بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قاراپايىم تىرشىلىككە قاۋقارسىز بولىپ بارا جاتقانى ويلاندىرماي قويمايدى. ءتىپتى تەپسە تەمىر ۇزەتىن ازاماتتاردىڭ شەگە قاعۋعا يكەمى كەلمەيتىندىگى نەسى؟! بالكىم قوعامداعى قوردالانىپ قالعان كوپ ماسەلەنىڭ استارىندا وسى جاي جاتقان جوق پا؟
– ەرتەرەكتە كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى كراسنويار اۋىلىنىڭ ماڭىندا جاز ماۋسىمىندا بالالاردىڭ ەڭبەك جانە دەمالىس لاگەرى جۇمىس ىستەي-تۇعىن. مەنىڭ ءۇش بالام دا الا جازداي سول لاگەردە بولىپ, كوكونىس باپتاۋمەن شۇعىلداناتىن. اۋىلداعىداي مال ۇستاپ, وتىن دايىنداپ, قاربالاساتىن تىرشىلىك قالادا جوق قوي. سونان سوڭ امالسىز ءپىسىپ جەتىلسىن دەپ, ىرىزدىقتىڭ قالاي وسەتىندىگى جەتەسىنە جەتسىن دەپ سول لاگەرگە بەرەتىنمىن. جامان بولعان جوق. ۇشەۋى دە قارشادايىنان قارا جۇمىستا شىڭدالىپ ازامات بولىپ ءوستى, – دەيدى قونىسبەك شاعىروۆ اقساقال.
قازىر بالالاردىڭ دەمالىس ماۋسىمىندا تىنىعۋدى ەڭبەكپەن ۇشتاستىراتىن, جاس ۇرپاقتى ەش ۋاقىتتا ءمانىن جويمايتىن ەڭبەككە تاربيەلەيتىن ورىن جوق ەكەن.
– بارلىق ءبىلىم وشاقتارىندا ەڭبەك ءپانى وقىتىلادى,–دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بوتاگوز دۇيسەنوۆا, – بالالار جازدىگۇنى دەنساۋلىقتارىن نىعايتۋ كەرەك. دەگەنمەن ايتىپ وتىرعان تاقىرىبىڭىز وتە ورىندى. بۇل ماسەلە بالكىم قالا بالالارى ءۇشىن وزەكتى شىعار. اۋىل بالالارى ونسىز دا ەڭبەك ەتەدى عوي.
قازىر بالا تاربيەسىندەگى وسى ءبىر وزەكتى جاي قالا مەن دالاعا بىردەي بولىپ قالعانى قاشان. بۇگىنگىنىڭ اتا-اناسى جاراتقاننان تىلەپ العان ءبىردى-ەكىلى پەرزەنتىنىڭ ۇستىنەن قۇس ۇشىرمايدى. جەلگە-كۇنگە تيگىزبەي وبەكتەپ وتىرادى. ارينە باۋىر ەتى بالاسىن ءولىپ-ءوشىپ جاقسى كورگەن دۇرىس شىعار. بىراق ونىڭ ەرتەڭگى كۇنى نە بولماق.
– مەن بىرەر جىل كوكشەتاۋ اۋداندىق ءبىلىم بولىمىنە باسشىلىق جاسادىم, – دەيدى كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شياپ اليەۆ, – سول ۋاقىتتا جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتى ەڭبەككە تاربيەلەۋگە مىقتاپ كوڭىل بولدىك. ول كەزدە ەلدىڭ ءبارى جۇمىستا. ۇيدەگى مال-جانعا ەسەيىپ قالعان بالالار يە بولاتىن. ءوزىمىز دە سولاي ىستەدىك. ماسەلەن, كوكتەمدە 5-6 بۇزاۋ ساتىپ الىپ, بالالارعا باقتىرساڭىز, كەلەسى كۇزدە قانشاما قاراجات. مەكتەپكە باراتىن بالالاردىڭ بار قاجەتىن وتەيدى. ءبىر جاعىنان وتباسىلىق بيۋدجەتكە ءتاپ-ءتاۋىر سەپتىگىن تيگىزسە, ەكىنشى جاعىنان بالالار ەڭبەك ەتۋدى ۇيرەنەدى. الگى جاز بويعى ەڭبەگىنە وزدەرىنە كيىم-كەشەك, كەرەك-جاراقتارىن العاندا توبەلەرى كوككە ءبىر ەلى جەتپەي قالادى. ادال ەڭبەكتىڭ زەينەتىن كورۋ, ءدامىن تاتىرۋ دەگەن وسى ەمەس پە.
بالكىم جاسوسپىرىمدەردىڭ وزدەرى اتا-انالارىنىڭ يىعىنداعى جۇكتى ەڭسەرۋگە جاردەمدەسەر دەگەن دە وي جەتەكتەپ, قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا اپاردى. مۇنداعى مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جازعى دەمالىس ماۋسىمىندا قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس جارتى كۇن بولسا دا جۇمىس ىستەپ قاراجات تابۋعا سۇرانىپ كەلگەندەر جوق ەكەن.
