بولاشاق باعدارى
بەيسەنبى, 14 اقپان 2013 7:33
پرەزيدەنت جولداۋى جاڭالىقتارىمەن, قۇندى يدەيالارىمەن, ەلىمىزدىڭ جاڭعىرۋىنا, وركەندەۋىنە نەگىز بولاتىن سالماقتى تۇجىرىمدارىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان, ول قاشاندا باستى قۇجات بولىپ تابىلادى. ەندى, مىنە, ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعىتىن ايقىنداعان جولداۋ دا بۇكىل حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, قازىر مەملەكەتىمىزدىڭ بارلىق اۋماقتارىندا, باسقارۋ, وقۋ, وندىرىستىك سالالاردا, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردا كەڭ قولداۋ تاپتى.
بەيسەنبى, 14 اقپان 2013 7:33
پرەزيدەنت جولداۋى جاڭالىقتارىمەن, قۇندى يدەيالارىمەن, ەلىمىزدىڭ جاڭعىرۋىنا, وركەندەۋىنە نەگىز بولاتىن سالماقتى تۇجىرىمدارىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان, ول قاشاندا باستى قۇجات بولىپ تابىلادى. ەندى, مىنە, ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعىتىن ايقىنداعان جولداۋ دا بۇكىل حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, قازىر مەملەكەتىمىزدىڭ بارلىق اۋماقتارىندا, باسقارۋ, وقۋ, وندىرىستىك سالالاردا, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردا كەڭ قولداۋ تاپتى. وسىعان وراي, ءبىز ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ارىقباي اعىباەۆقا جولىعىپ, جولداۋدىڭ ەرەكشەلىگى تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇراعان ەدىك.
– ارىقباي ءنۇسىپالى ۇلى, بيىلعى جولداۋدىڭ ەرەكشەلىگى – مەملەكەتىمىزدىڭ جانە حالقىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ جولىن ايقىنداپ بەرىپ وتىرعاندىعىندا. مۇنداي وراسان زور مىندەتتەردىڭ العا قويىلعاندىعى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قۋاتتى ەكونوميكالىق ءوسۋىمىز بەن زاماناۋي مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاساعان تاريحي ماڭىزدى كونستيتۋتسيالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋىمىزدىڭ ارقاسى عوي.
– ءيا, قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ەلباسى 1997 جىلى ۇسىنعان ەدى. ال جاڭا جولداۋدا پرەزيدەنت وسى ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ ناقتى ورىندالۋ كورسەتكىشتەرىنە ەرەكشە ءمان بەردى. ناتيجەسىندە, باس-اياعى 15 جىل ىشىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ كولەمى 1997 جىلعى 1,7 تريلليون تەڭگەدەن 2011 جىلى 28 تريلليون تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ەلدىڭ ءىجو-ءسى 16 ەسەدەن استامعا ارتتى. 1999 جىلدان باستاپ قازاقستاندا ءىجو-ءنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى 7,6 پايىزدى قۇرادى جانە وزىق دامۋشى ەلدەردى باسىپ وزدى. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قورى 60 ميلليارد دوللاردان اسىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ەل ەكونوميكاسىنا 160 ميلليارد دوللاردان استام شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. قازاقستان الەمنىڭ 126 ەلىنە 200-دەن استام ءونىم ءتۇرىن شىعارىپ وتكىزۋدە. ۇلتتىق داۋلەتىمىزدىڭ ۇشتەن ءبىرى شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن قۇرالىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى دامىپ, ىشكى جالپى ءونىم جىل سايىن ارتۋدا, ورتاشا ايلىق جالاقى ءوسىپ, ۇلتتىق ءال-اۋقات دەڭگەيى جونىنەن قازاقستان 2011 جىلى 110 ەل اراسىنان 50-ءشى ورىنعا شىقتى. جان باسىنا شاققاندا ءىجو 1998 جىلعى 1500 دوللاردان 2012 جىلى 12000 دوللارعا جەتىپ, 7 ەسەدەن استام ءوستى. قازاقستان ءاۋ باستان-اق تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردان جان باسىنا شاققانداعى كولەمى بويىنشا تمد-دا كوشباستاۋشىعا اينالدى. شيكىزات رەسۋرستارىنان تۇسكەن تابىستار ۇلتتىق قورعا قۇيىلدى. بۇل دەگەنىمىز, ىقتيمال ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق داعدارىستاردان قورعايتىن سەنىمدى قالقان, سونىمەن بىرگە, قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن قاۋىپسىزدىك كەپىلى ەكەنى داۋسىز.
– دەمەك, ەندى اتالعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ەلىمىزدىڭ جاڭا ساياسي باعىتىن ايقىنداپ, حالقىمىزدىڭ ماقساتتارىن بەلگىلەپ, وعان جەتۋ جولدارىن, قيىندىقتار مەن قاتەرلەردى جەڭۋ امالدارىن ناقتى كورسەتىپ بەردى عوي.
– دۇنيەجۇزىلىك دامۋدىڭ باعىتىن ايقىن كورەگەندىكپەن بولجاپ وتىرعان ەلباسى ەلىمىز ءۇشىن الەمدىك ون نەگىزگى سىن-قاتەردى ءبولىپ كورسەتتى. ولار تورتكۇل دۇنيەدەگى تابيعي قاتەرلەر مەن كوزقاراستار قايشىلىقتارى, ەكونوميكالىق داعدارىس. وسىنداي قاۋىپ-قاتەردىڭ كوزىن ناقتى كورسەتە وتىرىپ ەلباسى مۇنداي عالامدىق داعدارىستار مەن قاۋىپتەرگە جول بەرمەۋ ءۇشىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قولدانىسقا ەنگىزدى. بولاشاقتى الىستان بولجايتىن ەلباسىنىڭ بۇل كەمەڭگەرلىك جوسپارى ەلىمىزدى ەڭ جوعارعى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋعا تىكەلەي جول اشتى. وسىعان وراي, ەلباسى ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن عىلىمي نەگىزدىلىكپەن ۇسىندى. وسى باسىمدىقتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنىڭ, گۇلدەنۋىنىڭ دۇنيە جۇزىنە ءىرى جەتىستىكتەرمەن تانىلۋىنىڭ نەگىزى بولماق. ول ءۇشىن ءاربىر قازاقستاندىق كۇش-ءجىگەرىن, ەڭبەكسۇيگىشتىگىن جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋعا جەتەلەيتىن ورتاق ماقساتتى ءجۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىرۋى قاجەت.
– جولداۋدا قازاقستانداعى قازىرگى زامانعى ساياسي جۇيەنى جەتىلدىرۋ, قوعامدىق تۇراقتىلىق, ۇلتارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ, جالپى, قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە دە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. العا قويىلعان وسىنداي كەلەلى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قىلمىس پەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ, قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسى ورگاندارىنىڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋداعى قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, بيزنەسكە زاڭسىز ارالاسۋدى بولدىرماۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرى جۇكتەلدى.
– جولداۋدا قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, زاڭدىلىقتىڭ قاتاڭ ساقتالۋ ماسەلەلەرىمەن بىرگە ەلىمىزدە قاجەتتى جاڭا زاڭداردىڭ دەر كەزىندە قابىلدانۋ ماڭىزدىلىعى دا اتالدى. قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرىپ جاتقان قازاقستان ءۇشىن مۇنداي قۇقىق نورمالارىنىڭ قابىلدانعانى وتە قاجەتتىلىك بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, اكىمشىلىك رەفورمانىڭ ىسكە اسىرىلۋى ەلىمىزدىڭ باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە, ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ەلىمىزدە كادر ساياساتىنىڭ نەگىزگى نىسانى – حالىققا, مەملەكەتكە ادال قىزمەت ەتۋگە زور سەپتىگىن تيگىزەدى. وسىلايشا, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا قاعيدالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك پەن ازاماتتارىمىزدىڭ باقۋاتتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. باستى مىندەت: كەدەيشىلىكتىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ, انالار مەن بالالاردى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن ۇزاق مەرزىمدى جاڭعىرتۋ.
ءبىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرىپ جاتقان ەل بولعاندىقتان, كەز كەلگەن ساياسي باعدارلاما, ەكونوميكالىق جانە باسقاداي رەفورمالار قابىلدانعان قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. وسىعان وراي, پرەزيدەنت قابىلدانۋعا ءتيىستى اسا ماڭىزدى زاڭدار تىزبەگىنە دە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى. كاسىپكەرشىلىككە, بيزنەسكە جاساندى بوگەتتەر تۋدىراتىن مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەر ءۇشىن جاڭا, الدەقايدا جاۋاپكەرشىلىك جۇيەسىن ەنگىزۋدى قاراستىرۋ قاجەت دەيدى ەلباسى. وسىعان وراي, ۇكىمەتكە 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭناماعا شاعىن, ورتا جانە ءىرى بيزنەس ۇيىمدارىن ايقىن جىكتەۋگە باعىتتالعان وزگەرتۋلەر ەنگىزۋگە تاپسىرما بەرىلدى. ەڭبەككەرلەر ءمۇددەسىن ەسكەرگەن كاسىپكەرلىك قولداۋىن قامتيتىن ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەيتىن زاڭنىڭ قابىلدانۋىن دا جەدەلدەتۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. سونىمەن قاتار, ەلباسى ءوزىن وتباسىندا ايەلدەر مەن بالالارعا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ جايتتەرىنىڭ كوبەيۋى الاڭداتادى, دەدى. مۇنداي زورلىق-زومبىلىقتىڭ جولى قاتاڭ تۇردە كەسىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن, ارينە, قولدانىستاعى زاڭدارعا وسى تۇرعىداعى تەرىس ارەكەتتەرگە پارمەندى توسقاۋىل قوياتىن جاڭا باپتار قابىلدانۋى كەرەك. ءبىز ايەلدەر ءۇشىن يكەمدى ەڭبەك تۇرلەرىن قالىپتاستىرىپ, ۇيدە جۇمىس جاساۋلارىنا جاعداي تۋعىزۋىمىز كەرەك. سونداي-اق, ەلباسى ءوز جولداۋىندا بالالارىنا اليمەنت تولەۋدەن جالتارعان اتا-انالارى ءۇشىن دە جازانى كۇشەيتۋ, انا مەن بالانى قورعاۋ, سونداي-اق, وتباسى جانە نەكە سالاسىندا زاڭنامانى تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. ءبىلىم جانە كاسىبي مامان دايارلاۋ سالاسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋدىڭ ەكىنشى كۋرسىنان باستاپ كاسىپورىندارداعى مىندەتتى وندىرىستىك تاجىريبەنى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتۋ قاجەتتىلىگى دە كۇن تارتىبىنە قويىلۋى ءتيىس. اۆتورلىق قۇقىقتار مەن پاتەنتتەر ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن زاڭنامانى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگى دە نازاردان تىس قالمادى.
