قازاقستاندىق ۇلەس قايتسە ۇلعايادى؟
سەيسەنبى, 19 اقپان 2013 7:28
«نۇر وتان» حدپ فيليالىندا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءىرى كومپانيالاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىستاردى جانە قىزمەتتەردى ساتىپ الۋىندا جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ جولدارى قارالعان جيىندا وسى ءبىر وزەكتى ماسەلە جان-جاقتى تالقىلاندى. الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ ىشكى رەزەرۆىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ ماسەلەسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا كوتەرگەن بولاتىن-دى.
سەيسەنبى, 19 اقپان 2013 7:28
«نۇر وتان» حدپ فيليالىندا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءىرى كومپانيالاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىستاردى جانە قىزمەتتەردى ساتىپ الۋىندا جانە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ جولدارى قارالعان جيىندا وسى ءبىر وزەكتى ماسەلە جان-جاقتى تالقىلاندى. الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ ىشكى رەزەرۆىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ ماسەلەسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا كوتەرگەن بولاتىن-دى. قازاقستاندىق ۇلەس يدەياسى جىل وتكەن سايىن ۇلكەن ماڭىزعا يە بولىپ كەلەدى, ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىندا ءىس جۇزىندە قولدانىلۋ اياسى كەڭەيە ءتۇستى. ەلىمىزدە قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ونى جاڭا كاسىپورىندار اشۋ جانە جاڭا ءونىمدەر شىعارۋ ارقىلى, جۇمىس ءىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ, وتاندىق وندىرىسشىلەر تاۋارلارىنىڭ, جۇمىستارىنىڭ جانە قىزمەتتەرىنىڭ ىشكى رىنوكتاعى قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتەتىندەي جاعداي تۋعىزۋ ەسەبىنەن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلدى. ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بۇل ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ باعىتتارىن ايقىندايتىن ماڭىزدى فاكتور رەتىندە اتاپ ءوتىلدى. مۇنىڭ ىشكى رىنوكتى ءوز تاۋارلارىمىزبەن, جۇمىستارىمىزبەن جانە قىزمەتتەرىمىزبەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا, ءوندىرىستىڭ العا جىلجۋىنا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.
وڭىرلىك دامۋدىڭ وزەگى ىسپەتتەس بۇل ماسەلەگە بايلانىستى حابارلاما جاساعان وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باستىعى مارات بالمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇناي-گاز كومپانيالارى اراسىندا تاۋارلار ساتىپ الۋداعى قازاقستاندىق ۇلەستىڭ جىلدىق جوسپارى 11 پايىزدىڭ ورنىنا 9,9 پايىز ورىندالعان, جۇمىستار مەن قىزمەتتەر جوسپارداعى 82,4 پايىز ورنىنا 73,9 پايىز عانا بولعان.
تاۋ-كەن كەشەنىندە قازاقستاندىق ۇلەس تاۋارلار بويىنشا جوسپارداعى 11 پايىز ورنىنا 9,9 پايىز, ال جۇمىستار مەن قىزمەتتەر 82,4 پايىز ورنىنا 71,2 پايىز قۇراعان. جالپى, بۇل كاسىپورىنداردا قازاقستاندىق ۇلەستىڭ مەجەلەنگەن كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋ باعىتى بايقالادى. وبلىستىڭ تابيعات پايدالانۋشىلارى ساتىپ الاتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ تەڭ جارتىسىنان استامىن يگەرەتىن ەكى ءىرى تابيعات پايدالانۋشى كاسىپورىن – «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز»» جانە «قازحروم» تۇك» اكتسيونەرلىك قوعامدارىنىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اتالمىش كومپانيالار تاۋارلار ساتىپ الۋ جونىندەگى كەلىسىم-شارتتىق مىندەتتەمەلەرىن ءۇش-ءتورت ەسە ارتتىرعان. ۇكىمەت قاۋلىسىنا سايكەس مونيتورينگ جۇرگىزۋگە جاتاتىن التى كاسىپورىندا قازاقستاندىق ۇلەستىڭ جوسپارلى كورسەتكىشتەرى اسىرا ورىندالعان. ولار «اقتوبە حروم قوسىندىلارى زاۋىتى», «اقتوبە مەتالل ەمەس قۇبىرلار زاۋىتى» اكتسيونەرلىك قوعامدارى, «سترويدەتال», «اقتوبە مەتالل كونسترۋكتسيالارى زاۋىتى», «اقتوبە-نان» جانە «اتسس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى بولىپ تابىلادى. سونداي-اق, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا دا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. تاۋارلار بويىنشا قازاقستاندىق ۇلەس جىلدىق جوسپارداعى 43 پايىز ورنىنا 58,1 پايىز, جۇمىستار مەن قىزمەتتەر 86,9 پايىز ورنىنا 90,1 پايىز ورىندالعان.
قازىر ءبىز ىشكى رىنوكتى باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتە الاتىنىمىزدى سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز. وتكەن ءۇش جىلدا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا وبلىستا جالپى سوماسى 188,3 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 64 ءوندىرىس نىسانى ىسكە قوسىلدى. بۇل پوليەتيلەن قۇبىرلار شىعاراتىن, پرەستەلگەن كەراميكالىق بۇيىمدار جاسايتىن زاۋىتتاردىڭ, جەرگىلىكتى شيكىزاتتان قيىرشىق تاس ءوندىرەتىن ءۇش زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن ءىرى جوبالار بولدى. بىزدە مەتالل قۇرىلعىلارى زاۋىتى جاڭارتىلدى, جارىلعىش زاتتار وندىرەتىن باتىس قازاقستان ايماعىنداعى جالعىز زاۋىت جۇمىس ىستەيدى, «كەراميكا» اق-تا كەراميكا پليتكالارى شىعارىلادى. وسى جۇمىستاردىڭ جالعاسى رەتىندە بيىل 14 جوبا ىسكە اسىرىلماق, – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باستىعى.
مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە «سكرپ-امانات» سەرىكتەستىگىندە جىلىنا قۋاتتىلىعى 7,5 مىڭ توننانى قۇرايتىن حيميالىق رەاگەنتتەر ءوندىرىسى ىسكە قوسىلعان. ءوندىرىس جىل سايىن ءونىم كولەمىن 25 پايىزعا ۇلعايتىپ وتىرۋعا باعىتتالعان. وسى جەردە وبلىس باسشىلىعى تاراپىنان ءوندىرىس پروتسەسىندە حيميالىق رەاگەنتتەردى قولداناتىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالارعا «سكرپ-امانات» سەرىكتەستىگىمەن ۇزاق مەرزىمدى ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقان دۇرىس دەگەن كەڭەس بەرىلدى. وبلىس اكىمدىگى باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق تاۋارلار ءوندىرىسىن دامىتىپ, ىشكى رىنوكتا قولدانىلۋى ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا. ءماسەلەن, وسى جۇمىستاردىڭ ىقپالىمەن اقتوبەدەگى مەتالل قۇرىلعىلار زاۋىتى «قازاقويل اقتوبە» سەرىكتەستىگىنە, جاڭا تسەح قۇرىلىسى ءۇشىن اقتوبە فەرروقورىتپالار زاۋىتىنا ءوز ونىمدەرىن جەتكىزىپ بەرىپ وتىر ەكەن.
دەگەنمەن, كەڭەستە جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالاردىڭ وتاندىق كاسىپورىندارعا تاپسىرىس بەرۋگە جانە جەرگىلىكتى ءوندىرىس ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا ارقاشان مۇددەلى بولا بەرمەيتىنى دە قاعىس قالمادى. مىسالى, كەدەننىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرى بويىنشا, «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» سەرىكتەستىگىنىڭ جانە ونىڭ باس مەردىگەرلەرىنىڭ, «قازحروم» ترانسۇلتتىق كومپانياسىنىڭ, «ۆوسحود وريەل» سەرىكتەستىگىنىڭ 70,0 ملرد. تەڭگە كولەمىندەگى تاۋارلاردى شەتەلدەن يمپورتتاعانى انىقتالىپ وتىر. يمپورتتالعان تاۋارلار تىزىمىندە قازاقستاندا وندىرىلەتىن تاۋارلار دا كەزدەسەدى. ولاردىڭ اراسىنداعى مەتالل تسيستەرنالار, ەلەكترودتار, ارنايى جۇمىس كيىمدەرى, ءتۇرلى پلاستماسسا بۇيىمدار, بولاتتان, تەمىردەن جاسالعان بۇيىمدار سياقتى تاۋارلاردى ءوزىمىزدىڭ ەلدەن دە تابۋعا بولادى ەكەن. سوندىقتان بۇلاردى شەتەلدەن ساتىپ اكەلۋدىڭ قانشا قاجەتى بار دەگەن سۇراقتىڭ تۋى دا زاڭدى. ايماقتاعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارى ءوز ونىمدەرىن قازاقستاندىق ءىرى كومپانيالارعا وتكىزۋگە ءمۇددەلى. الايدا, ءىرى كومپانيالار ازىرگە