ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الىپ, ەكونوميكالىق دامۋعا جاڭا كوزقاراس قالىپتاسقاننان كەيىن كەن دە, استىق تا شيكىزات ەكەنىن, جەرىمىزدىڭ ءىشمايىن جۇرتقا ارتىپ بەرە بەرگەنمەن ۇزاققا شاپپايتىنىمىزدى, دۇنيەجۇزىلىك نارىقتان ورنىمىزدى الا المايتىنىمىزدى بىلدىك. ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بەتىن شيكىزات وندىرۋدەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنە بۇرعان كاسىپ قوستانايداعى ماشينا قۇراستىرۋ ءوندىرىسى بولاتىن. جالپى, ماشينا جاساۋ – ونەركاسىپ وندىرىسىندەگى كۇردەلى ءارى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا اسەرى دە, ىقپالى دا زور سالا. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق باعدارلامالارىندا جانە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارى بويىنشا ماشينا جاساۋ ءىسىن دامىتۋ رەسپۋبليكا ۇكىمەتى جۇمىسىندا باسىمدىققا يە بولا بەرەدى.
ا.مامين ەلىمىزدەگى وسى سالانىڭ كوشباسشىسى «سارىارقااۆتوپروم» زاۋىتىنىڭ تسەحتارىن ارالاپ كوردى. كاسىپورىن جىلىنا 27 مىڭ ماشينانى ساپقا قويادى, دۇنيە جۇزىندەگى مويىندالعان 8 برەندتىك اۆتوموبيلدەردىڭ 50 مودەلى قۇراستىرىلادى. 2015 جىلى ماشينا قۇراستىرۋ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 44,9 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, 2018 جىل ول 113,5 ملرد تەڭگە بولىپ, سەرپىندى دامىدى. «اگروماش حولدينگ» زاۋىتىنىڭ ءوندىرىس الاڭىندا 2005 جىلدان باستاپ 4 مىڭ استىق جينايتىن كومبايندار قۇراستىرىلدى, سونىمەن قاتار مۇندا باسقا دا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى وندىرىلەدى. وتكەن جىلدان باستاپ ومىرگە جولداما العان يندۋستريالىق ايماقتا قۋاتتى «بەلارۋس» جانە «كيروۆەتس» تراكتورلارى ساپقا قويىلا باستادى. ونى قۇراستىراتىن زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ العاشقى ساتىسى اياقتالدى. بيىلعى جارتىجىلدىقتا وبلىستا ماشينا قۇراستىرۋ كاسىپورىندارى 97,4 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەدەن ارتىق.
جالپى, قوستاناي وبلىسىندا يندۋستريالاندىرۋ قادامى شابانداعان ەمەس جانە بۇل سوڭعى جىلدارى ينۆەستيتسياعا تارتىمدىلىعىن دا كورسەتىپ كەلەدى. 2010 جىلدان باستالعان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا وبلىستا بارلىعى 150,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 90 ماڭىزدى جوبا جۇزەگە استى, 5,5 مىڭ قوستانايلىق جۇمىس ورنىن تاپتى. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ الداعى جىلدارى تاعى دا 40 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپاردا بار ەكەنىن ايتتى.
– سونىڭ ءبىرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ سمس ترانسۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جانە JAC Motors-تىڭ «الليۋر» كومپانيالار توبى كاپيتالىنا كىرۋى بولىپ تابىلادى. جوبا بويىنشا اۆتوموبيل ءوندىرىسىن ەكى جاق كەشەندى دامىتاتىن بولادى, ارىپتەستەر الداعى 10 جىل ىشىندە بىرلەسكەن كاسىپورىنعا 1,1 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالاتىن بولادى. ءوندىرىس جىلىنا 100 مىڭ اۆتوموبيل شىعارىپ, جەرگىلىكتەندىرۋ دەڭگەيى 50 پايىزعا جەتەدى, – دەدى وبلىس اكىمى. قوستانايداعى جاڭا يندۋستريالىق ايماق ءوڭىر وندىرىسىنە ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن يندۋستريالاندىرۋدىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينالىپ كەلەدى. 400 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان وندا وبلىس ەكونوميكاسىنداعى باسىمدىققا يە ماشينا جاساۋ, مەتالل وڭدەۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى ورىن تەبەدى. قازىردىڭ وزىندە يندۋستريالىق ايماقتا قۇنى 350 ملرد تەڭگە بولاتىن 14 جوبا ومىرگە جولداما الۋ ساتىسىندا تۇر.
قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن دامىتۋ اياسىندا «كاماز» كولىگىنىڭ قۇرامداس بولىكتەرىن شىعارۋ قولعا الىنا باستادى. بۇل بويىنشا ەكى جوبا, ياعني «كاماز-دىڭ» ارنايى تەحنيكالارى نەگىزگى بەلدىگىنىڭ رەدۋكتورلارى مەن قۇيۋ وندىرىستىك زاۋىتى يندۋستريالىق ايماقتان ورىن الادى. قوستانايداعى «اگروماش حولدينگ» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «كاماز» جاريا اكتسيونەرلىك قوعامىن ارىپتەس ەتەتىن بۇل جوبالارعا 400 ملن اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنادى.
قوستانايداعى «سارىارقااۆتوپروم» ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ ءوندىرىس الاڭىندا ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ باسقارۋىمەن وتكەن اۆتوموبيل جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن قۇراستىرۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندە وتكىزگەن ماجىلىستە يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءمينيسترى رومان سكليار, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ, «Astana Group» حولدينگىنىڭ اكتسيونەرى نۇرلان سماعۇلوۆ جانە «كاماز» ااق باسقارما توراعاسى س. كوگوگين, «China National Vehicles Import and Export Corporation» ديرەكتورى ۆۋ ي, «پەتەربۋرگ تراكتور زاۋىتى» اق ديرەكتورى س.سەرەبرياكوۆ, «گومسەلماش» ااق باس ديرەكتورى ا.نوۆيكوۆ ءسوز سويلەپ, قازاقستانداعى ماشينا جاساۋ ءىسىنىڭ پروبلەمالارى مەن بولاشاعىنا توقتالدى. ماشينا قۇراستىرۋ ىسىنە سوڭعى جىلدارى جاڭا كوزقاراس قالىپتاستى, جاڭا لەپ بەرەتىن, ىنتالاندىراتىن باعدارلامالار جۇزەگە استى. سونىڭ ناتيجەسىندە قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە نارىقتاعى باسەكەنى سەزىنەتىن جاڭا ماشينا قۇراستىرۋ سالاسى قالىپتاستى. قازىر ەلىمىزدە ساتىلعان بارلىق ءاۆتوموبيلدىڭ 55 پايىزى قازاقستاندا شىعارىلعان. ارينە مۇنداي دەڭگەيگە كوتەرىلۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر جاسالدى. ول ميللياردتاعان قارجىعا ءتۇستى. مىسالى, جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن اۆتونەسيە مەن ليزينگ ءۇشىن 4 جىلدا 50 ملرد تەڭگە بولىنگەن. رومان سكليار ەلىمىزدەگى اۆتوموبيل ءوندىرىسى وتاندىق نارىقتان ەندى ەكسپورتقا قاراي بەت بۇرۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
– اۆتوموبيل ءوندىرىسىن ىنتالاندىرۋ مەحانيزمى اياسىندا ەكولوگيالىق تازا كولىك شىعاراتىن كاسىپورىندار ەكسپورتتىق قارجىلاندىرىلادى. بۇل ءۇشىن ولار جاڭا, ۇزدىك تەحنولوگيالىق وپپەراتسيالارعا بارۋى, جەرگىلىكتى قۇراستىرىلاتىن ماتەريالداردى پايدالانۋى, تاعى باسقا ءتيىمدى ىزدەنىستەرگە بارۋى ءتيىس. مۇنىڭ سىرتىندا ءبىز وزىمىزدە ءاۆتوموبيلدىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ بازاسىن جاسايتىن بولامىز, – دەدى مينيستر رومان سكليار.
ماجىلىستە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعارۋعا جەڭىلدىكتەر, سۋبسيديالاۋ ماسەلەلەرى قارالدى. كومباين, تراكتورلار شىعارىلىپ جاتىر, الايدا مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى پاركىنىڭ جاعدايىن تۇبىرىنەن وزگەرتۋگە اسا قۋاتتى بولماي وتىر. بۇگىنگە دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تراكتوردىڭ 60 پايىزى, كومبايننىڭ 40 پايىزىنىڭ 17 جىلدان بەرى ەرى موينىنان تۇسپەي كەلەدى, توزىعى جەتكەن. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن وندىرەتىن كاسىپورىندارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلىپ, يمپورتتىق جانە وتاندىق تەحنيكالارعا بەرىلەتىن سۋبسيديالاردى قايتا قاراۋ ۇسىنىلدى.
پرەمەر-مينيستر اسقار مامين ءماجىلىستى قورىتىندىلاي كەلە, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋداعى باستامالارىنىڭ جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
– اۆتوموبيل جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قۇراستىرۋ ىرعاقتى دامىپ وتىر. مىسالى, ءبىز بيىل 60 مىڭ اۆتوكولىك ءوندىرىپ, ال 2020 جىلى 100 مىڭ ءاۆتوموبيلدى ساپقا قويۋ كەرەكتىگىن جوسپارلادىق. وسى مەجەدەن شىعۋ ءۇشىن ىلكىمدى جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. بۇل ءۇشىن ينۆەستورلار تارتا بەرەمىز, اسىرەسە قىتايلىق ينۆەستورلارمەن ارىپتەستىگىمىز تابىستى بولادى دەپ ويلايمىن, – دەدى ا.مامين. ۇكىمەت باسشىسى رەسەيلىك ينۆەستورلارمەن جۇمىستار دا ەلىمىزدەگى ماشينا قۇراستىرۋ وندىرىسىنە جاڭا سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا پرەمەر-مينيستر ماشينا قۇراستىرۋ وندىرىسىندەگى جەرگىلىكتەندىرۋ, ەكسپورتتى كوبەيتۋ, ىشكى نارىقتى ساقتاۋ سياقتى كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى نازارعا الىپ, ونىڭ شەشىمى قاراستىرىلاتىنىن ايتتى.
پرەمەر-مينيستر اسقار مامين قوستانايعا ساپارىندا رۋدنىي تسەمەنت زاۋىتى, «بايان سۇلۋ» كونديتەر فابريكاسى سياقتى بىرنەشە وڭدەۋ كاسىپورىندارىندا بولدى. قوستاناي اۋدانىنىڭ «زارەچنوە» تش» جشس الاڭدارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس جاعدايىن قارادى. سونداي-اق زارەچنوە اۋىلىندا «سەۆەرنىي» شاعىن اۋدانىنا باردى, وندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 279 جەكە جانە 11 كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر سالۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە 172 ءۇي بويىنشا جۇمىستار اياقتالعان, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 107 ءۇي سالىنادى. پرەمەر-مينيستر رۋدنىي قالاسىندا بىرقاتار جۇيە قۇرۋشى كاسىپورىندار – «سوكولوۆ-سارىباي تاۋ-كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق سوكولوۆ كارەرى, رۋدنىي تسەمەنت زاۋىتى, «ليدەر-2010» جشس ءسۇت وڭدەۋ جانە ءسۇت ونىمدەرىن شىعارۋ كاسىپورىندارى قىزمەتىمەن تانىستى.
قوستاناي