– وسى ورايدا, ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنى جاڭعىرتۋعا بايلانىستى جاڭا زاڭنامالار قابىلدانۋى قاجەتتىلىگى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– بۇل تۇرعىدا پارلامەنتكە ءتورت جاڭا كودەكس: قىلمىستىق, قىلمىستىق ءىس-ءجۇرگىزۋ, قىلمىستىق ورىنداۋشىلىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەردى ازىرلەپ, قاراۋ ماسەلەسى تاپسىرىلدى. اتالعان كودەكستەردىڭ قابىلدانۋىن ەلىمىزدە قىلمىسقا قارسى كۇرەس ساياساتىن تۇجىرىمدىق تۇرعىدان جاڭعىرتىپ, ءتونىپ تۇرعان سىن-قاتەلىكتەرگە ءوز دارەجەسىندە قارسى ارەكەت جاسايتىن دەڭگەيگە كوتەرەتىنىن جانە قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى وركەنيەتتى حالىقارالىق دەڭگەيگە سايكەستەندىرەتىن جول اشادى. سونداي-اق, جولداۋدا جەمقورلىقتى جويۋ ءۇشىن جەمقورلىققا قارسى كۇرەس زاڭنامالارىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدى ورىن الاتىندىعى دا ايتىلىپ ءوتتى. پرەزيدەنت ەلىمىزدە قاجەتتى زاڭداردىڭ دەر كەزىندە قابىلدانۋ پروتسەسىنە ءمان بەردى. وسىعان وراي ەلىمىزدە پارلامەنتتىك وكىلەتتىكتەردى كۇشەيتۋ ءجونىندەگى ساياساتىمىزدى جالعاستىرۋ كەرەك. ويتكەنى, قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرىپ جاتقان قازاقستان ءوزىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن كونستيتۋتسياعا نەگىزدەلگەن پارلامەنتتە قابىلدانعان زاڭدار ارقىلى عانا زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرادى. بيىلعى قابىلدانعان «قازاقستاننىڭ-2050» ستراتەگيالىق جوسپارىنىڭ بارلىق سالالارى زاڭ نورمالارى ارقىلى ءوز كورىنىسىن تاۋىپ, جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا كۇمان جوق. ال ادام, قوعام, مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن ادىلەتتى زاڭدار قابىلداۋعا قازاقستان حالقى ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, ۇلەس قوسقانى ابزال.
– سونىمەن, پرەزيدەنتتىڭ جاڭا جولداۋى حالىققا جولدانعانعا دەيىن ابدەن سىننان, تەكسەرۋدەن, تالقىلاۋدان وتكىزىلگەن دەيسىز عوي.
– ءيا, جولداۋداعى تۇجىرىمدار مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن قاجەتتىلىكتەردەن پايدا بولعان ءارى ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ مۇمكىندىكتەرى مەن تەتىكتەرى جان-جاقتى قاراستىرىلعان اسا ماڭىزدى قۇجات. ەندىگى ماسەلە, ءاربىر قازاقستاندىقتار وسى قۇجاتتا بەلگىلەنگەن باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋى قاجەت. بۇل ىستە كەڭ-بايتاق رەسپۋبليكامىزدىڭ ەڭبەككەرلەرىن الدا اتقارار قىرۋار ىستەر كۇتىپ تۇر. بۇل مىندەتتەردىڭ ورىندالاتىنىنا, قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتىپ, مەملەكەتتىڭ گۇلدەنىپ الدىڭعى قاتارلى 30 ەلدىڭ العى شەبىندە بولاتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
