01 تامىز، 2019

سالىق تولەۋدەگى سالاقتىق

258 رەت كورسەتىلدى

ادەتتە، جەر نەمەسە كولىك سالىعى دەر كەزىندە تولەنبەيدى. كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتە وعان كوڭىل بولۋگە دە مۇرسات بولا بەرمەيدى. سول سەلقوستىقتىڭ سالدارىنان ءوسىمپۇلدى وتەپ، وپىق جەيتىنىمىزدى كوبىمىز اڭداماي قالامىز. رەسمي ستاتيستيكا بيىل ەلدەگى بورىشكەرلەردىڭ سانى 1،4 ملن ادامعا جەتكەنىن جانە سالىق بەرەشەگىنىڭ سوماسى 20،9 ملرد تەڭگەنى قۇراعانىن كورسەتتى. مۇنداعى نەگىزگى بورىش - 14، 3 ملرد تەڭگە، ال ەسەپتەلگەن ءوسىمپۇل 6،6 ملرد تەڭگە.

بەرەشەكتىڭ دەنى كولىك قۇرالدارىنا تيەسىلى

«بۇل ومىردە ەكى-اق نارسەدەن قۇ­تى­لا المايسىڭ، ول – ءولىم مەن سالىق». اقش-تىڭ نەگىزىن قالاۋشى رەفور­ما­تورلاردىڭ ءبىرى بەندجامين فرانك­ليننىڭ وسى ءسوزى سالىقتىڭ ماڭىزىن اي­قىنداپ، امەريكالىقتاردىڭ اراسىندا سالىقتىق مادەنيەتتىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشتى. وكىنىشكە قاراي، ەلىمىزدەگى جاعداي باسقاشا. جوعارىدا كەلتىرىلگەن بەرەشەكتىڭ ۇلكەن ۇلەسى، ناقتىراق ايتقاندا 14،4 ملرد تەڭگە (70%) كولىك قۇرالدارىنا تيەسىلى. جەر سالىعىن تولەمەگەندەردىڭ سانى 12% نەمەسە 2،5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. م ۇلىك سالى­عىنداعى قارىزدىڭ كولەمى - 1،4 ملرد تەڭگە. سالىق جاۋاپكەرشىلىگىنەن جال­تار­عانداردىڭ دەنى كۇنگەي وڭىرلەردىڭ حالقى بولىپ شىقتى. ماسەلەن، شىمكەنت شاھارىندا بورىش­كەر­لەردىڭ قاتارى 148 مىڭ ادامنان تۇرسا، تۇركىستان وبلىسىندا 139 مىڭعا جەتكەن. جاعىمسىز ديناميكانى جام­بىل وبلىسى جانە نۇر-سۇلتان قالا­سى تۇيىندەپ وتىر. باس شاھاردا بەرەشەگىن وتەمەگەن تۇرعىندار 114 مىڭعا جەتسە، جامبىلدىقتار اراسىندا بۇل ەسەپتە 116 مىڭ ادام تۇر. وڭىرلەر اراسىندا بەرەشەكتىڭ ەڭ ۇل­كەن سوماسى الماتى قالاسىندا – 5، 5 ملرد تەڭگە. بۇدان كەيىن 2 ملرد تەڭگە قارىزبەن كوشتىڭ بەل ورتاسىندا نۇر-سۇلتان قالاسى جانە ماڭعىستاۋ وبلىسى نىق جايعاسىپتى. شىرايلى شىمكەنتتە بۇل سوما 1،6 ملرد تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. ايتا كەتەيىك، بيىل 4 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى ق. توقاەۆ سالىقتىق راقىمشىلىقتى كوزدەيتىن زاڭعا قول قويعان ەدى. وسىنىڭ اياسىندا قارجى مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن سالىقتىق راقىمشىلىقتى جۇرگىزۋ ەرەجەسى ازىرلەنىپ جاتىر. 

 – اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى جەكە تۇلعالارعا سالىق راقىمشىلىعىن جاساۋ ءۇشىن ۇلكەن دايىندىق جۇمىس­تارىن جۇرگىزدى. اتاپ ايتقاندا، دەرەك­تەر بازاسىن ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن سالىستىرىپ تەكسەرۋ، سونداي-اق سالىق تولەۋشىلەردىڭ دەربەس شوتتارىن وزەكتەندىرۋ ماقساتىندا ەسەپتەۋلەردىڭ تولىقتىعى مەن دۇرىستىعىنا ءمان بەرىلىپ، دەربەس شوتتار تۇگەندەلدى. وسى­عان قوسا، راقىمشىلىق­تىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭا­لىعى – جەكە كاسىپكەر ەمەس، بىراق كاسىپ­كەر­لىك قىزمەتتەن تۋىندايتىن سالىق­تار بويىنشا بەرەشەگى بار ازاماتتاردىڭ قارىزدارىن شەگەرتۋ مۇمكىن­دىگى پايدا بولدى. بۇل جەردە كور­­سەتىلگەن بەرەشەك ەلدەگى سا­لىق ورگاندارىنىڭ 2002-2003 جىلدارى جەرگىلىكتى جۇيە­دەن جالپىرەسپۋبليكالىق سا­لىق­تىق اقپاراتتىق جۇيەگە كوشۋ كەزىندە ورىن العان سا­لىق­­تىڭ تۇرلەرى. 2019 جىلدىڭ 1 قاڭ­­­تارىندا وسىنداي سالىق بەرە­شەگى 16 مىڭ جەكە تۇلعادا انىق­ت­ا­لىپتى. ونىڭ جالپى سو­ما­سى – 700 ملن تەڭگە. نە­گىزگى قارىز 400 ملن تەڭگەنى قۇ­را­سا، ءوسىمپۇل 300 ملن تەڭگە كولەمىندە بايقالعان، – دەدى قارجى مينيسترلىگى مەملە­كەت­­تىك كىرىستەر كوميتەتى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى جايدار ىڭكارباەۆ. 

ءوسىمپۇل ەسەپتەن شىعارىلادى

وتاندىق قازىناشىلار ءوسىمپۇلدى ەسەپتەن شىعارۋدىڭ جالعىز جولى – جەكە تۇلعانىڭ سالىققا قاتىستى نەگىزگى بورىشىن تولەۋ دەيدى. بۇل ءۇشىن ەشقايدا بارۋدىڭ قاجەتى دە جوق. مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارى كۇندەلىكتى جەكە تۇلعا­لار­دىڭ دەربەس شوتتارىنا موني­تورينگ جۇرگىزەدى ەكەن. نەگىزگى بورىش وتەلگەن كەزدە 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە ءوسىمپۇلدى ەسەپتەن شىعارۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلادى.

– راقىمشىلىق جەڭىلدىگىن پايدالانا الاتىن تۇلعالارعا حابارلاما جىبەرىپ وتىرامىز. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەسەپتەلگەن ءوسىمپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋ ءۇشىن جانە سالىق­تىق راقىمشىلىق جۇر­گىزۋ ءتارتىبى تۋرالى كەڭ اۋقىم­دى اقپارات­تىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە­دى. ەگەر سا­لىق تولەۋشى وسى جى­لى بىلتىرعى نەگىزگى بورىش پەن سالىققا بايلانىس­تى ءوسىمپۇل­دى تولەگەن بولسا، ءوسىم­پۇل سوماسى قايتارىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك كىرىس ورگان­دارىنا ءوتىنىش بەرۋ قاجەت. بەرە­شەگى بار ازاماتتاردى مەملەكەت تاراپىنان ەسەپتەلگەن ءوسىم­پۇل تۇرىندەگى سانكتسياسىز ءوز سا­لىق­­تىق مىندەتتەمەلەرىن ورىن­­داۋ مۇم­كىندىگىن پايدا­لانۋ­عا شاقى­رامىز، – دەدى جاي­دار ىڭكارباەۆ.

سوڭعى ون جىل ىشىندە سالىق راقىمشىلىعىنا بايلانىستى اۋقىمدى ناۋقان ەكى مارتە وتكىزىلگەن-ءدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى 2011 جىلى جۇرگىزىلسە، اراعا 4 جىل وتكەننەن كەيىن تاعى دا جالعاسىن تاپقان.

سالىقتان جالتارعاندار جەر اۋدارىلادى

Internal Revenue Service نەمەسە IRS – بۇل قۇراما شتاتتىڭ سالىق قىزمەتى. اتالعان باس­قارما ءوزىنىڭ قاتاڭدىعىمەن تا­نى­مال. وسى رەتتە اقش سالىق­تان جالتارعاندارمەن كۇرەستە الەمدىك رەيتينگتىڭ تىزگىنىن ۇس­تايدى. ەل رەزيدەنتتەرى بەرە­شەكتەرىن وتەمەگەن جاعداي­دا، ءتىپتى مەملەكەت اۋماعىنان قۋىلۋى ىقتيمال. مىسالى، شتات­تا ۇزاق جىلدان بەرى تۇرىپ كەلگەن 73 جاستاعى يتاليا ازا­ما­تى­نىڭ شۆەيتساريالىق بانكتە 3 ملن دوللار كولەمىن­دە قا­را­جاتى جاتقان. بۇعان قاتىس­تى ەسەپشوتتى اپەنيندىك قازى­نا­شىلىق ورگاننان جاسىرعان. الايدا IRS بۇل ارەكەتتى اش­كەرەلەپ، اتالعان ازاماتقا ايىپ­­پۇلمەن قوسا ءوسىمپۇلدى دا سالعان. ەندى جەتپىستىڭ اسۋىنان اسقان اقساقال ەلدەن شىعارىلۋى مۇمكىن. بەلگىلى بولعانداي، ول جيعان-تەرگەنىن UBS بانكىندە ساقتاسا كەرەك. بۇل قارجى ينستيتۋتىنا IRS ايىپپۇل تاعايىنداپ، بانك سالىق قىزمەتىنە 780 ملن دوللار تولەۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇدان كەيىن شۆەيتساريالىق بانكتىڭ ۇستىنە بۇلت ۇيىرىلە باس­تادى. نەگە دەسەڭىز، امەريكالىق قازى­ناشىلاردىڭ ىزىنشە گەرما­نيالىق جانە فرانتسيالىق سالىق ورگاندارى دا بانكتى قىسپاققا العان. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە قارجىلىق ەسەبىن جاسىرعانى ءۇشىن 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلىپتى. وسىن­داي ۇكىمگە جوعارىداعى يتا­ليالىق قارت ۇشىراي جاز­داعان. ابىروي بولعاندا، امەريكالىق فەميدا قاريانىڭ جاسىن ەسكەرىپ، 50 مىڭ دوللار كولەمىندەگى ايىپ­پۇلمەن شەكتەلگەن ەكەن.  

 جاقسىلىق مۇراتقالي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

دارىگەر-جازۋشىلار

ادەبيەت • بۇگىن، 08:34

زاڭسىز سالىنعان ءۇي ءسۇرىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

جالعان شوت-فاكتۋرا جارعا جىقتى...

ايماقتار • بۇگىن، 08:27

قىمبات وپەراتسيانى تەگىن جاسادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:22

ۇقساس جاڭالىقتار