ەل اراسىندا جەدەل جاردەمنىڭ تاراپىنا ايتىلار سىن از ەمەس. دەرتىنە دەر كەزىندە داۋا ىزدەگەندەردىڭ دەنى شۇعىل مەديتسينالىق كومەكتىڭ دەرەۋ جەتپەيتىنىن ايتىپ, قىنجىلىس بىلدىرەدى. بۇل جاعدايدىڭ جاي-جاپسارىن بىردە جول بويىنداعى كەپتەلىسپەن بايلانىستىرىپ, بىردە ارناۋلى كولىكتەردىڭ جەتىسپەيتىندىگىمەن ءتۇسىندىرىپ جاتادى. بىراق جەدەل جاردەمنىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋدا ماسەلەنىڭ باسقا قىرىنا ۇڭىلۋگە بولادى. قازاقستاندا جىل سايىن «103» قىزمەتىنە قوڭىراۋ شالاتىنداردىڭ سانى 500 مىڭعا دەيىن كوبەيەدى ەكەن.
بۇل ونسىز دا جەتپەي جاتقان كولىكتەر مەن قۇرال-جابدىقتارعا, قالا بەردى كادرلارعا ودان سايىن قاجەتتىلىكتىڭ ارتا بەرەتىنىن كورسەتەدى. شاقىرتۋلاردىڭ شەكتەن تىس كوپ تۇسۋىنە شۇعىل جاردەمگە شىنىمەن مۇقتاج, جانى قىسىلعان ناۋقاستار ەمەس, دارىگەردىڭ كەڭەسىمەن كەيىن دە قارالۋعا بولاتىن ادامداردىڭ ءجيى جۇگىنۋى سەبەپ بولۋدا. مىسالى, «103-كە» قىزۋى ءسال كوتەرىلگەندەر, جۇمىستان قالىپ قويىپ «ناۋقاستانعانى» تۋرالى انىقتاما جازدىرىپ العىسى كەلەتىندەر, بۋىنى قاقساعانىن جەلەۋ قىلىپ اڭگىمەگە تارتاتىن زەينەتكەرلەر ورىنسىز حابارلاسىپ جاتادى.
بۇعان استانالىق اجەنىڭ جەدەل جاردەمدى ايىنا 106 رەت, الماتىلىق زەينەتكەردىڭ 416 رەت شاقىرعانى ايعاق بولا الادى. سونداي-اق جەرگىلىكتى ەمحاناعا قارالا الماعاندىقتان, جەدەل جاردەم ارقىلى تەكسەرىلگەندى ءجون كورەتىندەر بارشىلىق.
جاڭا ەرەجەگە سايكەس جەدەل جاردەم ديسپەتچەرىنىڭ قىزمەت كورسەتۋى ءتورت ساناتقا ءبولىندى. ءبىرىنشى ساناتتاعى ومىرىنە تىكەلەي قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان ناۋقاستارعا جەدەل جاردەم 10 مينۋتتىڭ ىشىندە جەتەدى. سونداي-اق ناۋقاس جاعدايىنىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراي ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتتاعى قوڭىراۋلار بويىنشا جەدەل جاردەم 15-30 مينۋتتا كومەككە كەلەدى. ال ءتورتىنشى ساناتتاعى دەنساۋلىعى بىردەن سىر بەرمەگەن, دەرتى ايقىن بىلىنبەگەن ادامداردىڭ شاقىرتۋىنا بارۋ ۋاقىتى ءبىر ساعاتقا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن. ول ناۋقاستارعا جەرگىلىكتى ەمحانالار جانىنداعى جەدەل مەديتسينالىق بولىمشەلەر ارقىلى كومەك كورسەتۋ جوسپارلانعان. ال باستاپقى ءۇش ساناتتاعى شاقىرتۋلارعا جەدەل مەديتسينالىق جاردەم ستانسالارى قىزمەت كورسەتەدى. بۇل جۇيەنىڭ ءبىر باعىتى – «103-كە» نەگىزسىز جۇگىنەتىندەردىڭ قاتارىن كەمىتۋگە ەداۋىر ىقپال ەتۋ. ياعني, ازاماتتار بەتالدى شاقىرعانعا جەدەل جاردەمنىڭ بۇرىنعىداي جەتىپ كەلە بەرمەيتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك.
امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق جانە جەدەل مەديتسينالىق كومەك باسقارماسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا جەدەل مەديتسينالىق كومەك قىزمەتى
4 090 333 تۇرعىنعا كومەك كورسەتكەن. ونىڭ ىشىندە 1-ساناتتا – 231 027 (5,7%), 2-ساناتتا – 1 109 151 (27,1%), 3-ساناتتا – 1 244 588 (30,4%) جانە 4-ساناتتا 1 505 567 (36,8%) شاقىرتۋ تۇسكەن. سونداي-اق «103» قىزمەتى نەگىزسىز حابارلاسقان 75 586 شاقىرتۋعا بارۋدان باس تارتقان. جالپى, جەدەل جاردەمدى جاڭعىرتۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 2018 جىلى 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا, قوڭىراۋلار سانى 6,4%-عا دەيىن ازايعان.
الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرىك ءبايجۇنىسوۆ دۇنيە جۇزىندە جەدەل جاردەم كورسەتۋدىڭ ەكى ءتاسىلى بارىن اتاپ, قازاقستانداعى اتالعان سالانىڭ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ەكىنشى تاسىلگە نەگىزدەلگەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى ءتاسىل جەدەل جاردەم كولىگىمەن بىرگە دارىگەر ەرىپ بارىپ, العاشقى ەم-دوم شارالارىن سول جەردە كورسەتۋ بولسا, ەكىنشىسى, 10-15 مينۋتتىڭ ىشىندە جەتىپ, ناۋقاستى قاجەتتى ەم جاسايتىن اۋرۋحاناعا جەتكىزۋ. قازاقستاندا وسى كۇنگە ءبىرىنشى تاسىلمەن جۇمىس ىستەپ كەلدى. ياعني, جەدەل جاردەم بارعان جەرىندە مۇمكىندىگىنشە ناۋقاستى سول جەردە قاراپ بەرەدى. وسىعان حالىق ابدەن ۇيرەنگەن. سوندىقتان باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ ەلدە جەدەل جاردەمنىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىندەر الدەقايدا كوپ. ەندى سوڭعى ەكى جىلدا ەلدەگى جەدەل جاردەم ەكىنشى تاسىلگە اقىرىنداپ اۋىسىپ جاتىر. مۇنداعى باستى مىندەت – ناۋقاستى تەز ارادا ۇيىنەن اۋرۋحاناعا جەتكىزۋ. مەديتسينادا ادام ءولىمىنىڭ سانىن ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن «التىن ساعات» دەگەن قاعيدا بار. بۇل – ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە دۇرىس ەم جاساۋ دەگەن ءسوز. وسى قاعيداعا سۇيەنسەك, ناۋقاستى بىلىكتى مامانداردىڭ جان-جاقتى قاراۋى ءۇشىن ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە اۋرۋحاناعا جەتكىزۋ ماڭىزدى بولادى.
– جەدەل جاردەمدە الدىمەن ومىرىنە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان ادامدارعا باسا ءمان بەرىلەدى. قالعان ساناتتاعى قوڭىراۋلار بىرتىندەپ تىيىلا باستايدى. ماسەلەن, شەتەلدەگى جەدەل جەردەم بريگادالارى بىزدەگى «103-كە» تۇسەتىن شاقىرتۋلاردىڭ 50-60%-ىنا بارماس ەدى. ءبىز بىلەتىن گەرمانيادا, يزرايلدە جەدەل جاردەم شاقىرعان ادامنىڭ جاعدايى ايتارلىقتاي كۇردەلى بولماسا, ول وتباسىعا بەلگىلى ءبىر كولەمدە ايىپپۇل جازىلادى. ايىپپۇلدىڭ كولەمى دە ارقالاي. يزرايلدە 500 ەۋرودان باستالىپ, 1000-2000 ەۋروعا دەيىن بارادى. مۇنداي شارانىڭ قولدانىلۋى جۇرتتىڭ جەدەل جاردەمنىڭ جۇمىسىن جەتە باعالاماۋىنان تۋادى. ويتكەنى بريگادا باسى اۋىرىپ, ءتىسى قاقساعان ادامدى قاراپ جاتقان كەزدە باسقا جاقتا شىنىمەن شۇعىل كومەك قاجەت, اۋىر حالدەگى ناۋقاسقا جەدەل جاردەم بريگادالارى جەتىسپەي جاتۋى مۇمكىن. سودان كەلىپ ادامدار جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنىپ, ۋاقىتتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ودان گورى كومەككە مۇقتاج ناۋقاستارعا شۇعىل جەتۋى كەرەك جادەل جاردەمدى تەكتەن-تەك مازالاي بەرمەيدى. بىزدە, وكىنىشكە قاراي, مۇنداي مادەنيەت ءالى قالىپتاسقان جوق. جانە وعان باستايتىن شەشىمدەردى اسىعىس قابىلداۋدىڭ دا قاجەتى شامالى. ەگەر زاڭدى تۇردە اتالعان سالاعا ايىپپۇلدى ەنگىزەتىن بولساق, ونىڭ ارتى نەگىزسىز ناتيجەلەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن. ياعني, «103-ءتى» بەتالدى شاقىرتقان ادامنىڭ موينىنا ايىپپۇل ءىلۋى ءۇشىن وعان بارعان دارىگەردىڭ نەمەسە فەلدشەردىڭ ونىڭ جاعدايى اسا كۇردەلى ەمەس ەكەنىنە كوز جەتكىزەتىندەي بىلىكتىلىگى بولۋى كەرەك. سول سەبەپتەن ەكىنشى تاسىلگە تولىعىمەن كوشكەن كەزدە عانا ايىپپۇل ەنگىزۋ تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا بولادى. بۇل مودەل نەگىزىنەن بىلتىر باستالعانىمەن, بيىلدان باستاپ جۇزەگە اسىرىرىلىپ جاتىر. بۇعان ەلدىڭ ءبارى جايلاپ ۇيرەنىپ كەلەدى. مەنىڭشە, ايىپپۇل ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمدى 2021 جىلعا قاراي قاراستىرعان ءجون. ەڭ الدىمەن جەدەل جاردەم بريگيدالارىنىڭ ءوزى جاڭا رەفورماعا تولىق توسەلىپ بولۋى كەرەك, – دەدى ەرىك ءبايجۇنىسوۆ.
جالپى جەدەل جاردەمدى ءجونسىز شاقىرا بەرەتىندى تىيۋ ءۇشىن قوسىمشا اقى نەمەسە ايىپپۇل بەلگىلەۋ تۋرالى ءسوز كەيىنگى كەزدە ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. جوعارىدا اتالعانداي, الەمنىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە جەدەل جاردەم ءبىرىنشى ساناتتاعى شاقىرتۋلاردان باسقاسىنىڭ بارىنە اقىلى نەگىزدە قىزمەت كورسەتەدى. مىسالى, الپاۋىت ەل اقش-تا جەدەل جاردەم قىزمەتىنىڭ اقىسى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ەسەبىمەن تولەنەدى. ۆاشينگتوندا دارىگەرلەر بريگاداسىن ۇيگە شاقىرۋدىڭ ورتاشا قۇنى 400-700 دوللار ارالىعىن قۇرايدى. بۇدان ءىرى قالالارىندا جەدەل جاردەمنىڭ كومەگى 900 دوللاردان باستالادى ەكەن. ال يزرايلدە تەررورلىق وقيعادان, جول-كولىك اپاتىنان زارداپ شەككەندەرگە عانا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك تەگىن كورسەتىلەدى. قالعانى – اقىلى. سونداي-اق قىتايدىڭ جەدەل جاردەمى دە اقشاسىن ەسەپتەسسەڭ, قالاعان اۋرۋحاناعا جەتكىزىپ بەرەدى. بەيجىڭ مەن شانحايدا بۇل قىزمەتكە 700-800 يۋان بەرىپ قانا جۇگىنە الاسىڭ. سوندىقتان مۇنداي ەلدەردە جەدەل جاردەمدى ورىنسىز مازالاي بەرمەيدى. ونداي جاعداي بولعاننىڭ وزىندە ايىپپۇلمەن جازالانادى. ايتالىق, گەرمانيادا جەدەل جاردەمدى نەگىزسىز شاقىرعان نەمەسە اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدان باس تارتقان كەزدە 141 ەۋرو ايىپپۇل سالىنادى.
بيىل الماتىدا وتكەن جيىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ وسى تاقىرىپتا ءسوز قوزعاعان بولاتىن.
– جەدەل جاردەم بريگاداسىنىڭ ماقساتى ناۋقاستى تەزىرەك اۋرۋحاناعا الىپ بارۋ ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ال اسا قاجەتتىلىك بولماسا دا, شۇعىل مەديتسينالىق كومەكتى شاقىراتىندار ءۇشىن قوسىمشا اقى مەن ايىپپۇل ەنگىزۋ كەرەك. كوپتەگەن ەلدە وسىنداي شارا قولدانىلادى. ءبىز ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە باسقا ادامدارعا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە كەدەرگى كەلتىرمەۋى ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىك ۇعىمىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيمىز. نەگە جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل سالۋعا بولادى, ال شۇعىل كومەك كورسەتۋ ەرەجەلەرىن بۇزۋ ەسكەرۋسىز قالۋ كەرەك؟ ادامدار مۇنداي تۇسىنىككە ءالى دايىن ەمەس, بىراق بىرتە-بىرتە وسىعان قاراي جىلجيمىز, – دەپ مينيستر مالىمدەگەن.
جالپى جەدەل جاردەمگە تۇسەتىن تولاسسىز قوڭىراۋلاردى ءبىر رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن راسىندا ءبىرىنشى ساناتتان باسقا شاقىرتۋلارعا قوسىمشا اقى بەلگىلەنۋى كەرەك شىعار. مىسالى, ءبىر شاقىرتۋعا كورسەتىلەتىن العاشقى كومەك قىزمەتىنىڭ اقىسى 3-5 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا بەلگىلەنسە... بۇل ءبىراز شىعىننىڭ ورنىن جابار ەدى, ءارى دامىل كورمەيتىن «103-كە» نەگىزسىز حابارلاساتىنداردى اجەپتاۋىر شەكتەيدى. تەك جازاتايىم وقيعاعا تاپ بولىپ, ءومىرى قىل ۇستىندە تۇرعان ازاماتتارعا, زەينەتكەرلەرگە, سونداي-اق الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلارعا تەگىن شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەنى ءجون. ارينە, كەڭەس زامانىنان تەگىنگە ۇيرەنىپ قالعان كوپشىلىك جەدەل جاردەمدى اقىلى ەتۋگە كەلىسە قويماس. بىراق اقشاسىن شىعىنداعاننان كەيىن, ول قىزمەتتەن دە ساپانى تالاپ ەتۋگە بولادى. ايتالىق, كولەڭكەلى بيزنەستىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن ەلورداداعى قوعامدىق كولىكتەردە جولاقىنى قولما-قول تولەسە, قۇنى ەكى ەسەلەنەتىن ەتىپ, جولاۋشىلاردى جاپپاي ەلەكتروندى كولىك كارتاسىن پايدالانۋعا كوشىردى. جولدى اقىلى ەتۋ ارقىلى ساپالى جولدارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. حالىق باسىندا بۇل باستامالارعا دا قارسىلىق تانىتقانىمەن, كەيىن يگىلىگىن سەزىنە باستادى. وسىنداي ادىستەر مەديتسينا سالاسىنىڭ دا ساپاسىن ارتتىرىپ, الەۋەتىن كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى.
