بەرەكە-بىرلىككە باستايتىن بيىك بەلەستەر
سەنبى, 16 اقپان 2013 7:59
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايداربەك ساپاروۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىنان تۋىندايتىن جاسامپازدىق جاڭا مەجەلەر جايلى اڭگىمەلەيدى.
–ايداربەك سەيپىل ۇلى, الدىمەن قازاقستاندىقتاردىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولعان تاريحي قۇجات جايلى وي بولىسسەڭىز.
سەنبى, 16 اقپان 2013 7:59
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايداربەك ساپاروۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىنان تۋىندايتىن جاسامپازدىق جاڭا مەجەلەر جايلى اڭگىمەلەيدى.
–ايداربەك سەيپىل ۇلى, الدىمەن قازاقستاندىقتاردىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولعان تاريحي قۇجات جايلى وي بولىسسەڭىز.
– 2012 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانى ەل تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەستە قالارى كۇمانسىز. ءدال وسى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى كەزەكتى جولداۋىن جاريالاپ, ەل دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان بيىك بەلەستەرىن بەلگىلەدى. سولتۇستىكقازاقستاندىقتار دا جولداۋدى جاسامپازدىق قۇجاتى رەتىندە قابىلداپ, جارقىن جەڭىستەرگە لايىقتى ۇلەستەرىن قوسۋدى ابىروي ساناپ وتىر. ستراتەگيالىق باعدارلاما ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا بولجانعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قادامدارىن سارالاۋمەن قاتار, جالپى ادامزاتقا قاتىستى پروبلەمالاردى تالداپ بەرۋىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. «جاڭا سىن-قاتەرلەردى لايىقتى قابىلداۋ ءۇشىن ەندىگى جەردە قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ اياسى جەتكىلىكتى ەمەس. ءبىز جوسپارلاۋ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, 15 جىل بۇرىنعىداي كەزەكتى دۇنيەتانىمدىق سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك», دەۋى ەلباسىنىڭ قيلى ۋاقىتقا, داعدارىستى كەزەڭگە ورايلاستىرىپ قازاقستاندى ودان ءارى مىقتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستىرۋ, الەمدىك وركەنيەت كوشىنە قوسۋ ۇلى ارمانىنىڭ رەت-رەتىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقانىن تاعى ءبىر ايعاقتاپ بەردى. باستى بايلىعىمىز – قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە قۋاتتى دا تابىستى مەملەكەت قۇرا بىلگەنىمىز.
تاريحي جەڭىستەرىمىز بەن جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز كوپ. ەلباسى ەندى الدىمىزعا 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتىڭ, دامىعان ەكونوميكانىڭ جانە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتىڭ نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ, ءسويتىپ, الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ سەكىلدى اسقارالى اسۋلاردى باعىندىرۋ مىندەتتەرىن جۇكتەدى.
– «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ءتۇسىندىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– ەلباسى جارتى عاسىرعا جۋىق مەرزىمدى قامتيتىن ستراتەگيا شەڭبەرىندە وڭىرلىك بيلىك ورىندارى الدىنا دا ناقتى تالاپتار بەلگىلەدى. ىرگەلى قۇجات جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلعاننان باستاپ ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. ەلباسى بيىك ءمىنبەردەن سويلەگەن سوزىندە «قالىپتاسقان قازاقستان – مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ, ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ, ازاماتتىق قوعامىمىزدىڭ, قوعامدىق كەلىسىمىمىزدىڭ, وڭىرلىك كوشباسشىلىعىمىز بەن حالىقارالىق بەدەلىمىزدىڭ داعدارىستا سىنالۋى», دەپ اتاپ كورسەتتى. قۇرامىنا 700-دەن استام مۇشەلەر توپتاسقان جەرگىلىكتى اقپاراتتىق-ۇگىت توپتارى جۇزدەسۋلەرگە, دوڭگەلەك ءۇستەلدەرگە, تاقىرىپتىق پىكىرالىسۋلارعا جۇرتشىلىقتىڭ ءارالۋان وكىلدەرىن كەڭىنەن تارتا وتىرىپ, جولداۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنا اركىمنىڭ قوسار ۇلەسىن, ەلىمىزدىڭ الەمدىك باسەكەدەگى ورنىن ناقتى مىسالدارمەن ۇعىندىرۋعا بەلسەنە اتسالىسارىنا سەنىمدىمىز. ۆەدومستۆو باسشىلارىنا ەلدى مەكەندەردە ءجيى بولۋ, پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋ, باقىلاۋعا الۋ, ارىز-شاعىمدار مەن ۇسىنىس-پىكىرلەردى ەسكەرۋسىز قالدىرماۋ, سۇراقتارعا بارىنشا اشىق, ايقىن جاۋاپ بەرۋ سەكىلدى جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن.