ولاردى قۇشاق جايا قارسى الۋعا اسىعار ەمەس. جەتى جىلدان بەرى جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن «ازايا» فابريكاسىنىڭ باسشىلىعى ءونىمدەرىن ىشكى رىنوكقا وتكىزۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدىگىنەن قولداۋ كورسەتۋدى سۇراۋى دا وسىنداي قيىندىقتىڭ توبە كورسەتىپ قالاتىنىن اڭعارتادى. ارنايى جۇمىس كيىمدەرىن, توسەك-ورىنداردى ءتىگۋگە نەگىزدەلگەن فابريكانىڭ ءىشكى رىنوكتا ۇلكەن تاجىريبەسى بار, ءوندىرىستىك ينفراقۇرىلىمى قالىپتاسقان. شىعاراتىن تاۋارلارى ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىنە ءسايكەس كەلەتىن بولسا, ونىمدەرىن ونەركاسىپ سەكتورىنداعى ءوزىمىزدىڭ كاسىپورىندارعا وتكىزۋ ءۇشىن فابريكاعا قولداۋ كورسەتىلەتىن بولدى.
ەلىمىزدە اينەك ءوندىرىسى جولعا قويىلعان. «قازسترويستەكلو» جشس سياقتى ءىرى كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى ساپاسى جاعىنان جوعارى ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن بولعاندىقتان, پرەزيدەنتتىڭ قولىنان «التىن ساپاعا» يە بولدى. بىراق وسىعان قاراماستان, «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس مەردىگەرى بولىپ تابىلاتىن «چجۋنتە قازاقستان» جشس ءوندىرىس قاجەتتىلىكتەرىنە قولدانۋ ءۇشىن اينەك بۇيىمدارىن قىتايدان ساتىپ الىپ وتىر, سول جاقتىڭ كاسىپورىندارىنا تاپسىرىس بەرىپتى.
سول سياقتى, «ازنو» اكتسيونەرلىك قوعامى سياقتى وتاندىق ءوندىرۋشى ءوزى شىعاراتىن مۇناي قوندىرعىلارىن ەل اۋماعىندا ساتا الماي وتىرعاندا, مۇناي وندىرىسىمەن اينالىساتىن كومپانيالار شەكارا اسىپ, شەتەلدىك تاۋارلاردى ساتىپ اكەلۋدە. مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ سوندا اتالمىش كومپانيالار كىمنىڭ مۇددەسىن قورعايدى؟
كەڭەستە «قازحروم» ترانسۇلتتىق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيكتور تيل جانە «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تاكتاليفۋم ەسەنعۇلوۆ قازاقستاندا جاسالعان ونىمدەردى ءوندىرىس پروتسەسىندە قانشالىقتى دەڭگەيدە قولداناتىندارى تۋرالى بايانداپ, بىلتىردان باستاپ بۇل باعىتتا ىلگەرىلەۋشىلىك بار ەكەنىن ايتىپ اقتالدى, بولاشاقتا بۇل جۇمىستى الدە دە جانداندىرا تۇسەتىندىكتەرىنە سەندىردى.
كەڭەستى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى قازاقستاندىق ساپانى, قازاقستاندىق مازمۇندى دامىتۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى تابيعات پايدالانۋشىلارعا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وبلىستىڭ قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا 73 جوبا ۇسىنعانىن, بۇل جوبالاردىڭ ءبارى دە قازاقستاندىق مازمۇندى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋى قاجەتتىگىن العا تارتتى.
ءوڭىر باسشىسى ءىرى كومپانيالار باسشىلارىنا كەڭەستە كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ناتيجەسى ءبىر ايدىڭ كولەمىندە قايتا قارالاتىنىن جەتكىزدى.
سونداي-اق, جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەر وندىرەتىن تاۋارلارىنىڭ, كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنىڭ جانە اتقاراتىن جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋى ءتيىس ەكەنى دە ەسكەرتىلدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە.
