستا» فورۋمى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 10:04

«التىن بۋتسا» يەسى اتاندى

سپورت • بۇگىن، 09:52

تاعى وۆەرتايمدا ۇتىلدى

حوككەي • بۇگىن، 09:50

جانيانىڭ جۇلدىزى جارقىرادى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:49

تىلسىم ونەردىڭ تالىمگەرى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:41

ماسكەۋدە شىققان ءماندى شىعارما

ادەبيەت • بۇگىن، 09:26

جاقسىم

رۋحانيات • بۇگىن، 09:24

جول ۇستىندە بوساندى

قازاقستان • بۇگىن، 09:19

ساباقتاستىق ءھام ساپاسىزدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 09:12

يگەرىلمەگەن رەزەرۆتەر كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:04

ەلى قولداعان قۇندى قۇجات

قازاقستان • بۇگىن، 09:02

دامۋدىڭ ساپالى كەزەڭى

قازاقستان • بۇگىن، 09:01

حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:57

تۇرار تۋرالى تولعادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:53

التىن وردا تاريحى تارازىلاندى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:48

بىر وتىنىشپەن – بىرنەشە قىزمەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:42

ماسىل بولما، اسىل بول!

قازاقستان • بۇگىن، 08:25

ۇقساس جاڭالىقتار