وزىنە دەيىنگى پرەزيدەنتتەردىڭ پالەستينا-يزرايل ماسەلەسىن شەشۋدەگى ۇمتىلىستارى ايتارلىقتاي ءساتتى بولماعانىن بىلەتىن دونالد ترامپ اقش ءبيلىگىنىڭ باسىنا كەلگەندە ءبىردەن وسى جاعدايدى رەتتەۋدى باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى ەتىپ بەلگىلەدى. ءسويتىپ «عاسىر مامىلەسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلادى. بۇل ىستە ونىڭ قاسىنا كۇيەۋ بالاسى ءارى كەڭەسشىسى دجارەد كۋشنەر كەلدى. ولار وسى باعىتتا ەكى جىل ەڭبەكتەنىپ, جاقىندا اتالعان جوبانىڭ كەيبىر بولىمدەرىن جاريالاي باستادى.
اق ءۇي وتكەن ايدىڭ سوڭىنا تامان مالىمدەمە جاساپ, پالەستينا-يزرايل قايشىلىقتارىن رەتتەۋ تۋرالى جوسپاردىڭ ەكونوميكالىق بولىمىنەن ماعلۇمات بەردى. جوبا بويىنشا تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن 50 ملرد دوللار قارجى قۇيىلماق. وسى قاراجات كولەمىنەن مىسىر, يوردانيا جانە ليۆانعا دا ۇلەس تيمەك. بۇل باستامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دەمەۋشى رەتىندە پارسى شىعاناعى, سولتۇستىك افريكا جانە باتىستىڭ باقۋاتتى ەلدەرىن تارتۋ كوزدەلگەن.
ءمالىم بولعان جوسپارعا ءسايكەس, يزرايل, پالەستينانى ازات ەتۋ ۇيىمى جانە حاماس قوزعالىسى «جاڭا پالەستينا» مەملەكەتىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ كەرەك. بۇل مەملەكەتتىڭ اۋماعىنا ەۆرەيلەر مەكەندەيتىن جەرلەردى قوسپاعاندا يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋى مەن گازا سەكتورى كىرەدى. ال ەۆرەيلەردىڭ قونىستارى يزرايلگە تيەسىلى بولادى. پالەستينا مىسىردان گازا سەكتورىنىڭ ماڭايىنداعى جەرلەرىن جالعا الادى. وندا اەروپورت, زاۋىتتار, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ساۋداعا ارنالعان ايماقتار قۇرىلماق.
سونداي-اق قۇجاتتا يەرۋساليم تۇتاستاي ساقتالىپ, «جاڭا پالەستينا» مەن ءيزرايلدىڭ بىرىككەن استاناسى مارتەبەسىنە يە بولاتىنى كورسەتىلگەن. اراب تۇرعىندارى پالەستينانىڭ ازاماتتارى اتانادى. ولارعا ەۆرەي ۇيلەرىن, ال ەۆرەيلەرگە اراب ءۇيلەرىن ساتىپ الۋعا تىيىم سالىنادى. يەرۋساليم مەرياسى يزرايلدىڭ قاداعالاۋىمەن قالانىڭ بارلىق اۋماعىنا ءبىر ءوزى بيلىك ەتەدى. تەك ءبىلىم بەرۋ سالاسى عانا «جاڭا پالەستينانىڭ» قاراماعىندا بولادى. پالەستينالىقتار يەرۋساليم مەرياسىنا م ۇلىك پەن سۋعا ەرەكشە سالىق تولەيدى.
سونىمەن قاتار جوبا بويىنشا پالەستينا مەملەكەتىندە ءاسكەر بولمايدى. تەك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى عانا جەڭىل قارۋ ءتۇرلەرىن ۇستاۋى مۇمكىن. «جاڭا پالەستينانى» سىرتقى كۇشتەردەن قورعاۋدى يزرايل ءوز ءمىندەتىنە الادى. كەلىسىمگە قول قويۋ كەزىندە حاماس قوزعالىسى بارلىق قارۋ-جاراعىن تاپسىرادى. جاڭا ۇكىمەت قۇرىلعانعا دەيىن قوزعالىس مۇشەلەرىنە قولداۋشى ەلدەر جالاقى بەرىپ تۇرماق.
