باسەكەلەستىك سىرى نەدە؟
سەيسەنبى, 26 اقپان 2013 7:17
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «2050 ستراتەگياسى» قازاقستاننىڭ ءححى عاسىرداعى جاھاندىق دامۋدىڭ قاتەرلەرىنە قارسى جاۋابى بولماق دەي كەلىپ, وسى ستراتەگيانىڭ جەتى باسىم باعىتتارىنا توقتالىپ, ءوزىنىڭ كوزقاراسىن, الەم دامۋىنىڭ كەلەشەگى مەن كۇردەلى جاقتارىنا ءمان بەرەدى. سونىڭ ءبىرى – جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزى. ءبىر جاعىنان, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىگى بولسا, ەكىنشى جاعىنان, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ وزىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى, كاسىپكەرلەردىڭ, ۇيىمداردىڭ, ونەركاسىپتىڭ, بارلىق قىزمەت كورسەتۋ مەكەمەلەرىنىڭ مەملەكەت زاڭىنا سۇيەنە وتىرىپ نارىق تالابىنا سايكەس الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىن دۇرىس اتقارۋى بولىپ تابىلاتىندىعى ايتىلعان. بۇل ماقساتقا جەتۋ جولىندا قازاقستان ءارتۇرلى جاڭا قادامدارمەن ءوز جولىن تاڭداي بىلمەك.
سەيسەنبى, 26 اقپان 2013 7:17
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «2050 ستراتەگياسى» قازاقستاننىڭ ءححى عاسىرداعى جاھاندىق دامۋدىڭ قاتەرلەرىنە قارسى جاۋابى بولماق دەي كەلىپ, وسى ستراتەگيانىڭ جەتى باسىم باعىتتارىنا توقتالىپ, ءوزىنىڭ كوزقاراسىن, الەم دامۋىنىڭ كەلەشەگى مەن كۇردەلى جاقتارىنا ءمان بەرەدى. سونىڭ ءبىرى – جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزى. ءبىر جاعىنان, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىگى بولسا, ەكىنشى جاعىنان, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ وزىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى, كاسىپكەرلەردىڭ, ۇيىمداردىڭ, ونەركاسىپتىڭ, بارلىق قىزمەت كورسەتۋ مەكەمەلەرىنىڭ مەملەكەت زاڭىنا سۇيەنە وتىرىپ نارىق تالابىنا سايكەس الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىن دۇرىس اتقارۋى بولىپ تابىلاتىندىعى ايتىلعان. بۇل ماقساتقا جەتۋ جولىندا قازاقستان ءارتۇرلى جاڭا قادامدارمەن ءوز جولىن تاڭداي بىلمەك.
جاڭا نارىق ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن جەتىستىكتىڭ ءبىرى – ادال باسەكەلەستىك. نارىق ەكونوميكاسىندا ۇقساس ءونىم شىعاراتىن, ءارتۇرلى قىزمەت كورسەتەتىن كەز كەلگەن شارۋاشىلىق جۇيەسى جەكە ءىسىن, قىزمەتىن وزىنشە جۇرگىزە وتىرىپ, ەكونوميكالىق ءتيىمدىلىگىن باسقادان ارتتىرا, سۇرانىسقا ۇسىنىستى ءسايكەستەندىرە, ءونىمنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ, باعاسىن تومەندەتسە سوندا عانا باسقالارمەن ادال باسەكەلەستىك تۋىندايدى.
تۇتىنۋشى, البەتتە, باعاسى تومەن, ساپاسى جوعارى ونىمگە ۇمتىلادى. بۇگىنگى كۇندە قوعامدا باعا ءوسىرۋ ادەتتەرى ورىن الىپ بارا جاتقان سياقتى. بۇل قاتە ۇعىم ءارى نارىق ەكونوميكاسىن دامىتۋعا كەدەرگى بولماق.
باعانىڭ دۇرىس قالىپتاسۋى ءار سالانىڭ ۇسىنىسى مەن سۇرانىسىنىڭ سايكەس دامۋى, حالىقتىڭ اقشالاي تابىستارىنىڭ دەڭگەيىنە سايكەس كەلۋىنە بايلانىستى. باعانىڭ ولشەمسىز ءوسۋىنىڭ ءبىر سەبەبى – كوپتەگەن وندىرىستەن تىس جانە قىزمەت كورسەتۋگە كەتكەن شىعىندار.
باعا قاي ۋاقىتتا ءوسۋى كەرەك؟ ەگەر سۇرانىسقا ساي, ەش جەردە بولماعان ءبىر جاڭا ءونىم وندىرىلسە, سول ءونىمنىڭ باعاسى ءوسۋى مۇمكىن. ءارى شەتەلدەن ءارتۇرلى جولمەن كەلىپ جاتقان تاۋارلاردىڭ باعاسىن تۋرا ايقىنداۋ قيىنعا سوعادى جانە ولاردىڭ وزىندىك قۇنىنان جوعارى بولۋى مۇمكىن.
وسىنىڭ ءبارى قاعاز اقشانىڭ قۇنسىزسىزدانۋىنا اكەلىپ سوعادى. ەكونوميكانىڭ دامۋ كۇشى – وندىرىستە. تەك ءوندىرىس سالاسىندا عانا قوسىمشا تابىسقا قول جەتكىزۋگە بولادى. ەگەر الەۋمەتتىك سالاعا كۇندەلىكتى تۇرمىسقا كەرەكتى زاتتاردان باستاپ عارىشقا دەيىن كەرەك ءونىمدى وزىمىزدە وندىرسەك, ىشكى ءونىم تومەن باعامەن ءوز تۇتىنۋشىلارىمىزدى قامتاماسىز ەتىپ, ارتىعىن باسقا ەلگە دۇنيەجۇزىلىك بيرجا باعاسىمەن ساتۋعا بەتبۇرىس جاساعان جاعدايدا ەكونوميكامىز تۇراقتى دامىپ, ءال-اۋقاتىمىز جوعارىلاپ, جاقسارادى. تازا قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىندە قوسىمشا تابىس پايدا بولمايدى. بۇل جەردە قوسىمشا تابىس پايدا بولادى, ەگەر ول وندىرىسپەن ءوزارا بايلانىستا بولسا.
جىلۋ قۋاتى باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە دە وسى جۇيەنىڭ ءوز ىشىنەن قۇرىلعان الىپساتار مەكەمەلەردىڭ كوبەيۋى, قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىنىڭ رەتتەلمەگەنى, وزىنە ءتان ءوندىرىس سالاسىنىڭ باسەڭ دامۋى سەبەپكەر بولىپ وتىر. بۇل سالادا باسەكەلەستىك جوقتىڭ قاسى. سول سياقتى بۇگىنگى زەينەتاقى قورلارىنىڭ اراسىندا دا باسەكەلەستىك بار دەۋگە بولمايدى. ءاۋ باستا ءبىر قور بولىپ قۇرىلعان زەينەتاقى قورىنا (1999 جىلدىڭ ءىى-جارتىسىندا) زاڭناماعا سايكەس ەڭبەكاقىنىڭ 10 پايىزى جينالعان بولاتىن. كەيىننەن 10 جەكە مەكەمە ءوز زەينەتاقى قورلارىن قۇرىپ, ەڭبەك ەتۋشى حالىقتىڭ سول 10 پايىز جارناسىن 11 قور ءوزارا بولىسكە سالدى. جەكە زەينەتاقى قورلارىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جونىندە ايتىلعانىمەن, سوڭعى 12 ايدىڭ قورىتىندىلارىنا قاراعاندا, زەينەتاقى قورلارىنىڭ پايداسى 1,75 %-عا ءوسىپ, ال قۇنسىزدانۋىنىڭ 6 پايىز بولعاندىعى جونىندە مالىمەت بار.
ەگەر جەكە ەڭبەكاقى قورلارى ەڭبەكاقىنىڭ 10 پايىزىن ەمەس, 8 پايىزىن جيناپ قوردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ, ءار ادامعا زەينەتاقىعا 10 پايىز جيناعانداردان ارتىق سىياقى تولەيتىن بولسا, وندا ولار باسەكەلەستىكتە الدا بولار ەدى دە, كوپ ادامدار سول قورعا ۇمتىلار ەدى. مىنە, باسەكەلەستىك نەگىزى وسىندا.
نارىق ەكونوميكاسىنىڭ سان سالاسىنىڭ جۇيەلى دامۋىنا, ادال باسەكەلەستىك قۇرۋعا بىردەن-ءبىر سەبەپكەر ماركەتينگ قىزمەتى. الايدا, قازىرگى جاعدايدا ءبىزدىڭ قوعامدا ماركەتينگ قىزمەتى جۇيەسى دامىماي وتىر. ءار سالادا بەلگىلى بار تاۋاردى ءوندىرۋ, ءارتۇرلى قىزمەت كورسەتۋ كولەمىنىڭ نارىق ەكونوميكاسىنىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەستىگىن زەرتتەۋ ءدال اقپاراتتى دەر كەزىندە جيناۋعا, الەمدىك نارىق قاتىناستارىن باعالاۋعا جانە تارتۋعا, باسەكەلەستىڭ كورسەتكىشىن انىقتاۋعا قىزمەت كورسەتەتىن ءدال وسى ماركەتينگ قىزمەتى بولىپ تابىلادى.
قازاقستاننىڭ بۇگىنگى كۇنگە ساي كەلەشەگىن كوزدەگەن ءوندىرىس جۇيەسىنىڭ, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ وزدەرىنە ءتان ىستەرىنىڭ كورسەتكىش ولشەمى عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەلىپ ازىرلەنبەگەن. مىسالعا, ءبىر زاتتى ءوندىرۋ ءۇشىن, نە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن, وعان قانشا شيكىزات, قانشا ادام كۇشى, قانشا جىلۋ, تاعى-تاعىسى دەگەندەي, ارقايسىسىنا كەتكەن شىعىندار ەسەپتەلە كەلە باعاسى قانشا بولاتىنى انىقتالادى. ودان كەيىن سۇرانىسقا سايكەس, جاڭا تاۋارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەسكەرىلىپ, تولىقتىرىلىپ وتىرادى. ماركەتينگ قىزمەتىندە دە وسى ولشەمدەرگە سۇيەنە وتىرىپ ءار سالاعا كەرەكتى جابدىقتار مەن قارجى كولەمىن عىلىمي تۇردە انىقتاۋعا بولادى. ەگەر ءار سالانىڭ ءىس-ارەكەتى, ءوندىرىس قۋاتى ەسەپتە بولسا, وندا ءار ادام ءوز ىسىنە جاۋاپپەن قاراعان بولار ەدى. ودان كەيىن بىرىمەن ءبىرى ادال باسەكەلەستىككە ءتۇسىپ ونىمدەرىن وندىرەر ەدى. ءار مەكەمەنىڭ وندىرىستىك قىزمەت جۇيەسىنىڭ ولشەمىن ازەرلەۋ ءىسى بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى. سوندىقتان, قازىرگى تاڭدا زاماناۋي ماركەتينگتىك قىزمەتكە ماڭىز بەرۋ كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋى ءتيىس.
زەننات ەرعوجينا,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,
دوتسەنت.