– بالالاردىڭ پەيىلىن بۇزىپ تۇرعان الەۋمەتتىك جەلىدەگى ادەمى سۋرەتتەر. شالقىعان سالتانات, قىزىلدى-جاسىلدى قىزىق دۋمان, – دەيدى ەل اعاسى بارجاقسى ەلتەنوۆ. – وسىنى كورگەن بالا جۇمىس ىستەي مە. ول دا جاڭاعى بالالار سياقتى كوك تەڭىزدىڭ جاعاسىندا كوسىلىپ جاتقىسى كەلەدى. ارينە ءتورت قۇبىلاسى ساي بولىپ تۇرسا, بالانىڭ دا باقۋاتتى تىرشىلىك ەتۋىنە قاقىسى بار شىعار. بىراق قاراپايىم تىرشىلىكتە ءومىر سۇرۋگە داعدىلانۋ, قارشادايىنان ادال ەڭبەك ەتىپ, تابىس تابۋعا بەيىمدەلۋ ءماندى مۇرات.
قازىر قىز بالانىڭ دا تاربيەسىنە تۇپكىلىكتى نازار اۋدارعان ءجون. وسى ورايدا ءبىلىم سالاسىندا قىرىق جىلعا جۋىق قىزمەت ەتىپ, كەيىن وبلىستىق مۇسىلمان ايەلدەرى ۇيىمىنا جەتەكشىلىك جاساعان راۋزا بايكەنوۆانىڭ پىكىرى سالماقتى.
– بيىل شاڭىراق كوتەرگەن جاستاردان ءدام-تۇزى جاراسپاي اجىراسىپ كەتكەندەرى كۇرت كوبەيىپتى, – دەيدى راۋزا اپاي, – مەنىڭشە وسى ماسەلەنىڭ استارىندا دا بالالارىمىزدى ەرتە باستان ەڭبەككە باۋلۋدى ەسكەرە بەرمەيتىنىمىز جاتىر. تاراتىپ ايتسا, تالاي ۋاقىت كەتەدى. ەنە مەن كەلىننىڭ ءتىل تابىسا الماۋى, جاستاردىڭ جۇمىس ىستەپ, تابىس تابۋعا يكەمسىزدىگى, ءبارى اينالىپ كەلگەندە وسىنداي كەلەڭسىز جايعا الىپ كەلەدى. الگى اجىراسقان جاستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ۇيلەنگەندەرىنە 3-4 جىل عانا وتكەن جاستار ەكەن. وتباسىنداعى ەكەۋى دە تىرشىلىك ەتۋگە يكەمسىز بولعان سوڭ, ماتەريالدىق تاپشىلىققا تاپ بولادى. بۇل ورايدا ءوز ۇرپاعىمىزدىڭ تاربيەسىنە مىقتاپ كوڭىل بولەيىكشى. ونەر-ءبىلىم دامىعان بۇگىنگى زاماندا قارا جۇمىسقا قاراپ قالعان ەشتەڭە جوق دەپ ويلارسىز. ول دا كەرەك. ماسەلەن, وسى كوكشەتاۋ قالاسىنداعى تۇرمىسقا قاجەتتى بۇيىمداردى جوندەيتىن شەبەرحانالارعا بارىڭىزشى. ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىڭ ءبىرىن كورمەيسىز. مۇسىلمان ايەلدەرى ليگاسىنا باسشىلىق جاساپ جۇرگەندە قىزدار تاربيەسىنە كوپ كوڭىل بولدىك. ويتكەنى ولار ەرتەڭگى كەلىن عوي.
كەلىن دەمەكشى بۇل ءوزى بولەك تاقىرىپ. تاياۋدا ناعاشى اپامىز ناعيما اجەي كۇيىنىپ وتىر ەكەن. قىراۋلى قاباعى سالبىراپ, كۇز كەلە جاتىر. ەرتەرەك قامدانباسا تاعى بولمايدى. اپايدىڭ ءتورت كەلىنىنىڭ تورتەۋىنىڭ دە قولى تيمەيدى ەكەن.
– جۇمىسباستى, دەمالىسقا شىققان ەكەۋى شەتەلگە قىدىرۋعا كەتكەن. امال جوق, «كەلينكانى» شاقىردىم, – دەيدى اپاي, – شىنىن ايتايىن, كەلىنىمنەن «كەلينكام» جاقسى.
«كەلينكاسى» نەسى؟» دەگەنبىز, سويتسەك kelin_cleaning دەگەن قىزمەت ءتۇرى ەكەن. تاۋىپ الىپ, حابارلاستىق. ءۇي ورمانىڭىزدى مۇنتازداي ەتىپ تازالاپ بەرەمىز» دەپ قۇلشىنىپ وتىر. دەمالىس كۇندەرىنە 20 پايىز جەڭىلدىك. ەلەكتر قۋاتى مەن سۋ بولسا بولعانى.
جالعىزىلىكتى جاندار ءۇشىن قاجەت كومەك. ال ءوز كەلىنىنىڭ قولعابىسىن كورە الماي وتىرعاندار ءۇشىن وكىنىش. ەڭبەك ەتۋگە داعدىلانباعان قوعامدا ءوز كەلىنىڭنەن «كەلينكاڭ» ءتاۋىر بولۋى دا زاڭدى...
