ايماقتار • 29 شىلدە، 2019

اۋاعا تارايتىن زياندى قالدىقتاردان قالاي ارىلامىز؟

145 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدە ەكولوگيالىق احۋالدى وڭالتۋعا ناقتى قادام جاسالا باستادى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇلىقتاۋ سالتاناتىندا: «قورشاعان ورتانىڭ قازىرگى مۇشكىل ءحالى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى ماسەلە. سوندىقتان ەلىمىزگە بىرىڭعاي ەكولوگيالىق ساياسات قاجەت. قورشاعان ورتانى قورعاۋ جۇيەسىنە سەرپىن بەرەتىن جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس قابىلداۋ كەرەك» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن ەلىمىزدە ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى قۇرىلدى.

– بۇل – وتە دۇرىس شەشىم. ەندى جاڭا مينيسترلىك ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز، – دەدى وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ دوستىق ۇيىندە وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋال جايىندا وتكەن وبلىستىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا.

اتالعان جيىنعا قاتىسقان «ەكولو­گيالىق ۇيىمدار قاۋىم­داس­تىعى» باسقارما ءتورايىمى ايگۇل سولوۆەۆانىڭ ايتۋىن­شا، قاۋىمداستىق قىزمەتى جۇيە­لى ەكولوگيالىق باستامالار ار­قىلى ەلىمىزدە ەكولوگيالىق تازا ءومىر سالتى مەن ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋدى ناسيحاتتاپ، ۇلتتىڭ ەكولو­گيا­­لىق ەتيكاسى مەن مادەنيەتىن قالىپ­تاستىرۋدى كوزدەيدى. قازاق­ستاندا «جاسىل دەڭگەيلى ەكونو­ميكاعا» ءوتۋ ءۇشىن جاڭا زاما­ناۋي ادىستەر ەنگىزىلۋدە. ەلبا­سى ن.نازارباەۆتىڭ بۇۇ ساممي­تىندە «جاسىل ەكونوميكا» جانە «جاسىل كوپىر» تۇجىرىمداما­سى تۋرالى باستامالارى حالىق­ارا­لىق قوعامداستىق تاراپىنان قول­­داۋعا يە بولدى. مۇنىڭ بار­لىعى قازاقستاندىقتاردىڭ قور­شاعان ورتاعا كوزقاراسىن جاق­سارتۋ جانە تابيعات-اناعا تۇسەتىن اۋىرتپالىقتى ازايتۋ ءۇشىن قولعا الىندى.

ا.سولوۆەۆانىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جونىن­دە جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قان ءتورت جوبانىڭ ەكەۋى پاۆلو­دار وب­­لىسىندا ورىندالۋدا. قازىر الەمدە ەكولوگيالىق قاۋىپسىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋ جانە جاڭعىر­ما­لى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ماڭىزدى سالانىڭ ءبىرى. سول سە­بەپتى بىلتىر قازاقستاندا «حا­لىق­ا­رالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار» ورتالىعى اشىلدى. ماقسات – ەلىمىزدىڭ «جاسىل ەكونوميكا» جولىنا جىلدام وتۋىنە، سون­داي-اق قورشاعان ورتاعا تا­راي­تىن زيان­دى قالدىقتار كولە­مىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەح­نولوگيالاردى زەرتتەۋ. بۇل كۇن­دە­رى وڭى­رىمىزدەگى 11 كاسىپ­ورىندى زەرت­تەۋ جۇمىستارى باستالدى.

جيىن بارىسىندا وبلىستىق ەكولوگيا باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار اليەۆ اۋاعا تارايتىن زياندى قالدىقتار كولەمىنىڭ ارتا تۇسكەنىن جەتكىزدى.

– بۇل كاسىپورىندارداعى ءون­دىرىس كورسەتكىشىنىڭ كوبەيۋى­مەن باي­لانىستى. ماسەلەن، سوڭعى ءۇش جىلدا «ەكىباستۇز 1-ماەس» جشس وندىرگەن ەلەكتر ەنەرگيا­سىنىڭ كولەمى 211 پايىزعا ارتقان. ال «ەۋروازياتتىق ەنەرگەتي­كالىق كورپوراتسياسى» اق-دا بۇل كورسەتكىش 15،4 پايىزعا كوبەيگەن. سونىمەن بىرگە «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق وڭدەيتىن بوكسيت ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى شىعارىلاتىن زياندى قالدىقتار كولەمى 60 پايىزعا ارتتى، – دەدى باسقارما باسشىسى.

