قوعام • 28 تامىز، 2019

قايرات ءمامي: كونستيتۋتسيا – ەل جاڭعىرۋىنىڭ نەگىزى

151 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى قايرات ماميمەن اڭگىمە

– 30 تامىز – ەلىمىزدىڭ كونس­تي­تۋ­تسيا­سى كۇنى. بۇل كۇندى ارنايى مەملەكەتتىك مەرەكە دەپ تا­نىپ، ەرەكشە اتاپ ءوتۋدىڭ ماڭى­زى نەدە؟

– كونستيتۋتسيا – ەگەمەن­دى­گى­مىزدى ايگىلەيتىن، ازاتتىعى­مىز­دى ايقىندايتىن ما­ڭىزدى قۇجات ءارى تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن ەل­دىگى­مىز­دىڭ التىن قازىعى. اتا زاڭ­­دى قۇر­­مەتتەۋ، بۇلجىتپاي ورىن­داۋ – ال­عا قويىلعان بيىك ماقسات­تارعا قول جەتكى­زۋدىڭ العىشارتى.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قا­بىل­دانعان قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا ەلى­مىزدى دەموكراتيالىق، زايىرلى، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە بەكى­تۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالادى.

«بولمىسىن قۇقىقپەن ايشىق­تاعان، ءومىرىن تارتىپپەن ورگىزگەن ەل ازبايدى»، دەگەن دانا ءسوز بار. سوندىقتان بۇل مەم­لەكەتتىك مەرەكەنى بەلگىلەۋ – ەلىمىز­دىڭ وركەنيەتتى قۇقىقتىق جولمەن دامي­تىنىنىڭ بەلگىسى. بۇل جولدى تاڭداعان دا، اتا زاڭنىڭ ماتىنىندە قاراستىرىلعان مەرەكەنى بەكىتكەن دە بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – قازاقستان حالقى. 

– بيىل قازاقستان مەملە­كەت­تىلىگىنىڭ دامۋىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. بۇل ۇر­دىستەردە نەگىزگى زاڭنىڭ ءرولى قان­داي؟

– بۇل جىل ەلىمىز ءۇشىن تاريحي تاڭبالى وقيعالارىمەن ەرەك­شەلەندى. ساليقالى حالقىمىزدىڭ سابىرىمەن، بيلىكتىڭ سايلانۋ سالتىمەن قازاقستاندا جوعارعى بيلىكتىڭ بايسالدى اۋىسۋى ورىن الدى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى ءوتتى. بۇل شارالار كونستيتۋتسيا تالاپتارىنا قاتاڭ سايكەستىكتە جۇزەگە اسىرىلدى.

ۇلى حالىق ءوزىنىڭ الدىنا ۇلى ماق­ساتتار قويادى. قازىرگى تاڭدا قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالان­دىرۋ، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيە­سىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، قۇقىق ۇستەمدىگىن نىعايتۋ بويىنشا اۋ­قىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.

قوعام مەن مەملەكەتتىك ور­گان­دار اراسىنداعى بايلانىس­تى كۇشەيتۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوعام­دىق سەنىم كەڭەسى قۇرىلدى. بۇل پرو­تسەستەر ەلىمىزدە كونستيتۋتسيو­نا­ليزمدى دايەكتى تۇردە ورنىق­تىرۋدىڭ جالعاسى جانە كونس­تيتۋتسيانىڭ ەرەجەلەرى مەن تالاپتارىن ورىنداۋ بولىپ سانالادى.

– قۇقىق ۇستەمدىگىن ور­نىق­تىرۋدا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ونسىز قازىرگى جاعدايدا كونس­تيتۋ­تسيالىق زاڭدىلىقتى قام­تا­­ما­­سىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل مىن­دەت­­تەردى ورىنداۋ ماقساتىندا كە­ڭەس قانداي شارالار قابىل­داۋدا؟

– كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قىز­مەتى ەلىمىزدە قۇقىقتىق مەملەكەت پرين­تسيپتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل ماقساتتا جۇيەلى تۇردە جۇمىس جۇر­گىزىلىپ كەلەدى.

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى قاراي وتىرىپ، قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ اقاۋلارىن انىقتاپ قانا قويماي، ولاردى رەتتەۋ تاسىلدەرىن ۇسىنىپ وتىرادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن كەڭەس ءوزىنىڭ كەزەكتى جولداۋىندا زاڭنامانى جانە ونى قولدانۋ تاجىريبەسىن جە­تىلدىرۋ جونىندە ءبىرتالاي ۇسى­نىستار ەنگىزدى.

– ناقتى قانداي ۇسىنىمدار بولدى جانە ولار قانداي ما­سە­لەلەرگە قاتىستى؟

– ايتالىق، كونستيتۋتسياعا سايكەس، ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تەك زاڭمەن عانا شەكتەلۋى مۇمكىن.  دەگەنمەن، قول­دانىستاعى زاڭنامادا ازاماتتارعا جۇكتەلگەن مىندەتتەمەلەردى نەمەسە كەيبىر مەملەكەتتىك ماجبۇرلەۋ شارالارىن قولدانۋ تەتىگىن زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرمەن رەتتەۋ ءالى دە كەزدەسەدى. بۇل جول ءجۇرىسى قاعيدالارىنا جا­نە باسقا دا قۇقىقتىق اكتىلەرگە قا­تىستى. ولاردى اتالعان كونستي­تۋ­تسيالىق ەرەجەلەرگە سايكەستىگى تۇرعىسىنان مۇقيات رەۆيزيالاۋ قاجەت.

تاعى ءبىر مىسال. جەكە باس بوس­تاندىعى – ادامنىڭ ماڭىزدى كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ ءبىرى. ونى شەكتەۋ تەك ەرەكشە جانە اتا زاڭدا كوزدەلگەن جاع­دايلاردا عانا ورىن الۋى ءتيىس. سوتتىڭ سانكتسياسىنسىز ادامدى جەتپىس ەكى ساعاتتان اسپايتىن مەرزىمگە عانا ۇستاۋعا بولادى. مۇنداي سانكتسيانى بەرۋ ءتارتىبى تەك زاڭدا قاراستىرىلۋى كەرەك. سويتسە دە، پروفيلاكتيكا شاراسى رەتىندە ءجۇرىپ-تۇرۋ ەركىندىگىن الدىن الا شەكتەۋدى سانكتسيالاۋ ءتارتىبى، سانكتسيا بەرۋدەن باس تارتۋ نەگىزدەرى زاڭنامادا بەلگى­لەن­بەگەن.

ادامدى ەل شەگىنەن تىسقارى جەرگە شىعارىپ جىبەرۋ كەزىن­دە جانە ءىس جۇرگىزۋدە ۇستاۋ مەر­زىمدەرىن قوسىمشا زاڭنامالىق رەتتەۋ قاجەتتىلىگى ءالى دە ءوز وزەك­تىلىگىن جويعان جوق. بۇل جايت ەرىكسىز ۇستاۋ مەرزىمىنىڭ بۇزى­لۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن.

– ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە، بۇعان ۇقساس ماسەلەلەر جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنا دا قاتىستى قارالىپ ەدى؟

– دۇرىس ايتاسىز. وتكەن جىلى مۇنداي كەمشىلىكتەر اتقا­رۋشىلىق ءىس جۇر­گىزۋدە تابىلعان بولا­تىن. كونستيتۋ­تسيالىق كەڭەس­تىڭ شەشى­مىنە سايكەس «ات­قارۋ­شى­لىق iس جۇرگiزۋ جانە سوت ورىن­داۋ­شى­لارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» زاڭ جاڭا 35-1-باپپەن تو­لىقتىرىلدى. اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدە كۇشتەپ اكەلۋدى قول­دانۋ ءتارتىبى رەتتەلىپ، مەملە­كەتتىك ورگاندار وكىلەتتىكتەرىنىڭ اراجىگى اجىراتىلدى.

– كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ ماسە­لەلەرىنە تۇ­راقتى كوڭىل ءبولىپ وتىرادى. بۇل جولى دا ماڭىزدى ۇسىنىستار ايتىلعان. ولاردىڭ ءمانى نەدە؟

– مەنشىك قۇقىعىمەن وعان قول سۇعىلماۋشىلىق كەپىلدىكتەرى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن جاڭ­عىر­تۋدا، ينۆەستيتسيالار تارتۋدا جانە ازاماتتاردىڭ ىسكەرلىك بەل­سەندىلىگىن كوتەرۋدە وتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وسىنى ەسكەرە وتى­رىپ، كوپتەگەن ەلدەردە مۇنداي قۇقىقتىق قاتىناستار كونستي­تۋ­تسيانىڭ ەرەجەلەرىمەن رەتتە­لەدى. كونستي­تۋ­تسيالىق كەڭەس­تىڭ بىرقاتار شەشىمدەرى وسى جايت­تاردىڭ مازمۇنىن اشۋعا باعىت­­تالعان. ولاردا مەنشىك قاتىناس­تارى ادىلدىك قاعيداتتارىنىڭ نەگىزىندە، ازا­ماتتىق اينالىمعا بار­­لىق قاتىسۋ­شى­لاردىڭ قۇقىق­تارى مەن زاڭدى مۇددە­لەرىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتىلە وتى­رىپ، رەتتەلۋى ءتيىس، دەپ اتاپ ءوتىلدى.

الايدا، قولدانىستاعى زاڭ­داردا بۇل قۇقىقتىق ۇستانىم­دارمەن ۇيلەسپەيتىن نورمالار ءالى دە كەزدەسەدى. مىسالى، اتقا­رۋشىلىق iس جۇرگiزۋدە ءوندىرىپ الۋ­شى­نىڭ سوت ورىنداۋشىسىنان اتقارۋشىلىق قۇجاتتى قايتارىپ الۋ قۇقىسى ەش شەكتەلمەگەن. بۇل جاعداي كرەديتورلاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن تەرىس پايدالانۋىنا، اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ سو­زىلۋىنا جانە ءوندىرىپ الۋشى مەن بورىشكەر مۇددەلەرىنىڭ كونس­تيتۋتسيالىق تەپە-تەڭدىگىن بۇزۋعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن.

– جاڭا سايلانعان پرەزيدەنت قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى جانە ونىڭ ما­ڭىز­­دى قۇرامداس بولىگى بولىپ سا­نالا­­تىن قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ ما­سەلە­­لەرىنە ارنايى ءمان بەرىپ وتىر؟ كونس­تي­­ت­ۋ­­تسيالىق كەڭەستىڭ بۇعان قوسارى بار ما؟

– بۇل ماسەلەلەر ۇنەمى كۇن تارتىبىندە بولۋى ءتيىس. كەز كەلگەن مەملەكەتتە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ۇزدىكسىز جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. بىزدە دە وسى جىلدار بويى بارلىق كۇش-جىگەر ءبىر ماقساتقا – ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ ءتيىستى ىسكە اسىرىلۋى مەن قورعالۋىنا كەپىلدىك بەرۋگە باعىتتالدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوس­پارىندا ماڭىزدى مىندەتتەر كوز­دەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا جاڭا ۇسى­­­نىس­تار ازىرلەۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ولار وسىنداي كەپىلدىكتەردىڭ دەڭگەيىن ودان دا جوعارى كوتەرەدى دەپ ويلايمىن.

سۇراعىڭىزدىڭ ەكىنشى بولى­گىنە كەلسەك، كەڭەس ءوز تاراپى­نان قىلمىستىق پروتسەستە جابىر­لەنۋشىلەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇ­قىقتارىنىڭ كەپىلدىكتەرىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارعان ورىندى دەپ ەسەپتەيدى.

قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭ­نامادا جەكەشە ايىپتاۋ قىل­مىستىق ىستەرى بويىنشا جابىر­لەنۋشى ادام قايتىس بولعان جاعدايدا جاقىن ادامداردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا جەكەشە ايىپتاۋدى قوزعاۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىن نورمالار جوق. سول سەبەپتى دە قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسكە قاجەتتى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ورىندى بولار ەدى.

– الەۋمەتتىك مەملەكەت كونستي­تۋتسيالىق ءپرينتسيپىن ورنىقتىرۋ سالاسىندا قانداي ماسەلەلەر وزەكتى؟

– كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوزىنىڭ شەشىمىندە انا مەن بال­دىرعاننىڭ مۇد­دە­لەرىن تولىق­قاندى قورعاۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. كە­ڭەس­تىڭ بۇل ۇستانى­مىن جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن «نەكە (ەر­لى-زايىپ­تىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەك­سىنە تۇزەتۋلەر ەنگى­زىلدى.

بىراق ونىمەن توقتاپ قالۋ­عا بولمايدى. باستاۋى كونستي­تۋ­تسيانىڭ 27-با­بىنىڭ 1-تارما­عىنان تۋىندايتىن، نەكە جانە وتباسى، انا، اكە جانە بالا ينس­تي­تۋتتارىنا مەملەكەتتىك قام­قورلىق جاساۋ­دىڭ ينستيتۋتىن ۇنەمى جاڭعىرتىپ وتىرۋ كەرەك.

مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قور­عاۋ سالا­سىن­داعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ دا ورىندى بولار ەدى. 

بۇل پروتسەستەر ۇزدىكسىز بولىپ تابىلادى جانە ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ وسۋىنە قاراي حالىقتى، اسىرەسە ونىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارىن مەملەكەتتىك قولداۋ كولەمى دە ارتۋى ءتيىس.

– سوڭعى ۋاقىتتا ميتينگىلەر مەن جينالىستار ءجيى وتكىزىلە باستادى. ولار­دىڭ قۇقىقتىق استارى قانداي؟

– مۇنداي جاريا ءىس-شارالاردى وتكىزۋ مۇمكىندىگى كونستيتۋتسيادا كوزدەلگەن (32-باپ). ونىڭ نورمالارىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتتارى بەيبىت ءارى قارۋسىز جينالۋعا، جينا­لىستار، ميتينگىلەر مەن دەمونسترا­تسيا­لار، شەرۋلەر وتكىزۋگە جانە توس­قاۋىلدارعا تۇرۋعا قۇقىلى. سو­نىمەن قاتار وندا بۇل قۇقىق­تى پايدالانۋ مەملەكەتتىك قاۋىپ­سىزدىك، قوعامدىق ءتارتىپ، باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوس­تاندىقتارىن قورعاۋ مۇددەسىندە زاڭمەن شەكتەلۋى مۇمكىن دەپ بەل­گى­لەنگەن.

وزدەرىڭىزگە ءمالىم، ەل پرەزي­دەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ميتينگىلەر تۋرالى زاڭناما جا­ڭارتىلۋعا ءتيىس، دەپ مالىمدەدى.

بۇل تۇرعىدا پروگرەسسيۆتى شەتەل تاجىريبەلەرىنە سۇيەنۋگە بولادى. وسى جىلدىڭ ماۋسىم ­ايىندا 119-شى جالپى سەسسياسىندا ۆەنەتسيا كوميسسياسى بەيبىت جينالىستار بوستاندىعى جونىندەگى باسشىلىق قاعيداتتارىن بەكىتتى. بۇل قۇجاتتا بەيبىت جينالىس­تار بوستاندىعى قۇقىعى ءارتۇرلى كوزقاراستارى مەن ۇستانىم­دارى بار ازاماتتار مەن توپتار بەيبىت تۇردە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي الاتىن، دەمو­كراتيالىق، تولەرانتتى جانە پليۋرا­ليستىك قوعامنىڭ نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تا­بى­لاتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. ول پىكىر ءبىل­دىرۋ ەركىندىگىمەن، بىرلەسۋ ەر­كىندى­گىمەن جانە مەملەكەت ىستەرىن باس­قا­رۋ­عا قاتىسۋ قۇقىعىمەن جانە سايلاۋ قۇ­قىق­تارىمەن بايلانىستى ەكەنى ايتىلعان.