وبلىستىڭ رەسپۋبليكا ومىرىندە الاتىن ءوز ورنى بار. مەملەكەت باسشىسى «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى وتە زور مۇمكىندىكتەرگە يە جانە بارلىق جىگەرلى باستامالاردى ومىردە جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتتى. وبلىستىڭ ەلدىڭ ەڭ ىرعاقتى دامىپ وتىرعان ايماقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىنە سەنىمدىمىن», دەپ تۇرعىندارىمىزدىڭ ۇيىمشىلدىعىن, بىرلىگىن, قاجىرلى ەڭبەگىن جوعارى باعالاعان بولاتىن. جولداۋدا جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى ەكەنى ايتىلىپ, قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جانە نىعايتۋ مەملەكەت رەتىندە, ۇلت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىمىزدىڭ اينىماس شارتى رەتىندە اتاپ كورسەتىلدى.
كوپۇلتتى ءوڭىر ەكەنىمىزدى ماقتانىش تۇتامىز. ارتىقشىلىعىمىز دا, قۋاتتىلىعىمىز دا وسىندا. جۇزدەن استام ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى ەتنوسارالىق كەلىسىمدە تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, شىنايى دوستىقتىڭ ۇلى كۇشىن تانىتىپ كەلەدى. قول جەتكەن تابىستارىمىز بىرلىگى مەن تىرلىگى جاراسقان ىنتىماق پەن قاجىرلى قيمىلدىڭ ارقاسىندا دەر ەدىك.
بىلتىرعى قۋاڭشىلىق جىلى گەكتار بەرەكەلىگى 12,9 تسەنتنەردەن اينالىپ, 4,9 ميلليون توننا استىق جينالدى. ءسويتىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا جينالاتىن ءونىمنىڭ 28-30 پايىزىن وندىرەتىن دارەجەگە جەتتىك. دەسەك تە, قول جەتكەنگە توقمەيىلسۋگە استە بولمايدى. يگەرىلمەگەن مۇمكىندىكتەر مەن ىشكى رەزەرۆتەر از ەمەس. جولداۋدا اۋىل شارۋاشىلىعىن, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىنە ءوسىپ وتىرعان جاھاندىق سۇرانىس جاعدايىندا اۋقىمدى جاڭعىرتۋلار قاجەتتىگى وزەكتى ماسەلە رەتىندە اتالدى. سوعان وراي ەگىستىك ءتۇسىمىن, ەڭ الدىمەن, جاڭا تەحنولوگيالار ەسەبىنەن كوتەرۋ, جەر وڭدەۋ مادەنيەتىن وزگەرتۋ, جاڭا عىلىمي, تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى ەنگىزۋ سەكىلدى اۋقىمدى شارالاردى اتقارۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز. ءبىز جىل سايىن 1,5-2 ميلليون توننا استىقتى الىس-جاقىن ەلدەرگە ساتىپ ءجۇرمىز. ەندى استىق ءوندىرىسىن ءارتاراپتاندىرۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق, تاريحي قۇجاتتاعى اسا ءىرى ەكسپورتتىق نارىقتى مەڭگەرۋ ءۇشىن قاي ازىق-ت ۇلىكتىڭ جاپپاي ءوندىرىسىن باستى ەتىپ قوياتىنىمىزدى ايقىنداۋ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇلكەن سۇرانىسقا يە تەرىسكەيدىڭ ساپالى بيدايى مەن ۇنىن ۇلتتىق برەندكە اينالدىرساق دەگەن ويىمىز بار. رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن بىرگە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرعالى ەكونوميكالىق, ساۋدا-ساتتىق ارىپتەستىك كوكجيەگى كەڭەيىپ, ينتەگراتسيالىق بايلانىستار باسەكەلەستىك قارىمىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالدى.
