ماقسات – سەنىمدىلىك جانە تۇراقتى ءوسىم
سەيسەنبى, 9 ءساۋىر 2013 1:40
«KEGOC» كومپانياسى قاشاندا ءورشىل ىستەرگە ۇمتىلادى
2012 جىلى ەلىمىزدە حالىقتىق IPO باستالدى. مەملەكەت ءوز ازاماتتارىنا ءىرى ۇلتتىق كومپانيالارعا بىرگە يەلىك ەتۋدى العاش رەت ۇسىندى. كەيبىر ساراپشىلاردىڭ كۇماندى جورامالدارىنا قاراماستان, حالىق مەملەكەتتىك باعدارلاماعا اسا جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ايتا كەتسەك, «قازترانسويل» اق اكتسيالارىنا دەگەن سۇرانىس ۇسىنىستان 2,5 ەسەگە ارتىپ, 34 مىڭنان استام قازاقستاندىق اكتسيونەر اتاندى.
سەيسەنبى, 9 ءساۋىر 2013 1:40
«KEGOC» كومپانياسى قاشاندا ءورشىل ىستەرگە ۇمتىلادى
2012 جىلى ەلىمىزدە حالىقتىق IPO باستالدى. مەملەكەت ءوز ازاماتتارىنا ءىرى ۇلتتىق كومپانيالارعا بىرگە يەلىك ەتۋدى العاش رەت ۇسىندى. كەيبىر ساراپشىلاردىڭ كۇماندى جورامالدارىنا قاراماستان, حالىق مەملەكەتتىك باعدارلاماعا اسا جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ايتا كەتسەك, «قازترانسويل» اق اكتسيالارىنا دەگەن سۇرانىس ۇسىنىستان 2,5 ەسەگە ارتىپ, 34 مىڭنان استام قازاقستاندىق اكتسيونەر اتاندى. ۇستىمىزدەگى جىلى دا ۇكىمەت بىرنەشە ۇلتتىق كومپانيانىڭ اكتسيالار توپتاماسىن ساتۋعا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل تىزىمدە ءبىرىنشى بولىپ «ەلەكتر جەلىلەرىن باسقارۋ جونىندەگى قازاقستاندىق كومپانيا «KEGOC» اكتسيونەرلىك قوعامى الداعى ەكى-ءۇش ايدىڭ ىشىندە حالىقتىق IPO-عا شىعادى. ءبىز «KEGOC» كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى باقىتجان قاجيەۆتەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وقىرماندارىنا كومپانيانىڭ وسى ماڭىزدى شاراعا دايىندىعى تۋرالى ايتىپ بەرۋىن وتىندىك.
– باقىتجان تولەۋقاجى ۇلى, تاياۋ ارادا KEGOC اكتسيالارى قازاقستاندىقتارعا ۇسىنىلاتىن بولادى. جۇرتشىلىققا كومپانيا جانە ونىڭ اينالىساتىن قىزمەت تۇرلەرى مەن اۋقىمى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– KEGOC 2004 جىلدان باستاپ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ ء(ارى قاراي – بەج) جۇيەلىك وپەراتورى قىزمەتىن تولىق اتقارىپ كەلەدى, ءبىز ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ-تۇتىنۋدى ديسپەتچەرلەندىرۋ مەن تەڭگەرىمدەۋدى, سونداي-اق ىرگەلەس جاتقان ەلدەردىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىمەن پاراللەل جۇمىستى قامتاماسىز ەتەمىز. بىلايشا ايتقاندا, جىلىنا 365 كۇن جانە تاۋلىگىنە 24 ساعات بويى تۇتاس مەملەكەت اۋماعىنداعى ەنەرگيا اعىندارىن باسقارامىز.
وسى ماقساتتا كومپانيا ۇزىندىعى 24,5 مىڭ شاقىرىمعا سوزىلعان جوعارى ۆولتتى ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرى مەن 76 قوسالقى ستانسادان تۇراتىن ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنا يەلىك ەتەدى, باسقارادى, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرادى. KEGOC-تىڭ مىندەتى – جەلىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسى مەن ونىڭ مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن وزىق دەڭگەيدە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
– حالىقتىق IPO-عا شىعۋدا مەملەكەت تاڭداۋىنىڭ KEGOC كومپانياسىنا ءتۇسۋ سەبەبى نەدە؟ كومپانياعا جەكە ينۆەستورلاردىڭ قارجىسى قانشالىقتى قاجەت؟
– ارينە, كومپانيانىڭ دامۋى ءۇشىن قوسىمشا قارجىلاندىرۋ دا, قاراجات تا كەرەك. دەگەنمەن, مەنىڭ تۇسىنىگىمدە, «حالىقتىق ءىPO» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتىنىڭ مەيلىنشە اشىق بولۋىنا جول اشۋ, حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ ارقىلى قور نارىعىن جانداندىرۋ. بۇگىنگى كۇنى KEGOC اكتسيالارىنىڭ 100% «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق يەلىگى ارقىلى قر ۇكىمەتىنە تيەسىلى بولسا, ەندى ءبىرىنشى جارتىجىلدىق سوڭىنا دەيىن بارشا ازاماتتار اكتسيونەر بولۋعا مۇمكىندىك الادى.
ءبىز ءۇشىن بۇل كورپوراتيۆتىك دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭى بولماق. ءارى قاي كومپانيانىڭ مەنەدجمەنتى ءۇشىن دە بۇل ۇندەۋ ىسپەتتى. «حالىقتىق IPO» تۋرالى شەشىم قابىلدانباي تۇرىپ تا KEGOC بىرقاتار دامۋ باعىتتارىن تالقىلاپ, قور نارىعىنا شىعۋدى قاراستىرعان بولاتىن. دەمەك, ەرتە مە, كەش پە, تۇبىندە وسىنداي شەشىمگە كەلەر ەدىك. KEGOC قۇرىلعان ساتىنەن باستاپ ەلەكتر جەلىلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋمەن بەلسەندى اينالىسىپ كەلەدى. سوندىقتان دا, كومپانيا جۇمىسىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعى – ەل ەكونوميكاسىن جاقسارتۋداعى نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. 2000 جىلدارى ينۆەستيتسياعا وتە ءزارۋ بولدىق. ول كەزدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتە دە ارتىق قاراجات جوق ەدى. سوندىقتان ارزان قارجىلىق رەسۋرس كوزى – ينۆەستيتسيالارعا يە بولۋ ماقساتىندا شەتەلدىك جەتەكشى دامۋ ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى جولعا قويدىق. ولار دا ءبىزدىڭ ماقسات-مىندەتى ايقىن, جۇمىسى تۇراقتى كومپانيا ەكەنىمىزگە كوز جەتكىزدى. جاڭا جەلىلەر تارتۋ, جابدىقتاردى جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستار بارىسىندا ەقدب مەن دب-نىڭ سەنىمدى ارىپتەستىنە اينالدىق. بىراق حالىقارالىق جوعارى ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس كەلۋىمىز ءۇشىن كومپانيا ىشىندە ءبىراز تەر توگۋىمىزگە تۋرا كەلدى. ەڭبەگىمىز اقتالىپ, وتكەن جىلى كومپانيالار اراسىندا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ قورىتىندىسى بويىنشا KEGOC-تىڭ كورپوراتيۆتىك باسقارۋ دەڭگەيى وتە جوعارى باعالاندى.
– قازاقستاندىقتاردىڭ KEGOC-قا ينۆەستيتسيا سالۋى قاجەت پە, قالاي ويلايسىز؟
بۇگىندە اكتسيالاردى قور نارىعىنا ورنالاستىرۋعا بايلانىستى بەلگىلى ءبىر شەكتەۋلەر قويىلىپ وتىر. ماسەلەن, بولجام جاساۋعا نەمەسە ءۇيىپ-توگىپ ۋادە بەرۋگە بولمايدى – تەك ايقىن دەرەكتەر مەن ناقتى كورسەتكىشتەر قاجەت. كومپانيانىڭ IPO-عا شىعۋىنا وراي KEGOC باسشىلىعى مەن قىزمەتكەرلەرىنە اقپارات تاراتۋعا قاتىستى بەلگىلى ءبىر شەكتەۋلەر قويىلعان. اكتسياعا جازىلۋ رەسمي جاريالانعانعا دەيىن تىكەلەي IPO كورسەتكىشتەرىنە بايلانىستى سۇراقتارعا قانداي دا ءبىر تۇسىندىرمە جاساۋعا, اسىرەسە, ناسيحات جۇرگىزۋگە بولمايدى. اكتسيونەر بولعىسى كەلە مە, الدە جوق پا, مۇنداي شەشىمدى ءاربىر ادام ءوزى قابىلداعانى ءجون.
– كومپانيانىڭ وتكەن جىلدارداعى وندىرىستىك, قارجىلىق كورسەتكىشتەرىنە توقتالساڭىز؟
– بۇل قۇپيا اقپارات ەمەس. جىل سايىن ەسەپتەرىمىز تولىق جاريالانىپ تۇرادى, ولار كومپانيا سايتىندا دا بار, كەز كەلگەن ادام تانىسىپ, تالداۋ جۇرگىزە الادى. سوڭعى ءۇش جىلدا كومپانيا تابىسى, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر كولەمى سەنىمدى تۇردە ارتىپ كەلەدى, وعان سەبەپ – ەلىمىزدە ەلەكتر قۋاتىن پايدالانۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى.
1-كەستە. «KEGOC» اق وندىرىستىك جانە قارجىلىق كورسەتكىشتەرى
KEGOC-تىڭ نەگىزگى بيزنەسى تۇراقتى قالپىن ساقتاپ وتىر, ونىڭ ايقىن دالەلى – وپەراتسيالىق كورسەتكىشتەر ديناميكاسى. 2011 جىلى تازا تابىسىمىز ۇشتەن بىرگە (34.5%) ءوسىپ, 7,8 ملرد. تەڭگەگە جەتتى. بۇل ءبىز ءۇشىن رەكوردتى جىل. ال بىلتىرعى جىلعى قورىتىندى بويىنشا 7 ملرد. تەڭگە مولشەرىندەگى كورسەتكىش باعام ايىرماسىنىڭ شىعىندارىنا بايلانىستى وتكەن جىلعا قاراعاندا تومەندەۋ بولدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, ينۆەستيتسيالىق جوبالار ءۇشىن قارىز قاراجاتى شەتەل ۆاليۋتاسىندا, اقش دوللارىمەن جانە ەۋرومەن تارتىلعاندىقتان, تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى پايدانىڭ كولەمىنە دە ىقپال ەتتى.
– كومپانيانىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنا ناقتىراق توقتالىپ, وقىرماندارعا تولىعىراق ايتا وتسەڭىز…
– كومپانيا ايماقارالىق جانە مەملەكەتارالىق ەلەكتر بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ, نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋى مەن تۇتىنۋىن تەڭگەرىمدەۋگە قاتىستى جەدەل جۇمىستاردى اتقارادى. بۇعان قوسا, قاي ءوڭىردىڭ بولسىن ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستان ءبىرتۇتاس ەنەرگيا جۇيەسىندە قاشان, نەنى جاڭارتىپ, قانداي قۇرىلىستى باستاۋ كەرەكتىگىن بىرنەشە جىل بۇرىن ءبىلىپ وتىرۋى قاجەت.