جالپى كولەمى 50 ملرد دوللارعا شاقتالعان باعدارلاما 179 جوبادان تۇرادى. يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋىنا 27,5 ملرد دوللار, سونداي-اق ليۆانداعى (6,3 ملرد), مىسىرداعى (9,1 ملرد) جانە يوردانياداعى (7,4 ملرد) جوبالارعا قارجى ءبولىنەدى. بۇل جوسپار اق ۇيدە پالەستينا حالقىنا كومەك بەرۋ تاريحىنداعى ەڭ الەۋەتتىسى دەپ اتالعان.
بىراق اقش جوسپارلاعان بۇل باعدارلامانىڭ ويداعىداي ءجۇزەگە اسۋى وڭاي شارۋا بولمايىن دەپ تۇر. ويتكەنى تاياۋ شىعىستاعى ۋشىققان شيەلەنىستەردىڭ تىگىسىن جاتقىزادى دەپ بولجانعان «عاسىر مامىلەسى» تاراپتاردى ىمىراعا كەلتىرۋدىڭ ورنىنا ودان سايىن «وتقا ماي قۇيعان» سەكىلدى. ياعني جوبا ءيزرايلدىڭ مۇددەسىنە, سيونيستىك رەجىمگە نەگىزدەلگەن دەگەن سىن ايتىلۋدا. ساراپشىلار دونالد ترامپتىڭ يەرۋساليمدى ءيزرايلدىڭ استاناسى دەپ تانۋى جانە اقش ەلشىلىگىن تەل-اۆيۆتەن يەرۋساليمگە كوشىرۋى «عاسىر ءمامىلەسىنىڭ» العاشقى قادامى بولعانىن ايتادى.
ءىشىنارا مويىندالعان مەملەكەت پالەستينانىڭ پرەزيدەنتى ماحمۋد ابباس ءوز ەلى ءۇشىن بۇل جوبا جاعىمدى جاڭالىق ەمەس ەكەنىن ايتىپ, ءاۋ باستان قارسىلىق ءبىلدىردى. «ناقتى ساياسي شەشىمدەر جاسالماي, ماسەلەنىڭ ەكونوميكالىق جاعىن تالقىلامايمىز» دەگەن ول باحرەين استاناسى مانامادا وتكەن كونفەرەنتسياعا بارماي قويدى. اقش ۇيىمداستىرعان «بەيبىتشىلىك جولىنداعى ءوركەندەۋ» اتتى بۇل حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا دجارەد كۋشنەر «عاسىر مامىلەسىنىڭ» ەكونوميكالىق ءبولىمىن تانىستىردى. «سوڭعى جىلدارى پالەستينالىقتار تابىس پەن پروگرەسس تاريحىن جاساۋدىڭ ورنىنا باسقالار قايىرىمدىلىق پەن ەكونوميكالىق كومەك كورسەتەتىن حالىققا اينالىپ كەتتى. بۇل كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى – پالەستينا حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ. قاراپايىم ادامداردىڭ ءومىرى جاقسارعان كەزدە عانا بەيبىتشىلىك ورنايدى. ەكونوميكالىق جوسپاردى كەلىسۋ – قاقتىعىستاردى شەشۋدىڭ العىشارتى. ەگەر داۋ-جانجالعا جۇمسالعان قارجىنىڭ ءبارى ءبىلىم بەرۋگە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا, ينفراقۇرىلىمدى ءتۇزەۋگە باعىتتالعاندا, بۇل ايماق ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى بولاتىن ەدى» دەدى اق ءۇيدىڭ وكىلى. ءسويتىپ ول بۇعان دەيىنگى تاراتىلعان جوبانىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى تاعى ءبىر بايانداپ, «عاسىر مامىلەسى» پالەستينانىڭ جىلدىق ىشكى جالپى ءونىمىن ەسەلەۋگە, ميلليونداعان جۇمىس ورنىن قۇرۋعا, كەدەيلىك پەن جۇمىسسىزدىقتى 50%-عا ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى.