وڭىرىمىزدە مال شارۋاشىلىعى دا وركەندەپ كەلەدى. رەسپۋبليكادا ءسۇت پەن جۇمىرتقا وندىرۋدەن ءبىرىنشى, ەتتەن ەكىنشى ورىندى يەلەنەمىز. «ءىرى قارا مالى ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسى قوعامدىق مال باسىن وسىرۋگە, تابىنداردى اسىل تۇقىمدى مالدارمەن تولىقتىرۋعا ۇلكەن سەرپىن بەرگەنىن ايتا كەتكەن ورىندى. سوڭعى ەكى جىلدا 37 مىڭ باس ءىرى قارا مالى, ونىڭ ىشىندە 6,5 مىڭى شەتەلدەردەن ساتىپ الىندى. 9 اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتور شارۋاشىلىق, 3 بورداقىلاۋ الاڭى قۇرىلدى. 2015 جىلعا دەيىن 10 مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭدارى, 4 مىڭ باسقا شاقتالعان رەپرودۋكتور شارۋاشىلىقتار, 12100 باسقا لايىقتالعان فەرمەرلىك قوجالىقتار ۇيىمداستىرىلادى. جولداۋدا ايتىلعانداي, الەمدىك دەڭگەيدەگى مال شارۋاشىلىعى جەمشوپ بازاسىن قۇرۋ, مال شارۋاشىلىعىنداعى داستۇرلەرىمىزدى جاڭعىرتۋ الەۋەتىنە يە بولۋعا ءتيىستىمىز.
– وتاندىق ونىمدەردىڭ ساپاسىن جانە باسەكەلەستىك قارىمىن ارتتىرۋدىڭ قانداي جولدارىن قاراستىرىپ وتىرسىزدار؟
– ەلباسىنىڭ كەشەندى ازىرلىكتەر مەن ساۋاتتى جوسپارلاۋعا تاس-ءتۇيىن جۇمىلدىرۋىنىڭ ارقاسىندا داعدارىس سالدارى ەلىمىز ءۇشىن اۋىر سوققان جوق. جولداۋدا ءححى عاسىردىڭ الەمدىك ون سىن-قاتەرى اتاپ كورسەتىلىپ, ونىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە جان-جاقتى دايىن بولۋعا ساقتاندىرۋ الەمدىك قارجىلىق جۇيەنىڭ ءالى دە بوساڭدىعىن, كەز كەلگەن ۋاقىتتا داعدارىس داۋىلى سوعۋ مۇمكىندىگىن بايقاتسا كەرەك. سوعان وراي پرەزيدەنت مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ويلاستىرىلعان, كەلىسىلگەن, ۇيلەستىرىلگەن باعىتىن ۇسىنۋ ارقىلى پايدا ءتۇسىرۋ, ينۆەستيتسيالار مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتەن قايتارىم الۋ پرينتسيپىنە نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق پراگماتيزم جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى ەكەنىن نەگىزدەپ, 2050 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن اتقارىلاتىن ماڭىزدى ماسەلەلەردى ەكشەپ بەردى. جەتى باسىمدىقتىڭ قاي-قايسىسىن الساق تا, باسەكەگە قابىلەتتىك قارىمى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالالاردى جاڭارتۋدىڭ, ۇزدىكسىز جاڭعىرتۋدىڭ ءتۇپ قازىعى, نەگىزگى ءتىنى رەتىندە قوزعالىپ وتىرادى. وسى وي «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» تالدامالى ماقالادا دا كوتەرىلگەن بولاتىن. ەلباسى بۇدان بىلاي مەملەكەتىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭگە ارنالعان ودان ءارى دامۋ ۆەكتورىن كۇشەيتە وتىرىپ, جەتىستىكتەرىمىز بەن قازاقستاندىق دامۋ ۇلگىسى جاڭا ساياساتتىڭ نەگىزى بولۋ تيىستىلىگىن قاداپ كورسەتتى. مۇنىڭ ءبارى, اينالىپ كەلگەندە, قازاقستاندى وركەنيەتتى ەلدەر دەڭگەيىنە جەتكىزىپ, جاھاندانۋ ۇردىستەرىنە توتەپ بەرۋ قارىم-قابىلەتىن قالىپتاستىرارى ءسوزسىز.
