بەرەشەكتىڭ دەنى كولىك قۇرالدارىنا تيەسىلى
«بۇل ومىردە ەكى-اق نارسەدەن قۇتىلا المايسىڭ, ول – ءولىم مەن سالىق». اقش-تىڭ نەگىزىن قالاۋشى رەفورماتورلاردىڭ ءبىرى بەندجامين فرانكليننىڭ وسى ءسوزى سالىقتىڭ ماڭىزىن ايقىنداپ, امەريكالىقتاردىڭ اراسىندا سالىقتىق مادەنيەتتىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشتى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدەگى جاعداي باسقاشا. جوعارىدا كەلتىرىلگەن بەرەشەكتىڭ ۇلكەن ۇلەسى, ناقتىراق ايتقاندا 14,4 ملرد تەڭگە (70%) كولىك قۇرالدارىنا تيەسىلى. جەر سالىعىن تولەمەگەندەردىڭ سانى 12% نەمەسە 2,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. م ۇلىك سالىعىنداعى قارىزدىڭ كولەمى - 1,4 ملرد تەڭگە. سالىق جاۋاپكەرشىلىگىنەن جالتارعانداردىڭ دەنى كۇنگەي وڭىرلەردىڭ حالقى بولىپ شىقتى. ماسەلەن, شىمكەنت شاھارىندا بورىشكەرلەردىڭ قاتارى 148 مىڭ ادامنان تۇرسا, تۇركىستان وبلىسىندا 139 مىڭعا جەتكەن. جاعىمسىز ديناميكانى جامبىل وبلىسى جانە نۇر-سۇلتان قالاسى تۇيىندەپ وتىر. باس شاھاردا بەرەشەگىن وتەمەگەن تۇرعىندار 114 مىڭعا جەتسە, جامبىلدىقتار اراسىندا بۇل ەسەپتە 116 مىڭ ادام تۇر. وڭىرلەر اراسىندا بەرەشەكتىڭ ەڭ ۇلكەن سوماسى الماتى قالاسىندا – 5, 5 ملرد تەڭگە. بۇدان كەيىن 2 ملرد تەڭگە قارىزبەن كوشتىڭ بەل ورتاسىندا نۇر-سۇلتان قالاسى جانە ماڭعىستاۋ وبلىسى نىق جايعاسىپتى. شىرايلى شىمكەنتتە بۇل سوما 1,6 ملرد تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. ايتا كەتەيىك, بيىل 4 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى ق. توقاەۆ سالىقتىق راقىمشىلىقتى كوزدەيتىن زاڭعا قول قويعان ەدى. وسىنىڭ اياسىندا قارجى مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن سالىقتىق راقىمشىلىقتى جۇرگىزۋ ەرەجەسى ازىرلەنىپ جاتىر.
– اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى جەكە تۇلعالارعا سالىق راقىمشىلىعىن جاساۋ ءۇشىن ۇلكەن دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزدى. اتاپ ايتقاندا, دەرەكتەر بازاسىن ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن سالىستىرىپ تەكسەرۋ, سونداي-اق سالىق تولەۋشىلەردىڭ دەربەس شوتتارىن وزەكتەندىرۋ ماقساتىندا ەسەپتەۋلەردىڭ تولىقتىعى مەن دۇرىستىعىنا ءمان بەرىلىپ, دەربەس شوتتار تۇگەندەلدى. وسىعان قوسا, راقىمشىلىقتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىعى – جەكە كاسىپكەر ەمەس, بىراق كاسىپكەرلىك قىزمەتتەن تۋىندايتىن سالىقتار بويىنشا بەرەشەگى بار ازاماتتاردىڭ قارىزدارىن شەگەرتۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. بۇل جەردە كورسەتىلگەن بەرەشەك ەلدەگى سالىق ورگاندارىنىڭ 2002-2003 جىلدارى جەرگىلىكتى جۇيەدەن جالپىرەسپۋبليكالىق سالىقتىق اقپاراتتىق جۇيەگە كوشۋ كەزىندە ورىن العان سالىقتىڭ تۇرلەرى. 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا وسىنداي سالىق بەرەشەگى 16 مىڭ جەكە تۇلعادا انىقتالىپتى. ونىڭ جالپى سوماسى – 700 ملن تەڭگە. نەگىزگى قارىز 400 ملن تەڭگەنى قۇراسا, ءوسىمپۇل 300 ملن تەڭگە كولەمىندە بايقالعان, – دەدى قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جايدار ىڭكارباەۆ.
ءوسىمپۇل ەسەپتەن شىعارىلادى
وتاندىق قازىناشىلار ءوسىمپۇلدى ەسەپتەن شىعارۋدىڭ جالعىز جولى – جەكە تۇلعانىڭ سالىققا قاتىستى نەگىزگى بورىشىن تولەۋ دەيدى. بۇل ءۇشىن ەشقايدا بارۋدىڭ قاجەتى دە جوق. مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارى كۇندەلىكتى جەكە تۇلعالاردىڭ دەربەس شوتتارىنا مونيتورينگ جۇرگىزەدى ەكەن. نەگىزگى بورىش وتەلگەن كەزدە 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە ءوسىمپۇلدى ەسەپتەن شىعارۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلادى.
– راقىمشىلىق جەڭىلدىگىن پايدالانا الاتىن تۇلعالارعا حابارلاما جىبەرىپ وتىرامىز. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەسەپتەلگەن ءوسىمپۇلداردى ەسەپتەن شىعارۋ ءۇشىن جانە سالىقتىق راقىمشىلىق جۇرگىزۋ ءتارتىبى تۋرالى كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. ەگەر سالىق تولەۋشى وسى جىلى بىلتىرعى نەگىزگى بورىش پەن سالىققا بايلانىستى ءوسىمپۇلدى تولەگەن بولسا, ءوسىمپۇل سوماسى قايتارىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنا ءوتىنىش بەرۋ قاجەت. بەرەشەگى بار ازاماتتاردى مەملەكەت تاراپىنان ەسەپتەلگەن ءوسىمپۇل تۇرىندەگى سانكتسياسىز ءوز سالىقتىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ مۇمكىندىگىن پايدالانۋعا شاقىرامىز, – دەدى جايدار ىڭكارباەۆ.
سوڭعى ون جىل ىشىندە سالىق راقىمشىلىعىنا بايلانىستى اۋقىمدى ناۋقان ەكى مارتە وتكىزىلگەن-ءدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى 2011 جىلى جۇرگىزىلسە, اراعا 4 جىل وتكەننەن كەيىن تاعى دا جالعاسىن تاپقان.
سالىقتان جالتارعاندار جەر اۋدارىلادى
Internal Revenue Service نەمەسە IRS – بۇل قۇراما شتاتتىڭ سالىق قىزمەتى. اتالعان باسقارما ءوزىنىڭ قاتاڭدىعىمەن تانىمال. وسى رەتتە اقش سالىقتان جالتارعاندارمەن كۇرەستە الەمدىك رەيتينگتىڭ تىزگىنىن ۇستايدى. ەل رەزيدەنتتەرى بەرەشەكتەرىن وتەمەگەن جاعدايدا, ءتىپتى مەملەكەت اۋماعىنان قۋىلۋى ىقتيمال. مىسالى, شتاتتا ۇزاق جىلدان بەرى تۇرىپ كەلگەن 73 جاستاعى يتاليا ازاماتىنىڭ شۆەيتساريالىق بانكتە 3 ملن دوللار كولەمىندە قاراجاتى جاتقان. بۇعان قاتىستى ەسەپشوتتى اپەنيندىك قازىناشىلىق ورگاننان جاسىرعان. الايدا IRS بۇل ارەكەتتى اشكەرەلەپ, اتالعان ازاماتقا ايىپپۇلمەن قوسا ءوسىمپۇلدى دا سالعان. ەندى جەتپىستىڭ اسۋىنان اسقان اقساقال ەلدەن شىعارىلۋى مۇمكىن. بەلگىلى بولعانداي, ول جيعان-تەرگەنىن UBS بانكىندە ساقتاسا كەرەك. بۇل قارجى ينستيتۋتىنا IRS ايىپپۇل تاعايىنداپ, بانك سالىق قىزمەتىنە 780 ملن دوللار تولەۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇدان كەيىن شۆەيتساريالىق بانكتىڭ ۇستىنە بۇلت ۇيىرىلە باستادى. نەگە دەسەڭىز, امەريكالىق قازىناشىلاردىڭ ىزىنشە گەرمانيالىق جانە فرانتسيالىق سالىق ورگاندارى دا بانكتى قىسپاققا العان. مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە قارجىلىق ەسەبىن جاسىرعانى ءۇشىن 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلىپتى. وسىنداي ۇكىمگە جوعارىداعى يتاليالىق قارت ۇشىراي جازداعان. ابىروي بولعاندا, امەريكالىق فەميدا قاريانىڭ جاسىن ەسكەرىپ, 50 مىڭ دوللار كولەمىندەگى ايىپپۇلمەن شەكتەلگەن ەكەن.
جاقسىلىق مۇراتقالي,
«Egemen Qazaqstan»