سولاي بولا تۇرا، حالىقارالىق ستاندارتتاردا دا جينالىستار مەن ميتينگىلەر وتكىزۋ قۇقىعىن شەكتەۋ مۇمكىندىگىنە جول بەرىلەدى. مۇنداي شەكتەۋلەر زاڭداردا ناقتى كورسەتىلۋى جانە زاڭدى ماقساتتى، اتاپ ايتقاندا، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى، قوعامدىق ءتارتىپتى، باسقا ازاماتتاردىڭ قۇ­قىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قور­عاۋ­دى كوزدەۋى ءتيىس.

ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان­دار قۇ­قىقتىق ءتارتىپ پەن قاۋىپ­­سىزدىك ءۇشىن نەگىزگى جاۋاپكەر­شىلىكتى وزدەرىنە قابىلداپ، جاريا ءىس-شارانىڭ بەيبىت ءارى قاۋىپسىز بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋى ءتيىس.

– «كونستيتۋتسيا زاڭداردا ءومىر سۇرەدى»، دەگەن ءسوز بار. اتا زاڭ ەرەجە­لەرى­نىڭ تولىققاندى ىسكە اسۋى زاڭ شى­عا­­رۋ­شىنىڭ بەلسەندىلىگى مەن شىعار­ما­شى­لىق ۇستانىمىنا بايلانىس­تى. بۇل باعىتتا ۇسىنىستار بولدى ما؟ 

– بۇل ورىندى كوزقاراس. كونستيتۋ­تسيالىق كەڭەس زاڭدار­دىڭ ساپاسى ما­سەلەسىن ۇنەمى كوتەرىپ وتىرادى. ءوزى­نىڭ قورى­تىندى شەشىمدەرىندە زاڭدار كونس­­تيتۋتسيالىق تالاپتارعا ساي، ءادىل بولۋى، قوعامنىڭ سۇراۋ­لارىن، حالىق­ارالىق ستاندارتتاردى ەسكەرۋى، ال ولاردا كوزدەلگەن قۇقىقتىق شەكتەۋلەر قاجەتتىلىك، ولشەمدىلىك جانە تەپە-تەڭدىك قاعيداتتارىنا ساي بولۋى ءتيىس ەكەنىن بىرنەشە رەت اتاپ وتكەن.

وسى مىندەتتەردى شەشۋ كونستي­تۋ­تسيا­لىق قۇقىقتى ءتۇسىنۋ دەڭگەيىمەن تىعىز بايلانىستى. كونستيتۋتسيانى ابستراكتىلى زاڭ قۇجاتى رەتىندە تار ماعىنادا قابىلداۋعا بولمايدى. پارمەندى كونستيتۋتسيا – بۇل زاڭدار جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسى. بۇگىنگى تاڭدا حالىقارالىق تاجىريبەدە كونستيتۋتسيا بۇل دامىپ تۇراتىن قۇقىقتىق ماتەريا دەگەن ۇعىم جالپىعا تا­نىل­عان جانە ول «ارەكەت ەتەتىن ء(تىرى) كونستيتۋتسيا» دەپ اتالاتىن تۇجىرىمدامانىڭ نەگى­زىن قۇرايدى. ونى ودان ءارى جەتىل­دىرۋ وعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ارقىلى عانا ەمەس، سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگان­دارىنىڭ شەشىمدەرى نەگىزىندە دە جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى كونستيتۋتسيالىق نورمادا قامتىلاتىن تەرەڭ قۇقىقتىق ماعىنانى اشىپ، ونىڭ ءماتىنىن ناقتى الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جاع­دايعا سايكەس بەيىمدەۋگە ۋاكى­لەتتى. كوپتەگەن زاڭگەرلەر قۇقىق ارەكەتىنىڭ الەۋمەتتىك ءمان-ءماتىنى تاريحي وزگەرىسكە ۇشىرايتىنىن مويىندايدى. بىرنەشە جىل بۇرىن پارمەنسىز بولىپ كورىنگەن ۇسىنىستار جاڭا جاعدايلاردا ىسكە اسىرىلۋى مۇمكىن.