باسەكەگە قابىلەتتىلىك بۇگىندە ۇلكەن ماڭىزعا يە. ول – عىلىم جاڭالىقتارىن پايدالانۋ, وزىق تاجىريبەلەردى ەنگىزۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, ساپالى ونىمدەر مەن تاۋارلار شىعارۋ دەگەن ءسوز. پرەزيدەنت ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. بۇرىن-سوڭدى بولماعان زاماناۋي جوبالار مەن باعدارلامالاردىڭ ىسكە قوسىلۋى – سونىڭ ايقىن دالەلى. جاڭا يننوۆاتسيالار عانا باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمىزدى ۇشتاپ, الەمدىك رىنوكقا جول اشادى. ونىمدەرىمىز بەن تاۋارلارىمىزدىڭ ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتقا لايىقتاپ, از شىعىنمەن ءونىمدى جۇمىس ىستەۋگە قۇلشىندىرادى. ونسىز العا باسۋ, ىلگەرىلەۋ قيىن. جولداۋدا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋدىڭ ءىس جۇزىندەگى كەزەڭى باستالۋىمەن وتاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن بەكەمدەۋ كولدەنەڭ تارتىلدى. شىنىندا دا, جيىنتىق ءىجو-ءسى 2 تريلليون اقش دوللارى بولاتىن, 170 ميلليون تۇتىنۋشىنى بىرىكتىرەتىن اۋقىمدى نارىقتا ۇيرەنۋمەن قاتار ۇيرەتەرىمىز دە از بولماسا كەرەك. وسىناۋ ەكونوميكالىق-ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستە ەكسپورتقا باعىتتالعان شيكىزاتتىق, شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ اۋقىمدىلىعىن كەڭەيتۋدىڭ وڭ تاجىريبەلەرىن وسى باستان يگەرگەنىمىز ارتىقشىلىق ەتپەيدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىندا بەلگىلەنگەن ينۆەستيتسيالىق جوبالار بويىنشا وبلىستا 43,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ جوبالارى ەنگەن. مۇنىڭ ءوزى ەكى مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «پەتروپاۆل قۇرىلىس ماتەريالدارى زاۋىتىندا» پوليەتيلەن قۇبىرلاردىڭ ءتوزىمدى تۇرلەرى كوبەيتىلدى. «زيكستو» اق-تا ۆاگون-حوپپەرلەردىڭ جاڭا ۇلگىلەرى قۇراستىرىلدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن جاسالعان كەلىسىم-شارت 3 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. پەتروپاۆل اۋىر ماشينە جاساۋ كاسىپورنى جاساپ شىعارعان 80-100 توننالىق ۇتقىر بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارى ساپاسى جاعىنان شەتەلدىكىنەن كەم ەمەس. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىندا بەلگىلەنگەن ەكى يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. اتاپ ايتقاندا, ماشينە جاساۋ ونەركاسىبىندە جەتەكشى ورىنعا يە «مۇنايماش» اق 1,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ جوباسىن «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىردى. تسەحتارعا جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتار ورناتىلىپ, مۇناي سالاسىنا ارنالعان قوندىرعىلاردىڭ جىلدىق ءونىمى 7,5 مىڭ جيىنتىققا جەتتى. وزىق جوبالاردى ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا ەسكى ۇلگىدەگى 68 ستانوك ەڭ ۇزدىك 12 قۇرال-جابدىقتارمەن الماستىرىلدى. وندىرىستىك تسيكل 80 پايىزعا قىسقارىپ, مەحانيكالىق وڭدەۋ بويىنشا ونىمدىلىك 5 ەسە ارتىپ, جىلىنا10 ميلليون تەڭگەنىڭ ەلەكتر قۋاتى ۇنەمدەلەدى.
ەلباسى ءوز جولداۋىندا بەسىنشى سىن-قاتەر رەتىندە جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى اتاپ, تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋدى, ەنەرگيانىڭ بالامالى تۇرلەرىن ءوندىرۋدى دامىتۋدى, كۇن مەن جەلدىڭ ەنەرگياسىن پايدالاناتىن تەحنولوگيالاردى بەلسەندى قولدانۋدى تاپسىردى. وسى مىندەتتى «زەنچەنكو جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى قازىردىڭ وزىندە ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. ايماقتىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بوي كوتەرگەن قوس جەل ەنەرگەتيكالىق قوندىرعىسى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرەتىن فيرمالار مەن ەلدى مەكەندەردى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەدى. كەشەننىڭ قۇنى – 174 ميلليون تەڭگە, جوبالىق قۋاتتىلىعى – 1,5 ميلليون مۆت. جىلىنا 8,7 ميلليون كيلوۆاتت/ساعات ەلەكتر قۋاتىن وندىرە الادى. ناتيجەسىندە, قورشاعان ورتاعا تارايتىن زياندى قالدىق ەكى ەسەگە دەيىن ازايادى.
– وبلىستىڭ توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسۋى ينۆەستيتسيانىڭ تارتىمدىلىعىن قالىپتاستىرارى ءسوزسىز. بۇل باعىتتا قانداي شارالار ويلاستىرىلعان؟
– قازاقستان دامۋىنىڭ باستى سەرپىنى ساۋاتتى ينۆەستيتسيالىق ساياسات ەكەنى راس. سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ كوپ ۆەكتورلىعى يندۋستريالدى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشتى. بۇل باعىتتا جولداۋ ۇلكەن مەجەلەر قاراستىرۋمەن قوسا تىڭ تالاپتار قويدى. ەندى قازاقستاندى ينۆەستيتسيا ءۇشىن وڭىرلىك تارتىلىس كۇشىنە اينالدىرۋ سەكىلدى اۋقىمدى ماسەلەلەر شەشىمىن تاباتىن بولادى. ينۆەستورلاردى ەڭ زاماناۋي جانە قايتا وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن بەرۋ شارتىمەن عانا تارتۋدىڭ ءپرينتسيپتى ماڭىزى زور. وبلىسىمىز 70-كە جۋىق جاقىن جانە الىس شەتەلدەرمەن ىنتىماقتى بايلانىس جاساپ, ىلكىمدى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جولدارىن جان-جاقتى قاراستىرىپ كەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا كانادا, گەرمانيا, قىتاي, يزرايل سەكىلدى ەلدەر بار. ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك پەن كەدەن وداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىمىزدى بەرىكتەندىرە ءتۇستى. كەلىسىمدەر مەن مەموراندۋمدار اياسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتۋدىڭ وڭ تاجىريبەلەرى قالىپتاستى. جۋىردا ارنايى دەلەگاتسيا ومبى وبلىسىندا بولىپ قايتتى. ومبى ۇكىمەتى مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اراسىندا 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار مەموراندۋمى قابىلداندى. تۇمەن وبلىسى بويىنشا دا ىسكەرلىك بايلانىس جولعا قويىلدى. بۇگىندە پەتروپاۆل قالاسىندا ينۆەستورلارعا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. رەسەي, قىتاي, اقش, شۆەيتساريا, كورەيا,تۇركيا سياقتى جەتەكشى ەلدەر وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن حالىقارالىق ينۆەستورلار فورۋمىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىن اتاي كەتكەن ءجون. وندا ءوڭىرىمىزدىڭ ءوتىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالارى تانىستىرىلىپ, 200 ميلليون اقش دوللارى مولشەرىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلاتىن بولىپ كەلىسىلدى.
الداعى جىلدارى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ينۆەستيتسيا دەڭگەيىن رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشكە جەتكىزۋدى مەجەلەپ وتىرمىز.
– سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ سالاماتتى ومىرگە بەيىمدەلۋى قالاي؟
– جولداۋداعى «سالاماتتى ۇلت قانا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولماق» دەگەن قاناتتى سوزدەر ۇلت, ادام دەنساۋلىعى بارىنەن قىمبات دەگەن ساليقالى ويلارعا جەتەلەيدى. «شىنىقساڭ – شىمىر بولارسىڭ» دەپ تەككە ايتىلماسا كەرەك. شىنىندا دا, سالاماتتى ءومىر سالتى ۇلت دەنساۋلىعىنىڭ التىن كىلتى ىسپەتتەس. سپورتتى سەرىك ەتكەن ادام ۇنەمى بابىندا جۇرەدى, شيراق, سەرگەك كەلەدى, جانى, ءتانى تازا بولادى. ەڭ باستىسى, ويلاۋ جۇيەسى, جۇمىسقا قابىلەتتىلىگى اشىلا تۇسەدى. دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورتقا ەلباسىنىڭ ۇدايى كوڭىل ءبولىپ, قامقورلىق جاساۋى دا سوندىقتان. لوندون وليمياداسىندا ەل سپورتشىلارى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتتى. جەرلەسىمىز الەكساندر ۆينوكۋروۆ جاسىنداي جارقىلداپ, العاشقى التىندى قورجىنعا سالدى. بۇگىندە ايگىلى ۆەلوشاباندوزدىڭ ءىزىن قۋشى جاستاردىڭ كوبەيە تۇسكەنى قۋانتادى.