ەگەر ەلەكتر قۋاتى سەنىمدى دە ساپالى تۇردە جەتكىزىلىپ تۇرسا, سول وڭىردە بيزنەس تە, ءوندىرىس تە داميدى دەگەن ءسوز. ياعني جاڭا كاسىپورىندار مەن وندىرىستەر اشىلسا, جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى جاقسارادى, سول وبلىستىڭ نەمەسە اۋداننىڭ ەكونوميكاسى داميدى, وركەندەيدى دەگەن ءسوز.
وسى باسىمدىقتارعا ساي ۇلتتىق كومپانيا سوڭعى 10 جىلدا قازاقستان پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن ۇەت-تى دامىتۋ بويىنشا ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قولعا الىپ, ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدا. ۇزىندىعى 1100 شاقىرىم «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» ەكىنشى ترانزيت جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى جاڭعىرتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. «باتىس ترانزيتپەن» بىرگە مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك سەرىكتەستىك نەگىزىندە 500 كۆ-تىق «جىتىقارا-ۇلكە» اۋە جەلىسىن ىسكە قوستىق. سونىڭ ناتيجەسىندە اقتوبە ەنەرگيا تورابى قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەنەرگيا جۇيەسىنە قوسىلدى, ونەركاسىپتىك ايماق شەتەلدىك ەلەكتر قۋاتىنا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلدى.
2011 جىلى وبتق-500 اۆتوترانسفورماتورلارى اۋىستىرىلدى, ناتيجەسىندە ەلوردالىق ەنەرگيا تورابى قۋاتىنىڭ قورى 25%-عا ارتتى.
كومپانيا جۇزەگە اسىراتىن ءۇش ينۆەستيتسيالىق جوبا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ء(ۇيدمب) جانە قازاقستاندى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەندى. الماتى وبلىسىندا 220 كۆ-تىق اۋە جەلىسى تارتىلىپ, مويناق گەس قۋاتىن تاپسىرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. الماتى ايماعىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ سەنىمدىلىگى ارتتى – وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا 500 كۆت «الما» قوسالقى ستانساسى مەرزىمىنەن بۇرىن ءىسكە قوسىلدى. بۇل تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە سالىنعان وسىنداي ساناتتاعى ءبىرىنشى قوسالقى ستانسا بولاتىن. ۇەت-تى جاڭعىرتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى. سونىڭ ارقاسىندا قوسالقى ستانسالاردى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتاۋعا مۇمكىندىك تۋدى. قازىرگى ۋاقىتتا KEGOC ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستاندا ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان باسقا دا بىرقاتار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. اتاپ ايتار بولسام, 220 كۆت «وبتق-وساكاروۆكا» جوعارى ۆولتتىق جەلىسىن قايتا قۇرۋ, پاۆلودار ەنەرگيا تورابىنىڭ قازاقستاننىڭ بەج-مەن بايلانىسىن كۇشەيتۋ. تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا بويىنشا ازىرلىك جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, ول – شىعىس ءوڭىرى ارقىلى وتەتىن «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» ءترانزيتىنىڭ ءۇشىنشى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى.
– وسىنداي اۋقىمدى جوبالار ۇلكەن قارجى سالىمدارىن قاجەت ەتەتىن بولار. ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى قاراجاتتى KEGOC قايدان الىپ وتىر؟
– سالىق تولەۋشىلەردىڭ قالتاسىنا ءبىزدىڭ قول سالعىمىز كەلمەيتىنىن ەسكەرۋ قاجەت, دەسەك تە وسى جۇزەگە اسىرىلعان جوبالاردىڭ يەسى دە, پايداسىن كورۋشى دە – مەملەكەت. 2000 جىلدان باستاپ كومپانيا قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكا جۇيەسىن دامىتۋعا 1 ملرد. اقش دوللارىنان استام قارجى تارتتى. بۇل سومانىڭ باسىم بولىگىن حالىقارالىق دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ زايمدارى (ەقدب مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك) قۇرايدى. ءبىزدىڭ كرەديتورلارىمىز دا «KEGOC» اق-قا مەملەكەت پەن اكتسيونەر تاراپىنان قولداۋ جوعارى ەكەنىن باعالاپ وتىر. جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا تارتىلعان زايمداردىڭ ءبىر بولىگى ۇكىمەت كەپىلىمەن الىندى, سونىمەن قاتار جەكە قاراجات, ونىڭ ىشىندە كومپانيانىڭ جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋعا بەرىلگەن قارجى پايدالانىلدى.
– كومپانيا قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى قالاي بەلگىلەنەدى, قاراپايىم تۇتىنۋشىلار – حالىقتىڭ پايدالاناتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسىنا KEGOCتاريفتەرىنىڭ اسەرى قانداي؟
– KEGOC ەلەكتر قۋاتىنىڭ كوتەرمە نارىعىنا قاتىسۋشىلارمەن عانا جۇمىس ىستەيدى. «تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى» زاڭعا سايكەس ەلەكتر قۋاتىن ديسپەتچەرلەندىرۋ, جەتكىزۋ, ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋدى تەڭگەرىمدەۋ سەكىلدى كومپانيا كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرى تابيعي مونوپوليالار سالاسىنا جاتادى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ قىزمەتىمىز تاريفتەردىڭ بەكىتىلۋى ارقىلى رەتتەلەدى, كومپانيا ءوز تابىسىنىڭ نەگىزگى بولىگىن دە سودان الادى.
وسى جەردە ايتا كەتەتىن ماڭىزدى جايت, ەلەكتر قۋاتىنىڭ اقىرعى باعاسىندا KEGOC ۇلەسىنىڭ 10% قۇرايتىندىعى. ياعني, قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەكتر قۋاتىنا تولەگەن 100 تەڭگەسىنەن بىزگە 10 تەڭگەگە جۋىعى تۇسەدى. بۇل سومانىڭ قالعان بولىگى – ەلەكتر ستانسالارىنىڭ شىعىندارى, تاراتۋشى جانە ەنەرگيا قۋاتىمەن جابدىقتاۋ كومپانيالارىنىڭ قىزمەت اقىسى. سوندىقتان ءبىزدىڭ تاريفتەر تۇرعىندار تولەيتىن كوممۋنالدىق قىزمەت باعاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى.
– باقىتجان تولەۋقاجى ۇلى, كومپانيانىڭ بولاشاق جوسپارلارى قانداي؟ وسى تۋرالى ويىڭىزدى تارقاتساڭىز؟
– «KEGOC» اق-تىڭ باستى ماقساتى – الەمدىك دەڭگەيدەگى باسەكەگە قابىلەتتى كومپانيا دارەجەسىنە كوتەرىلۋ. 1997 جىلى كومپانيا العاش قۇرىلعان ساتتە بۇل قيالداعى اسقاق وي عانا بولاتىن. KEGOC-تىڭ بۇگىنگى نەگىزگى 4 ماقساتى - قازاقستان بەج-ءنىڭ سەنىمدى دە ساپالى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ, وزىق سالالىق كومپانيا دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ, كومپانيانىڭ اكتسيونەرلىك قۇنىن تۇراقتى تۇردە ءوسىرىپ وتىرۋ, كورپوراتيۆتىك دامۋ دەڭگەيى بويىنشا كوشباسشىعا اينالۋ.
بۇگىنگى تاڭدا بۇل بيىك ماقساتتار تابىستى تاجىريبەمەن جانە جۇزەگە اسقان اۋقىمدى جوبالارمەن بەكي ءتۇستى. كومپانيا كەلەشەك دامۋ باعىتتارى مەن باستى مىندەتتەرىن 2025 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىندا ايقىن بەلگىلەپ وتىر. كومپانيا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جونىندەگى سالالىق باعدارلاما اياسىندا ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا ماڭىزدى جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