وسىعان بايلانىستى كونس­تي­تۋتسيالىق كەڭەس وزىنە بەرىلگەن وكىلەتتىكتەردى پايدالانا وتىرىپ، ۇسىنىلعان باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋعا دايىن.

– ءسىز كونستيتۋتسيالىق-قۇ­قىقتىق سانا-سەزىمدى قالىپ­تاس­تىرۋ جونىندە ءجيى ايتاسىز. بۇل نەگە بايلانىستى؟

– ءبىزدىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىمىز اتا زاڭنىڭ جوعارى زاڭ كۇشىن جانە تىكەلەي قولدانىلۋىن قام­تاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋى ءتيىس. الدىمىزدا تۇرعان باستى مىندەت – كونستيتۋتسيا بويىن­شا تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋ. مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ازا­ماتتار نەگىزگى زاڭعا ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن قۇقىقتىق قۇجات رەتىندە قاراۋى قاجەت. بۇل ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق دۇنيەتانىمدى دامىتىپ وتىرۋ كەرەك.

وسى ماقساتتا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس «رۋحاني جاڭعىرۋ» جال­پىۇلتتىق باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە، وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىندا كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتىق سانانى قالىپتاستىرۋ جانە جالپىعا بىردەي زاڭعا مويىنسۇنۋدى تاربيەلەۋ جونىندەگى جۇمىستى باستاپ كەتتى. جاقىندا العاش رەت «كونستيتۋتسيا اپتالىعى» جوباسىنا باستاما جاسادىق، ول 26 تامىزدان باستالدى. وسى جوبا بۇكىل ەل بويىنشا كونفەرەنتسيا­لار، دوڭگەلەك ۇستەلدەر، تەگىن زاڭ كونسۋلتاتسيالار، ونلاين-تالقىلاۋلار، كاسىپكەرلەر اراسىندا تۇسىندىرمەلەر، تىكەلەي ەفيرلەر جانە كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق ماسەلەلەر بويىنشا باسقا دا ءىس-شارالار وتكىزۋدى كوزدەيدى. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە جاڭا وقۋ جىلىن كونستيتۋتسيا ساباق­تارىنان باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. سەرىكتەس رەتىندە ءبىلىم جانە عىلىم، ادىلەت مينيسترلىكتەرى، «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­تاسى، رەس­پۋب­ليكالىق نوتا­رياتتىق پالا­تا، ادۆوكاتتار القاسى، جەكە سوت ورىنداۋ­شىلا­رىنىڭ رەسپۋبلي­كالىق پالاتاسى جانە باسقا دا ۇيىمدار شاقىرىلدى.

كەلەسى جىلى اتا زاڭنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى اتاپ وتى­لەدى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر وسى تاريحي وقيعاعا دايىندالۋى، اتا زاڭنىڭ ارقاسىندا قول جەتكى­زىلگەن جەتىستىكتەردى، سونداي-اق مەم­لەكەتتىڭ، قوعامنىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىق-پاتريوتتىڭ جوعارى نازارىن تالاپ ەتەتىن سىن-قاتەرلەر مەن تاۋەكەلدەردى تالداۋى ءتيىس.

 

اڭگىمەلەسكەن

جولدىباي بازار

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار