تۋلل ستيۆەن: ىنتىماقتاستىعىمىزعا كەدەرگى جوق
بەيسەنبى, 7 ناۋرىز 2013 7:23
الەمدەگى ەڭ ۇلكەن, ەڭ ىقپالدى جانە ەڭ بەدەلدى ۇيىم – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستاندا وكىلدىگى اشىلعانىنا جاقىندا 20 جىل تولدى. وسىعان وراي, ءبىز بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى رەزيدەنت-ۇيلەستىرۋشىسى ءارى دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇراقتى وكىلى تۋلل ستيۆەنگە جولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
بەيسەنبى, 7 ناۋرىز 2013 7:23
الەمدەگى ەڭ ۇلكەن, ەڭ ىقپالدى جانە ەڭ بەدەلدى ۇيىم – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستاندا وكىلدىگى اشىلعانىنا جاقىندا 20 جىل تولدى. وسىعان وراي, ءبىز بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى رەزيدەنت-ۇيلەستىرۋشىسى ءارى دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇراقتى وكىلى تۋلل ستيۆەنگە جولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– قۇرمەتتى ستيۆەن مىرزا, الدىمەن سىزگە, سۇحبات بەرۋگە كەلىسكەنىڭىز ءۇشىن, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 200 مىڭنان ارتىق وقىرماندارىنىڭ اتىنان ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرۋگە رۇقسات ەتىڭىز. اڭگىمەمىزدى بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى ءىس-ارەكەتتەرىن شولۋدان باستاساق. بۇگىن قازاقستانداعى بۇۇ وكىلدىگىندە قانشا ادام قىزمەت ەتەدى, ەلىمىزدىڭ قانداي قالالارىندا بۇۇ وكىلدىكتەرى اشىلعان؟
– بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ وكىلدىگى قازاقستاندا 1993 جىلدىڭ اقپان ايىندا اشىلدى. وعان نەگىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بۇۇ-نىڭ سول كەزدەگى باس حاتشىسى بۋتروس بۋتروس گالي اراسىندا 1992 جىلدىڭ 5 قازانىندا قول قويىلعان كەلىسىم بولاتىن. سودان بەرى ۇيىمنىڭ كوپتەگەن اگەنتتىكتەرى قازاقستانعا الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋ باعىتتارىندا قولدان كەلگەن كومەگىن جاساپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە تۇراقتى دامۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى دەموكراتيالىق جولمەن باسقارۋ, جەرگىلىكتى الەۋەتتەردى دامىتۋ سالالارىندا تەحنيكالىق قولعابىستار جاساۋدا.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا بۇۇ-نىڭ 17 ارناۋلى اگەنتتىكتەرى جۇمىس ىستەيدى. ۇيىمنىڭ كەڭسەلەرى الماتى جانە استانا قالالارىندا اشىلعان. ولاردا 300-گە جۋىق ادام قىزمەت ەتەدى, سونىڭ 85 پايىزى قازاقستاندىقتار. جالپى ايتقاندا, 250-دەي قازاقستاندىق ازامات ناپاقاسىن بۇۇ اگەنتتىكتەرىندە قىزمەت ىستەۋ ارقىلى تاۋىپ وتىر.
– ءسىز كوپتەگەن دامۋ باعدارلامالارى بويىنشا بۇۇ وكىلدىكتەرى قازاقستانعا جاردەم جاساعانىن ايتتىڭىز. ەندى ماكروەكونوميكالىق سالادا ۇيىمنىڭ ناقتى قانداي ستراتەگيالار مەن باعدارلامالارعا كومەك بەرگەنىن اتاساڭىز.
– بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى ءىس-ارەكەتى الدىمەن ەلدەگى گۋمانيتارلىق ۇدەرىستەردى دامىتۋعا, جاردەم جاساۋعا باعىتتالدى. وسى ۇدەرىستەردى دامىتا وتىرىپ, ساياسي قۇرىلىمنىڭ نىعايۋىنا, بايلانىستاردىڭ ارتۋىنا قولدان كەلگەن كومەكتەر جاسالدى. ارتىنان ەلدىڭ دامۋ كەزەڭىنە قاجەتتى حالىقارالىق تاجىريبەلەردى كورسەتۋ قولعا الىندى. وسى وزىق تاجىريبەلەردىڭ قازاقستاندا قولدانىلۋىن قولداي وتىرىپ, ۇيىمنىڭ اگەنتتىكتەرى وتكەن 20 جىلدا كوپتەگەن ستراتەگيالاردىڭ, باعدارلامالار مەن زاڭنامالىق قۇجاتتاردىڭ جاسالۋىنا جاردەم ەتتى.