قورشاعان ورتاعا شىعارى­لاتىن ەميسسياعا زاماناۋي ستان­دارتتاردى ەنگىزۋ عانا اتال­عان ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا كومەك­تەسە الادى. سوندىقتان قورشا­عان ور­تاعا شىعارىلاتىن قالدىق­تارعا ليميتتەردى بەلگىلەۋ قۇزى­رەتىن وبلىستىق ماسليحاتتارعا تاپسىرۋ قاجەت، دەيدى ەكولوگتار.

بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جا­ۋاپ­­­كەرشىلىگى كاسىپورىندار تارا­پىنان ەرىكتى تۇردە بولعانى­مەن، جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەڭ باس­تىسى – ەكولوگيا ەكەنى، ءوندىرىس ور­نىنىڭ قورشاعان ورتاعا قالاي اسەر ەتەتىنى ۇنەمى قوعامنىڭ قادا­عا­لاۋىندا بولۋى كەرەك.

بىلتىر پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىم­دىگى «ەكولوگيا جىلى» اياسىندا وڭىردەگى «قورشاعان ورتا­نى قور­عاۋ سالاسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق تۋرالى» 15 ءىرى كاسىپ­ورىن­مەن مەموراندۋم جاساستى. ولار­دىڭ قاتارىندا ەۋروازياتتىق ەنەر­گەتيكالىق كورپوراتسياسى، «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق، پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى، «نەفتەحيم LTD»، «كاۋستيك» اق، «KSP Steel» جشس، «مايكۋبەن-ۆەست» جشس بار. مەموراندۋم اياسىندا وندىرىستىك كاسىپورىندار اتموسفەراعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءۇشىن اۆتوماتتاندىرىلعان ستانسالاردى ورناتا باستادى. مىسالى، «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق سانيتارلىق قورعاۋ ايماعىنىڭ شەكاراسىندا وپتيكالىق مونيتورينگ جۇيەسىن قۇردى. قازىرگى تاڭدا ستانسا سىناق رەجىمىندە جۇمىس ىستەۋدە. كاسىپورىنداردا مۇنداي جۇمىستار 2020 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. سانيتارلىق-قورعاۋ ايماقتارىنىڭ شەكاراسىن ارنايى بەلگىلەپ، ەكولوگيالىق جا­سىل بەلدەۋ قۇرىلادى. بيىل كا­سىپ­ورىندار اۋماعىندا 30 مىڭ كو­شەت وتى­ر­عىزىلادى دەپ جوس­پارلانۋدا.

الايدا ەكولوگيالىق تەحنولوگيالار ورتالىعىنىڭ باسشىسى اقان ومىربەكتىڭ ايتۋىنشا، ءوڭىر كاسىپورىندارىنىڭ اۋاعا شىعاراتىن گاز فراكتسيالارىنىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى.

– 2017 جىلى بۇل كورسەتكىش 4،8 مىڭ تونناعا جەتتى، – دەدى اقان ومىربەك. – سوڭعى جىلدار ىشىندە وبلىس كاسىپورىندارى توزاڭدى ۇستاپ قالاتىن سۇزگىلەر ورناتۋدى قولعا الدى. بۇل زياندى زاتتاردىڭ قورشاعان ورتاعا تارالۋىن ەداۋىر كەمىتتى. بىراق كۇكىرت، ازوت پەن كومىرتەگى توتىعى اۋاعا شىققان سوڭ جاۋىن تامشىلارى، قارمەن ارالاسىپ، جەرگە تۇسەدى. گاز فراكتسيالارىنىڭ زيانى، مىنە، وسى.

تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە، وڭىردە جارتى عاسىر بويى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى قۇرال-جابدىقتارى توزدى. بۇل – «جاسىل» تەحنولوگيا­لار­دى قولدانۋدا باستى كەدەرگى. ياعني كاسىپورىندارداعى پەشتەر­دىڭ سۇزگىسى نەمەسە باسقا قۇرىلىم­داردى اۋىستىرۋ قاجەت. جالپى، كوپتەگەن شەت مەملەكەتتەردە ەكولوگيالىق كودەكس بولمايدى، جەر، سۋ، اۋا تازالىعى تۋرا­لى زاڭدار عانا قاتاڭ ساقتا­لادى. ال ەلىمىزدە بيىل جا­ڭا­دان ەكولوگيالىق كودەكس قا­بىل­دانباق. قازىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار وكىلدەرى تىكەلەي قاتى­سىپ، قوعامدىق تالقىلاۋلار ءجۇ­رىپ جاتىر. كاسىپ­ورىن­دار­دىڭ، مەملەكەتتىڭ، قو­عام­نىڭ، تۇر­عىن­داردىڭ ارقاي­سى­­سىنىڭ قور­عايتىن جەكە مۇد­دەلەرى بار. بۇل ورايدا ەكولوگيا بارشاعا ورتاق ماسەلە ەكەنىن ۇمىت­پاعان ءلازىم.

 

پاۆلودار وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار