وركەندى ءىستىڭ باستاۋى نەمەسە قوي وسىرەمىن دەسەڭ كومەك كوپ
جۇما, 14 ماۋسىم 2013 2:09
بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان اۋىل-ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرىنىڭ ءوز كاسىپتەرىن دوڭگەلەتىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا ىستەلگەن جۇمىس تا قىرۋار. كوكتەمگى ەگىن ەگۋ جۇمىستارىنان باستاپ, اتاكاسىپ مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بەت بۇرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ءىسىن قولعا الۋشىلارعا دەمەۋ بولارلىق مۇمكىندىكتەر دە مول ەكەندىگى جانە اقيقات. سونىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ اۋداندارى مەن وڭىرلەرىندە قۇرىلعان نەسيە سەرىكتەستىكتەرى شارۋالارعا كەڭ ءورىس اشتى.
جۇما, 14 ماۋسىم 2013 2:09
بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان اۋىل-ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرىنىڭ ءوز كاسىپتەرىن دوڭگەلەتىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا ىستەلگەن جۇمىس تا قىرۋار. كوكتەمگى ەگىن ەگۋ جۇمىستارىنان باستاپ, اتاكاسىپ مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بەت بۇرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ءىسىن قولعا الۋشىلارعا دەمەۋ بولارلىق مۇمكىندىكتەر دە مول ەكەندىگى جانە اقيقات. سونىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ اۋداندارى مەن وڭىرلەرىندە قۇرىلعان نەسيە سەرىكتەستىكتەرى شارۋالارعا كەڭ ءورىس اشتى. وسىدان ون ەكى جىل بۇرىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق-تىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن قۇرىلعان 165 نەسيە سەرىكتەستىگى ءدال وسى تاڭدا ەلىمىزدىڭ 160 اۋدانىندا جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ماقساتى شارۋالارعا كومەك كورسەتۋدى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ, انىعىراعى – نەسيە سەرىكتەستىكتەرىنە مۇشە بولعاندارعا جانە مۇشە بولۋدى ويلاستىرىپ جۇرگەندەرگە تومەن پايىزبەن قارجى ۇسىنىپ, ونىڭ جەرگىلىكتى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ. جالپى, باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى دا وسى. ونىڭ نەگىزگى ءتيىمدى تۇسى نەسيە سەرىكتەستىگىنە قاتىسۋشىلار ءۇشىن سىياقى مولشەرلەمەسى – 9 پايىز جانە نەسيە بەرۋ مەرزىمى 9 جىلعا دەيىن. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان اۋداندارداعى نەسيە سەرىكتەستىكتەرى بەس باعىت بويىنشا كرەديت بەرەدى. ولاردىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەسەك, ياعني اگروونەركاسىپ سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋ ءۇشىن انالىق سيىرلار مەن ءوندىرۋشى بۇقالاردى ساتىپ الۋعا ارنالعان («سىباعا» باعدارلاماسى), كەپىلسىز نەسيە بەرۋگە باعىتتالعان جەدەل نەسيە, اينالىم قاراجاتىن تولتىرۋ ماقساتىندا وسىمدىك شارۋاشىلىعىن نەسيەلەۋ, اينالىم قاراجاتىن تولتىرۋ باعدارىنداعى مال شارۋاشىلىعىن نەسيەلەۋ, نەگىزگى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋگە نەسيە بەرۋ بولىپ شىعار ەدى. وسىلايشا كورپوراتسيا نەسيە سەرىكتەستىكتەرى جۇيەسىن نەسيەلەۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ بارلىق باعىتتارىن قامتىدى. جاي قامتىپ وتىرعان جوق, ءوسىپ-وركەندەۋىنە مۇرىندىق بولىپ وتىر.
بەرەرى كوپ بۇل باعىت اياسىندا جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىندا قوي وسىرۋگە نەسيە بەرگەن «قۇلان-ءدان» نەسيە سەرىكتەستىگىنىڭ ىسكە اسىرعان جۇمىسى تالاي شارۋاشىلىقتى شالقىتتى. ول وڭىردەگى 10 سەرىكتەستىك ىشىندە كورپوراتسيانىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالىنان بەرىلگەن قاراجاتتىڭ 40 پايىزىن يگەرگەن ىرگەلى ۇيىم. «قۇلان-ءداننىڭ» توراعاسى ءراحمانالى ابدىقادىروۆتىڭ ايتۋىنشا, كرەديت بەرۋ شارتتارى جەڭىلدەتىلگەن سايىن سەرىكتەستىككە مۇشە بولعىسى كەلەتىندەر سانى وسە تۇسكەن. ماسەلەن, بىلتىر اۋدان بويىنشا بار-جوعى 230 ميلليون تەڭگە نەسيە بەرىلسە, بيىل جىل باسىنان بەرى 36 جوبا ماقۇلدانىپ, 196 ميلليون تەڭگە قارجى ءوز يەسىن تاۋىپ, قانجىعالارىن مايلاپتى.
قارجىنىڭ پايداسىن كورگەندەردىڭ ءبىرى – جاسى جەتپىس ءۇشتى القىمداعان سانات اقساقال. ول باسقاراتىن «مەرەي» شارۋا قوجالىعى 2003 جىلدان بەرى «قۇلان-ءدان» نەسيە سەرىكتەستىگىنە مۇشە. العاش رەت 2004 جىلى كورپوراتسيانىڭ نەسيەسىن العاندا جەكە مەنشىگىندە 70 ساۋلىق بولسا, بۇگىندە قوراسىنداعى قوي سانى 1060-قا جەتكەن. قوجالىق جەتەكشىسى سانات قىرىقباەۆ سوڭعى توعىز جىلدا توعىز مارتە وسى قارجى ۇيىمىنان نەسيە العانىن ماقتانىشپەن جەتكىزدى. بۇگىندە شارۋاشىلىقتىڭ بۇكىل قويىن باعاتىن ەكى شوپان وتباسىنا ءوزى باس-كوز بولىپ وتىر.
– سوڭعى رەت بىلتىر 5 ميلليون تەڭگەدەن استام نەسيە راسىمدەدىم. وعان بيازى ءجۇندى 138 مەرينوس ساۋلىق, 15 قوشقار مەن 400-دەي قوزى ساتىپ الدىق. ال, نەسيەنى 1 ميلليون 200 مىڭ تەڭگەدەن, جىلىنا ءبىر رەت تولەپ وتىرامىن. اتالمىش قارجى ۇيىمى ءبىز سەكىلدى اۋىلداعى اعايىنعا كوپتەگەن مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ماسەلەن, مەن ول ءۇشىن اۋىلىمداعى سامان كىرپىشتەن تۇرعىزىلعان ەكى ءۇيدى, جايىلىمداعى مال قورامدى كەپىلگە قويدىم. باسقا ەشبىر ەكىنشى دەڭگەيلى بانك نەمەسە قارجى ۇيىمدارى شارۋالارعا وسىنشاما ءتيىمدى شارتتار ۇسىنىپ وتىرعان جوق. ولار شالعايداعى ءۇيىڭىز بەن قوراڭىزدى كەپىلگە الماق تۇگىلى, ءمان-جايعا دا قارامايدى. ەگەر كورپوراتسيا بەرگەن نەسيە بولماسا, قوي سانىن مىڭنان اسىرىپ, شارۋاشىلىعىمدى دوڭگەلەتىپ اكەتۋىم دە ەكىتالاي بولار ەدى, – دەيدى سانات اقساقال.
– «مەرەي» قوجالىعى سەكىلدى اۋىلداعى تالاي شارۋانىڭ مەرەيىن وسىرۋگە نەگىز بولعان باعدارلامالار اراسىنان نەسيە سەرىكتەستىكتەرى ارقىلى كرەديت بەرۋ جۇيەسى بۇگىندە ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەدى, – دەيدى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق جامبىل وبلىسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرعالي سەيىتبەكوۆ. – بىرىنشىدەن, كاسىپكەر وبلىس ورتالىعىنا سابىلىپ اۋرە بولمايدى. قۇجاتتارىن تىكەلەي اۋدان ورتالىعىندا راسىمدەيدى. ەكىنشىدەن, بيىلدان باستاپ ءبىز نەسيە سەرىكتەستىكتەرىنە كرەديت بەرۋ نەمەسە بەرمەۋ تۋرالى شەشىمدى وزدەرى قابىلدايتىن قۇزىرەتتىلىكتى جۇكتەمەكپىز. وسى كەزگە دەيىن ولار ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وبلىستاعى فيليالعا جاۋتەڭدەپ قارايتىن. دەمەك, ولار ەندى سەنىم بىلدىرگەن تۇلعالارىنا وزدەرى نەسيە بەرە الادى. بيىلدان باستاپ «نەسيە سەرىكتەستىكتەرى ارقىلى نەسيەلەندىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جامبىل وبلىسى بويىنشا 100-دەن استام جوبا ماقۇلدانىپ, 400 ميلليون تەڭگە نەسيە بەرىلدى. ال, وتكەن جىلى بۇل سوما 546 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان بولاتىن. دەمەك, ىلگەرىلەۋ بار. جىل سوڭىنا دەيىن وسى باعدارلاما بويىنشا 800 ميلليون تەڭگەنى يگەرۋ كوزدەلۋدە. جالپى, باسقا دا باعدارلامالار اياسىندا 1 ميلليارد 700 ميلليون تەڭگەنى ەل يگىلىگىنە بەرەمىز دەگەن جوسپار بار, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى نۇرعالي سەيىتبەكوۆ.
ءيا, سولاي بولاتىنىنا سەنىمدەرى مول.
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