سونىمەن بىرگە, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە, اتاپ ايتقاندا, قورشاعان ورتانى باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دامىتۋعا, ادام قۇقىن بۇزباۋعا, قۇجاتتاردىڭ جاسالۋىنا قاتىستى. ءوزىڭىز ايتقان ماكروەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىنە دە قولدان كەلگەن كومەكتەرىن, سونىڭ ىشىندە اقىل-كەڭەستەرىن اياعان جوق. ناقتى ايتاتىن بولساق, «مىڭجىلدىقتىڭ دامۋ ماقساتتارى» شەڭبەرىندە جاسالعان ۇلتتىق دامۋ ستراتەگياسى, «ريو+20 جاسىل دامۋ ستراتەگياسى» اياسىنداعى ۇلتتىق ولشەمدەر, مەملەكەتتىك قىزمەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋدى ماقسات ەتكەن رەفورمالار بۇۇ اگەنتتىكتەرىنىڭ بەلسەنە قاتىسىپ, كومەك ەتۋىمەن جاسالدى.
قازاقستانداعى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ جاقسارىپ, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋىنە بايلانىستى بۇۇ اگەنتتىكتەرىنىڭ جۇمىستارى تەحنيكالىق كومەكتەر كورسەتۋ سپەكترىنە اۋىستى. اتاپ ايتار بولساق, ولار حالىقارالىق بىلىكتى ساراپشىلار كەڭەسىن ۇيىمداستىرۋ سەكىلدى جۇمىستاردان كورىنەدى. ۇزاق مەرزىمدى دامۋ پروبلەمالارىن شەشۋگە قاجەتتى ۇلتتىق قۇرىلىمداردىڭ ىشكى الەۋەتىن دامىتۋ ماسەلەلەرى دە وسىعان جاتادى.
– دەگەنمەن, ناقتى قانداي دامۋ باعدارلامالارى مەن زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە قاتىسقاندارىڭىزدى اتاپ بەرسەڭىز؟
– جوعارىدا مەن جالپى ايتتىم عوي, ولار كوپ. ناقتى ايتار بولسام, الدىمەن قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنا قاتىسقانىمىزدى اۋىزعا الار ەدىم. وسى ماڭىزدى قۇجاتتى جاساۋعا دا بۇۇ اگەنتتىكتەرى جاردەم ەتكەنىن ماقتانىشپەن اتاپ وتە الامىز. 2000-2002 جىلدار ارالىعىنا ارنالعان قازاقستانداعى كەدەيشىلىكتى جويۋ جانە جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس باعدارلاماسىن ازىرلەۋگە دە بۇۇ ماماندارى قاتىستى. وسى باعدارلامانىڭ كەيىنگى, جەتىلدىرىلگەن نۇسقاسى, ياعني 2003-2005 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستانداعى كەدەيشىلىكتى ازايتۋ» باعدارلاماسىن ازىرلەۋگە دە بۇۇ جاردەم بەردى. اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك جونىندەگى زاڭدى ازىرلەۋ بارىسىندا دا بۇۇ وكىلدەرى وزدەرىنىڭ اقىل-كەڭەستەرىمەن, ناقتى ۇسىنىستارىمەن كومەكتەر جاسادى.
سونداي-اق, «بوسقىندار قۇقىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن, 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى مەن ونى 2006-2008 جىلدارى ىسكە اسىرۋدىڭ شارالار جوسپارىن ازىرلەۋگە دە بۇۇ اگەنتتىكتەرى وزدەرىنىڭ بىلىكتى كومەكتەرىن كورسەتتى. قازاقستاندى تۇراقتى دامۋ ستراتەگياسىنا كوشىرۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە دە ءبىزدىڭ ماماندارىمىز قاتىستى. الەۋمەتتىك زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ ىستەرىنىڭ ەشقايسىنان دا ۇيىمنىڭ وكىلدەرى تىس قالىپ كورگەن جوق. ماسەلەن, 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ, مەملەكەتتىك «سالاماتتى قازاقستان» دەنساۋلىق ساقتاۋ, 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە بۇۇ اگەنتتىكتەرىنىڭ وكىلدەرى بەلسەنە قاتىستى.