اتالعان ءىس-شارادان سوڭ كوپ وتپەي پالەستينا باسشىسى ماحمۋد ابباس مالىمدەمە جاساپ, دجارەد كۋشنەردىڭ فورۋمداعى سوزىندەي «عاسىر مامىلەسى» دە سۇيىلىپ كەتەتىنىن ايتتى. وسى باستاماعا قاتىستى پوزيتسياسىندا تابانداپ تۇرعان ونى رايىنان قايتارۋ ءۇشىن ساۋد ارابياسىنىڭ حانزاداسى موحاممەد بين سالمان 10 ملرد دوللار ۇسىنعان ەكەن. مۇنداي باتپان قۇيرىقتان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتقان ماحمۋد ابباس بۇل ۇسىنىستى قابىل السا, ساياسي جولىنا نۇكتە قويىلاتىنىن ايتقان. جالپى «عاسىر مامىلەسى» جوباسىنىڭ ءوزىن فاتح ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى اراب اقشاسىنا نەگىزدەلگەن پالەستينا حالقىنا پارا دەپ باعالادى. بۇل ءسوزدىڭ دە جانى بار سياقتى. ويتكەنى جوبانىڭ بەلگىلەنگەن قارجى كولەمىنىڭ 20%-ىن اقش, 10%-ىن ەۋرووداق جانە قالعان 70%-ىن اراب ەلدەرى قامتاماسىز ەتپەك. سوندىقتان بۇل جوبا تاياۋ شىعىستاعى ەلدەردىڭ اراسىنا سىنا قاعىپ, جاعدايدى قالىپقا كەلتىرۋدىڭ ورنىنا ءتىپتى شيەلەنىستىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە ساۋد ارابياسى مەن باحرەيندى كۇستانالاعان تاراپتار جەتەرلىك. ونىڭ ۇستىنە اقش-تىڭ گولان جوتالارىن ءيزرايلدىڭ مەنشىگى دەپ تانۋى دا «عاسىر مامىلەسى» جوباسىندا قاراستىرىلعان دەپ سانايتىندار تابىلادى. نەگىزىنەن «عاسىر مامىلەسىنە» قارسىلار بۇل جوبانىڭ ءيزرايلدىڭ ىڭعايىنا قاراي جاسالعانىن ايتادى. پالەستينالىقتار مۇنداي كەلىسىمگە كەلمەك تۇگىلى, سيونيستەرمەن بايلانىس ورناتقان ساتقىندارعا جاۋاپ قاتۋعا دايىن.
وسى جاعدايلاردى ەسكەرسەك, «عاسىر مامىلەسىنىڭ» جۇزەگە اسۋى نەعايبىل سياقتى. ءتىپتى بۇعان اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پامپەونىڭ ءوزى كۇمانمەن قارايدى ەكەن. مۇنداي پىكىرلەردەن قاعىس قالمايتىن دونالد ترامپ «مايك وسىلاي دەسە, تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى جۇرتتىڭ كوبى بۇل جوسپاردى ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ويلايدى. ال مەن مۇنى مۇمكىن دەپ ويلايمىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن. وسى ۇدەدەن شىعۋعا بارىن سالاتىن اقش پرەزيدەنتى پالەستينا ماسەلەسىن شەشۋ ارقىلى تاياۋ شىعىسقا جۇرگىزىلەتىن ساياساتتىڭ باسقا قىرلارىن اشقىسى كەلەدى. ونىڭ ىشىندە يلىكپەي, يمەنبەي وتىرعان يراندى دا جونگە سالعىسى كەلەتىنى انىق.
«عاسىر مامىلەسى» قاراما-قايشىلىقتاردىڭ شەشىمى ەمەس ەكەنىن ايقىن اڭعارتقان پالەستينالىقتار وزدەرىنىڭ نە قالايتىنىن يزرايلمەن ارا-قاتىناستى رەتتەۋدىڭ بەيبىت پروتسەسىندە تالاپ ەتكەن. ولار 1967 جىلعى التىكۇندىك سوعىسقا دەيىنگى اۋماق تۇتاستىعىن قالىپقا كەلتىرۋدى, ەكى تاۋەلسىز ەل سياقتى پالەستينا مەن يزرايل اراسىنداعى شەكارانىڭ شەگەندەلگەنىن العا قويادى. سونداي-اق پالەستينا ءوز مەملەكەتىن يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋىندا جانە گازا سەكتورىندا قۇرعىسى كەلەدى جانە شىعىس يەرۋساليمدى استاناسى ەتۋدى كوكسەيدى. ال يزرايل بۇرىنعى شەكاراعا قايتا شەگىنگىسى كەلمەيدى, ونىڭ ۇستىنە ماڭگىلىك ءارى بولىنبەيتىن استاناسى دەپ جاريا ەتكەن يەرۋساليمنىڭ ارابتارمەن ورتاق بولعانىن قۇپ كورمەيدى.
