جىل سايىن ءسىبىر ايماعىندا ءورتتىڭ سالدارىنان بىرنەشە مىڭ گەكتار ورمانعا زيان كەلەدى. مۇنداي جاعدايلارعا ەرىكتىلەر ءورت سوندىرۋشىلەرمەن بىرىگىپ, ايتارلىقتاي توتەپ بەرىپ كەلەدى. الايدا بۇل جولعى الاپات ءورتتى اۋىزدىقتاۋ وڭاي شارۋا بولماي تۇر. قىزىل جالىن شارپىعان جەردىڭ اۋقىمى بىلتىرعى وسىنداي وقيعامەن سالىستىرعاندا 12%-عا ارتىق. ءتىپتى كەيبىر وبلىستاردا ورمان ءورتى بۇرىنعىعا قاراعاندا ەكى ەسە كولەمدى بولعان. قازىر يركۋت وبلىسىندا, كراسنويار ولكەسىندە, زابايكال ولكەسىنىڭ بىرقاتار اۋداندارىندا جانە بۋرياتيا مەن ياكۋتيادا توتەنشە جاعداي رەجىمى ەنگىزىلگەن.
فەدەرالدى ورمان شارۋاشىلىعى اگەنتتىگى ءورتتىڭ شىعۋىنا اۋا رايىنىڭ اۋىتقۋلارى, جوعارى تەمپەراتۋرا, جاۋىن-شاشىننىڭ بولماۋى, قۇرعاق نايزاعاي جانە قىس مەزگىلىندە قار جامىلعىسىنىڭ جۇقالىعى سەبەپ بولعانىن ايتادى. تايگاداعى ءتىلسىز جاۋمەن كۇرەسكە 3 مىڭنان اسا ادام, 500 تەحنيكا جانە 60 اۋە تەحنيكاسى تارتىلدى. كەيىننەن ءورت سوندىرۋگە رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىمەن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قوسا قورعانىس مينيسترلىگى دە جۇمىلدىرىلدى. قورعانىس مينيسترلىگى كراسنويار ولكەسىندەگى ورتپەن كۇرەسكە كومەكتەسۋ ءۇشىن قۇرامىنا 10 بىرلىك يل-76 ۇشاعى جانە 10 بىرلىك مي-8 تىكۇشاعى كىرگەن اۆياتسيالىق توپ قۇردى. 2 تامىزداعى دەرەك بويىنشا رەسەيدە 122 046 گەكتار اۋماقتاعى 160 ورمان ءورتى وشىرىلگەن.
جۇرگىزىلىپ جاتقان ءىس-شارالارعا قاراماستان, ەكپىندى ءورتتىڭ ارىنى باسىلار ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ەلدە كوپتەگەن ءورت زاڭدى نەگىزدە وشىرىلمەيدى. 2015 جىلعى «ورمان ورتتەرىن ءسوندىرۋ ەرەجەلەرىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا سايكەس قىزىل جالىن ەلدى مەكەندەرگە قاۋىپ توندىرمەسە, ءورتتى سوندىرۋگە كەتەتىن بولجانعان شىعىن ونىڭ كەلتىرەر زيانىنان اسىپ تۇسسە, ءورت سوندىرىلمەيدى. وسىنداي تارتىپكە سۇيەنىپ, ءورتتىڭ باسىندا قامتىعان اۋماعى اۋقىمدى ەمەس ەكەنى ەسكەرىلىپ, ونى ءسوندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانباعان. الايدا جاعداي باقىلاۋدان شىعىپ كەتىپ, ءورت تىم كۇشەيىپ كەتكەن. ەندى ءىستىڭ وسىلاي ناسىرعا شاپقانى ءۇشىن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ جاتىر. تەرگەۋ كوميتەتىنىڭ كراسنويار ولكەسىندەگى باسقارماسى سەلقوستىق تانىتقانى ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 293-بابى بويىنشا ءتيىستى تۇلعالاردىڭ جاۋاپقا تارتىلاتىنىن حابارلاعان. تەرگەۋ ىسىندە 22 ناۋرىزدان باستاپ تامىزعا دەيىن ورمان شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جەرگىلىكتى لاۋازىمدى تۇلعالارى ورمان ورتتەرىن جويۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلداماعانى, سودان ءورتتىڭ اجەپتاۋىر ايماققا جايىلعانى, ونىڭ شىعىن سوماسى انىقتالىپ جاتقانى كورسەتىلگەن.
قازىر ورمان ءورتى وراسان اۋماقتى قامتىعانىمەن قويماي, ونىڭ ءتۇتىنى تۇماندانىپ ءبىراز جەردى قۇرساۋلاپ تۇر. ءورت شالعان وڭىرلەردىڭ بىرنەشە اۋداندارىندا كوز بايلاعان كوك ءتۇتىننىڭ سالدارىنان بىرنەشە اۋە رەيسىن كەيىنگە شەگەرۋگە تۋرا كەلگەن. روسكوسموس وربيتادان تۇسىرىلگەن كادرلاردى جاريالاپ, ءورتتىڭ قاي جەرلەردى الىپ جاتقانىن, ونىڭ ءتۇتىنى قالاي تارالعانىن كورسەتتى. سونداي-اق NASA عارىش اگەنتتىگىنىڭ كادرلارىنان ءسىبىر ءورتىنىڭ ءتۇتىنى رەسەيدىڭ شىعىس بولىگى ارقىلى الياسكاعا, كانادانىڭ باتىس جاعالاۋىنا, تىنىق مۇحيتىنىڭ شىعىس جاعىنا تاراپ, سودان سوڭ ۆانكۋۆەر مەن سيەتلگە دەيىن جەتكەنىن بايقاۋعا بولادى. جالپى اقش ءسىبىر ءورتىنىڭ تارالۋ باعىتىن قاداعالاپ وتىر. 31 شىلدە كۇنى اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ رەسەيدىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن بايلانىسقا شىعىپ, ءورت وشاقتارىن ءسوندىرۋ ءۇشىن كومەك قولىن سوزۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزگەن. مۇنداي ىقىلاس-نيەتكە ۆ.پۋتين ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا اقش كومەگىنە جۇگىنەتىنىن ايتقان. كرەمل د.ترامپ تاراپىنان جاسالعان بۇل قادامدى بولاشاقتا ەكى ەل اراسىنداعى تولىق فورماتتى قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ كەپىلى رەتىندە باعالادى. ال رەسەي تاراپى ءار جىلدارى نيۋ-مەكسيكوداعى جانە كاليفورنياداعى ورتتەردى سوندىرۋگە كومەكتەرىن ۇسىنعان.
سىبىردەگى ورمان ورتىنەن تاراعان ىس اقش پەن كانادادان بولەك, قازاقستاننىڭ ايماقتارىنا دا جەتتى. NASA-نىڭ سۋرەتتەرىنەن اۋاداعى زياندى گاز نۇر-سۇلتان قالاسىنان, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان, پاۆلودار, قاراعاندى جانە الماتى وبلىستارىنان بايقالدى.
وسى تابيعي اپاتپەن قاباتتاسىپ, ورمان ورتكە وراندى. تاعى ءبىر ەلدە وتكەن اپتانىڭ باسىندا اپتاپ ىستىقتىڭ سالدارىنان فرانتسيانىڭ وڭتۇستىگىندە ءورت شىقتى. جەنەراك كوممۋناسىنىڭ گار دەپارتامەنتىندە 488 گەكتاردى قامتيتىن ورماندى قىزىل جالىن شارپىدى. بۇگىندە اتالعان ايماقتان 190 ادام قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەن. بىردە-ءبىر تۇرعىن ءۇي عيماراتىنا وت تيمەگەن. ءورت ءسوندىرۋ شارالارىنا 465 ءورت ءسوندىرۋشى جانە 141 تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان.
دۇيسەنبى كۇنى تۋلون وكرۋگىنە قاراستى سەن-ماندريە كوممۋناسىندا ءورت باستالعان. ايتىپ كەلمەيتىن اپاتپەن كۇرەسكە 75 ءورت ءسوندىرۋشى, ەكى ۇشاق جانە ءتورت تىكۇشاق تارتىلعان. جەرگىلىكتى بيلىك ورمان القاپتارىندا ادامداردىڭ جۇرۋىنە, تەز تۇتاناتىن زاتتاردى قولدانۋعا جانە ورتكە اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن شارالاردى جۇرگىزۋگە قاتاڭ تىيىم سالدى.
سونىمەن قاتار سەيسەنبى كۇنى كەشكىسىن فرانتسياداعى مونبازەن كوممۋناسىنىڭ ەرو دەپارتامەنتىندە دە ءورت شىققان. ءتىلسىز جاۋ شامامەن 30 گەكتار جەرگە تاراپ, 4 عيماراتتى زاقىمداعان. بۇل ايماقتاعى ءورتتى اۋىزدىقتاۋعا 200 ءورت ءسوندىرۋشى اتسالىسىپ جاتىر. ەلدىڭ ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى تۇرعىنداردى ءورتتىڭ تارالۋ ايماقتارىنان اۋلاق بولۋعا, ساقتىققا شاقىرىپ, قۇرعاقشىلىق كەزىندە وت جاعۋعا رەسمي تۇردە تىيىم سالدى.
وتكەن اپتادا فرانتسيانىڭ 50-دەن اسا قالاسىندا تەرمومەتر باعانى تىم جوعارى كوتەرىلىپ, اپتاپ ىستىق پەن قۇرعاقشىلىق ورمان ءورتىنىڭ تۇتانۋ ىقتيمالدىعىن تۋدىردى. پاريجدەگى اۋا تەمپەراتۋراسى +42,6 گرادۋستى كورسەتىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. ەلدىڭ بىرقاتار ايماقتارىندا ەسكەرتۋ جاريالاندى. سونداي-اق 78 دەپارتامەنتتە سۋعا شەكتەۋ قويىلدى. نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن سۋارۋعا ارنالعان سۋ قورى ءبىرىنشى كەزەكتە قۋاڭشىلىق جايلاعان كەيبىر اۋداندار حالقىنىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالماق. مۇنداي شارالار اتلانتيكالىق لۋارا, ەر جانە لۋار, ۆاندەيا, كرەز سياقتى دەپارتامەنتتەردە ەنگىزىلگەن. ءورتتىڭ شىعۋ سەبەبىن انىقتاپ جاتقان نيم قالاسىنىڭ پروكۋرورى الدەكىمدەر قاساقانا ءورت قويعان بولۋى مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەگەن. قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى وسىنداي قىلمىسقا قاتىسى بار ادامدى انىقتاسا, ونى 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋى مۇمكىن.
وسىدان ءبىر اي بۇرىن ورمان ءورتى گرەكيانىڭ ەۆبەيا ارالىنان دا شىقتى. ارالدىڭ ورتالىعىنداعى مانيكيا اۋدانىندا باستالعان ءورتتى باسۋعا 255 ادام, 90-عا جۋىق ماشينا, ءتورت ۇشاق جانە ءۇش تىكۇشاق تارتىلعان. كەيىننەن كۇشەيتىلگەن شارالار قابىلدانىپ, فەسساليا, باتىس ماكەدونيا جانە پەلوپوننەس ايماقتارىنان قوسىمشا كومەك كەلگەن. نەوحوري, دافني, گاۆالا جانە لوفيسكوس قونىستارىنىڭ تۇرعىندارى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. ءورتتىڭ ءتۇتىنى افينادان 80 كم جەردەن سەزىلگەن. بۇعان قوسا تاعى ەل استاناسىنىڭ ماڭىنداعى سپاتا, اسپروپيرگوس قالالارىندا دا ءورت شىققان. ەلدەگى ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى اپتاپ ىستىقتان جانە ەكپىندى جەلدىڭ سالدارىنان ءورت قاۋپى ءتونىپ تۇرعانىن ەسكەرتكەن. گرەكيادا ورمان ورتتەرىن بولدىرماۋ جونىندەگى شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە مامىردان قازانعا دەيىن اشىق جەردە قۇرعاق شوپتەردى جانە باسقا دا زاتتاردى جاعۋعا تىيىم سالىنعان. بىراق مۇنداي قاۋىپسىزدىك شارالارىن ەلەمەيتىندەر دە تابىلادى. سونىڭ ءبىرى 64 جاستاعى تۇرعىن ەۆبەيا ارالىنداعى ورتكە كۇدىكتى رەتىندە ۇستالعان. گرەكيادا ورمان ورتتەرى ءجيى بولىپ تۇرادى. بىلتىر شىلدە ايىندا تەڭىز جاعاسىنداعى ماتي قالاشىعى وتقا ورانىپ, سالدارىنان 100 ادام قازا تاپقان ەدى.
جالپى عالىمدار ءورت بولعان ايماقتاردىڭ زارداپ شەككەنىنە قوسا, ءورتتىڭ ءتۇتىنى الەمنىڭ ءبىراز بولىگىنە تارالىپ, ايتارلىقتاي زيانىن تيگىزەدى دەپ دابىل قاعۋدا. ماسەلەن, ەۋروپالىق ورتا مەرزىمدى اۋا رايى بولجامى ورتالىعىنىڭ (ECMWF) اعا عىلىمي قىزمەتكەرى مارك پاررينگتون Twitter-دە تابيعي ورتتەردەن اتموسفەراعا تارالاتىن كومىرقىشقىل گازى پوليارلىق ايماقتا ەكى ەسە كوبەيگەنىن جازعان. ونىڭ دەرەگى بويىنشا زياندى زاتتاردىڭ تارالۋى گرەنلانديا, ءسىبىر جانە الياسكادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتكەن. ءورتتىڭ كەسىرىنەن اۋاداعى كومىرقىشقىلدىڭ كولەمى 50 مەگاتوننانى قۇراعان. بۇل بولگاريا, ۆەنگريا جانە شۆەتسيانىڭ جىلدىق زياندى قالدىقتارىنىڭ كولەمىمەن شامالاس كەلەدى.