«نەكە جانە وتباسى» كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋدە دە ماماندارىمىز اقىل-كەڭەستەرىن ايامادى. بۇۇ اياسىندا قابىلدانعان قۇجاتتاردىڭ قازاقستاندا ىسكە اسىرىلۋىنا قاجەتتى ءىس-قيمىل جوسپارلارى دا ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بەلسەنە قاتىسۋىمەن جاسالدى. ماسەلەن, مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى بۇۇ كونۆەنتسياسىنىڭ 2011-2020 جىلدار كەزەڭىندەگى قازاقستاندا ىسكە اسىرىلۋ جوسپارى, قارت ادامدار پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى ۇلتتىق ءىس-ارەكەتتەر جوسپارى بۇۇ وكىلدىكتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جاسالدى.
سونىمەن بىرگە, بۇۇ وكىلدىكتەرى دامۋدىڭ كوپتەگەن ينديكاتورلارى بويىنشا ارتتا قالعان شىعىس قازاقستان, قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وڭىرلەرى بويىنشا ايماقتىق دامۋ ۇلگىلەرىن جاساۋدا كوشباسشىلىق ءرول اتقاردى. ماسەلەن, سەمەي وڭىرىندە 2008 جىلدان باستاپ ايماقتى دامىتۋ, جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋ, كەدەيشىلىكتى جانە الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاردى ازايتۋدى ماقسات ەتكەن ءۇش جىلدىق باعدارلاما ىسكە اسىرىلدى. وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا 150-دەن ارتىق اۋىلدىق وتباسىلار ميكرونەسيەلەر الىپ, وزدەرىنىڭ شارۋاشىلىقتارىن جۇرگىزىپ جاتىر. كوپتەگەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن جەرگىلىكتى قارجىلىق ينستيتۋتتار تۋرالى اقپاراتتار بەرىلدى. بەس مىڭنان ارتىق وتباسى الەۋمەتتىك كومەكتەر مەن جاردەماقىلار الدى. وسى جىلدارى جاس نارەستەلەردى ومىرگە اكەلگەن بارلىق انالاردىڭ 50 پايىزعا جۋىعى بالانى كۇتۋ بويىنشا ساپالى كومەكتەرگە قول جەتكىزدى. بۇل باعدارلاما ءۇش جىل بويى ىسكە اسىرىلعاننان كەيىن ول قازاقستان ۇكىمەتى مەن بۇۇ-نىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسىنا اينالدى. ەندى ونى باسقا ايماقتاردا دا دامىتۋ قولعا الىنعالى وتىر.