قازىر وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ءتورتتەن ءبىرى بۇقارالىق سپورتپەن جانە دەنەشىنىقتىرۋمەن اينالىسادى. 2200-دەن استام سپورت عيماراتى جۇمىس ىستەيدى. 30 ستاديون سالىنىپ, قايتا جاڭارتىلدى. 13 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر مەكتەپتەرى, 21 اۋلا كلۋبتارى بار. سپورت ينفراقۇرىلىمى كەڭەيىپ, قولجەتىمدىلىگى ارتىپ كەلەدى. بىلتىر سپورت سالاسىن قارجىلاندىرۋ 12,5 پايىزعا ۇلعايىپ, 1,6 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. جىل سايىن ءبىر مىڭعا جۋىق سپورت جارىستارى مەن بۇقارالىق تۋرنيرلەر وتكىزىلەدى. جازعى «اقبيداي», قىسقى «سەۆەر» سەكىلدى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن قامتيتىن سپارتاكيادالاردىڭ ءباسى جوعارى.
اۋىل سپورتىن دامىتۋعا نازار ءبىرىنشى كەزەكتە اۋدارىلادى. وبلىس ورتالىعىندا زاماناۋي ۇلگىدەگى جابىق سپورت كەشەنىن, ءار اۋداندا دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.
الەكساندردان باسقا تاعى ءتورت جەرلەسىمىز ححح جازعى وليمپيا ويىندارىنا قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. كوك بايراعىمىزدى جەلبىرەتكەن ا.ۆينوكۋروۆتىڭ جەڭىسى ەرەكشە ىستىق. ونىڭ لوندونداعى ەرلىگىن الەكسەي لۋتسەنكو جالعاستىرىپ, قازاقستان تاريحىندا ۆەلوسپورتتان تۇڭعىش الەم چەمپيونى اتاندى. قازىر ول «استانا» ۆەلوكومانداسىنىڭ نەگىزگى قۇرامىندا ونەر كورسەتەدى. سول سياقتى مارگاريتا مۇقاشەۆا, يرينا, ەۆگەني ەكتوۆتار, ۆلاديسلاۆ پولياكوۆ, ناتاليا رىباكوۆا سەكىلدى حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورتشىلار –ماقتانىشتارىمىز.
سپورتتىڭ باسقا سالالارىندا جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتىپ جۇرگەن سپورتشىلارىمىز بارشىلىق.
– الدا قانداي ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بەلگىلەنگەن؟
– سولتۇستىكقازاقستاندىقتار 2012 جىلدى تابىستى قورىتىندىلاپ, جاڭا مىندەتتەرگە جۇمىلا كىرىسىپ كەتتى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ باستالعانى ءمالىم. ول ءۇش وبلىستى قامتىپ, وڭىرىمىزدە جالپى ۇزىندىعى 186 شاقىرىمدىق قۇبىر تارتىلادى. ءسويتىپ, 6 اۋداننىڭ تۇرعىندارى كوگىلدىر وتىندى پايدالاناتىن بولادى. ءىرى ينۆەستورلاردىڭ قاراجاتىنا بۋلاەۆ قالاسىندا مۇنايدى قايتا وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ كوزدەلگەن. بايتەرەك اۋىلىندا سۇرەك-جاڭقا تاقتايىن شىعاراتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن بوي كوتەرەدى. ەسىل اگرارلىق-تەحنيكالىق ينستيتۋتىن اشۋ قاجەتتىگى بۇگىنگى سۇرانىستان تۋىندادى. ول اگرارلىق سالا ءۇشىن جوعارى ءبىلىمدى ماماندار دايارلاۋعا اتسالىسادى. كەلەشەكتە جاڭا تەحنولوگيالاردى, دۋالدى وقىتۋدى, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدى ۇشتاستىرىپ, جاڭا ءوندىرىستى وركەندەتۋ, وبلىستىڭ كرەاتيۆتى جاستارىن شوعىرلاندىرۋ مەن قولداۋ ورتالىعىنا اينالدىرامىز. رەسەيمەن شەكارالاس ايماقتا «قىزىلجار» وڭىرلىك لوگيستيكالىق ورتالىعىن سالۋ بەلگىلەنگەن.
وبلىستا بولاشاعى زور جوبالار كوپ. باستى تالاپ جولداۋ مىندەتتەرىن مۇلتىكسىز ورىنداۋعا كەلىپ تىرەلەدى. بەرەكە-بىرلىككە باستايتىن بيىك بەلەستەردى باعىندىرۋعا سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ كۇش-قۋاتى دا, ەرىك-جىگەرى دە جەتەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