– باعانادان بەرى قازاقستاندا ارەكەت ەتەتىن بۇۇ اگەنتتىكتەرى مەن قورلارى تۋرالى ايتىپ وتىرسىز. ناقتى ايتقاندا, ول قانداي اگەنتتىكتەر مەن قورلار ەكەنىن اتاپ بەرمەس پە ەكەنسىز؟
– قازاقستاندا بۇۇ-نىڭ وتە اۋقىمدى ەلدىك كومانداسى ارەكەت ەتەدى. اتاپ وتەر بولسام, مۇندا ۇيىمنىڭ 17 ارناۋلى اگەنتتىكتەرىنىڭ وكىلدەرى بار. ارقايسىسىنىڭ قاتارىنا ماماندار مەن ساراپشىلار شوعىرلانعان. ولار ءوز ميسسيالارى شەڭبەرىندە قىزمەت ەتەدى. ەڭ ۇلكەن كەڭسە الماتىدا ورنالاسقان. ول قازاقستاندى عانا ەمەس, بارشا ورتالىق ازيانى, كەيدە ءتىپتى ودان ۇلكەن گەوگرافيالىق اۋماقتى قامتىعان سۋب-ايماقتىق وفيس دەپ اتالادى. ال ارناۋلى اگەنتتىكتەردى اتاپ وتەر بولسام, حالىقارالىق ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ, بۇۇ-نىڭ ۆيچ/سپيد بىرلەسكەن باعدارلاماسى, بۇۇ باسقارماسىنىڭ گۋمانيتارلىق ماسەلەلەردى رەتتەۋ جونىندەگى وكىلدىگى, بۇۇ جوعارعى كوميسسارىنىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى باسقارماسى, بۇۇ ەرىكتىلەرىنىڭ باعدارلاماسى, بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف), قوعامدىق اقپارات دەپارتامەنتى (دوي), ازيا مەن تىنىق مۇحيتى ەلدەرى بويىنشا ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسيا (ەسكاتو), ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت جونىندەگى ۇيىم (يۋنەسكو), بۇۇ-نىڭ گەندەرلىك تەڭدىك جانە ايەلدىڭ قۇقى مەن مۇمكىندىكتەرىن دامىتۋ جونىندەگى قۇرىلىم, بۇۇ-نىڭ بوسقىندار جونىندەگى جوعارعى كوميسسارىنىڭ باسقارماسى, قىلمىس جانە ەسىرتكى قىلمىسى جونىندەگى باسقارما, حالىقتاردى قونىستاندىرۋ جونىندەگى قور, ورتالىق ازياداعى شۇعىل ديپلوماتيا بويىنشا ايماقتىق ورتالىق, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ وكىلدىگى. قىسقاسى, قازاقستاندا بۇۇ-نىڭ وسىنشاما وكىلدىگى جۇمىس ىستەيدى.
–قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار ما؟ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءتىل تابىسۋ قانداي دەڭگەيدە؟
–بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى ەلدىك كومانداسى مەن قازاقستان ۇكىمەتى اراسىندا قويان-قولتىق جۇمىس ىستەيتىندەي تىعىز قاتىناس ورناعان. ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىز, ءتىپتى, باسقا كوپتەگەن ەلدەرگە ۇلگى بولارلىقتاي دەپ ايتا الامىن. ءبىز, ەلدىك كوماندا مۇشەلەرى, قازاقستان ۇكىمەتى مەن قوعامى بۇۇ-نى سەنىمدى ارىپتەس دەپ سانايتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ءوز تاراپىمىزدان ءبىز دە بارىنشا ادىلەتتى اقپاراتتىق كوز بولۋعا تىرىسامىز. سونىمەن بىرگە, بىلىكتى, بارىنشا ساپالى اقىل-كەڭەس قىزمەتىن كورسەتۋدەن جالىقپايمىز. بۇل ىستە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ, بارىنشا ءتيىمدى جانە ىڭعايلى تەتىكتەردى قولدانۋدامىز.
– قازاقستان مەن بۇۇ ىنتىماقتاستىعىنىڭ دامۋىن قالاي بولجايسىز؟
– ءبىز ءوزىمىزدىڭ بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتتەرىمىزدى تەرەڭدەتە تۇسەتىنىمىز انىق. مەن قاشاندا قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ ايرىقشا مۇشەسى ەكەنىن اتاپ كورسەتىپ جۇرەمىن. ءوزىنىڭ وتە جاس مەملەكەت ەكەندىگىنە قاراماي, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا بارىنشا پايدالى, كوپۆەكتورلى باعىت ۇستانۋدى كوزدەگەن دانالىق بار. ول ارقاشان ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسى مەن باسقا ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىق اراسىندا تەڭگەرىمدىلىكتى ساقتاۋعا تىرىسادى.
ەلدىڭ جاعدايى دا جىلدان جىلعا جاقسارىپ كەلە جاتقانى انىق اڭعارىلادى. بىراق تەڭسىزدىكتەر بار ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ەلدىڭ ايماقتارى, اۋىل حالقى مەن قالا حالقى اراسىنداعى تەڭسىزدىكتەر وسە تۇسۋدە. وسىعان وراي, الەۋمەتتىك دامۋ باعدارلامالارى اۋىلدىق قاۋىمداستىقتارعا جانە ارتتا قالعان ايماقتارعا بۇرىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. الداعى ۋاقىتتاردا ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز وسى باعىتتاردا ءوربيتىنى كۇمانسىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
