قوعام • 02 شىلدە، 2019

اش بالا مەن توق بالا

429 رەت كورسەتىلدى

ءبارى دە وسى جۇيكە دەگەننەن شىعادى. الماتىدا قازىر جۇيكەسى ەڭ جۇقارعاندار دا، ادىلەتتى جانە ادىلەتسىز ايىپپۇلداردان شار­­شاپ جۇرگەندەر دە – جۇرگىزۋشىلەر. جو­لاق­تى باسىپ كەتسەڭ دە – ايىپپۇل، كو­شە شە­تىنە توقتاساڭ دا – ايىپپۇل، قىل اياعى كامەرا الدىندا «قۇلاعىڭدى قاسى­ساڭ» دا ايىپپۇل تولەيسىڭ.

جۋىردا عانا تۇمسىعىمەن كىرسە، كوپ ماشينا سىياتىن كوشە شەتىندەگى اۆتوپاركينگتىڭ ءبىرىن كولدەنەڭىنەن مۇگەدەك-جۇرگىزۋشىلەر توقتايتىن تۇراققا اينالدىرعان ەكەن. بۇل جەرگە بۇرىن توقتاپ جۇرگەندەر، ارينە، ودان حابارسىز-تۇعىن. وسى ارادا وزىمە قاتىستى ايتاتىن بولسام، تۇبىندەگى كەزەكسىز بانكوماتتان بار بولعانى 2 مينۋت ىشىندە اقشا الىپ ۇلگەرگەنشە، وسىنى اڭدىپ تۇرعان ماي قىزمەتكەرلەرى جەتىپ كەلىپ، قولىڭداعى قاراجات جالاقىعا دەيىنگى ەڭ سوڭعى تيىن-تەبەنىڭ ەكەنىن، بۇل تۇراقتىڭ ءتارتىبى وزگەرىپ كەتكەنىن بىلمەي قالعانىڭدى ايتىپ، ەسكەرتۋ بەرۋىن ءوتىنىپ، ولەردەگى ءسوزىڭدى ايتقانىڭا قاراماي ايىپپۇل جازىپ بەرگەنى. سوڭىنا دەيىن شايقاسۋعا ۋاقىت جوق، ال مۇنداي جايتتىڭ جۇيكەگە اسەر ەتپەي قويمايتىنى تۇسىنىكتى.

قولىڭداعى بارىڭنان ايىرىلىپ، ءىشىڭ اشىپ كەلە جاتساڭ، ءدال سول تۇراقتا، ءدال سول ماي قىزمەتكەرلەرى باسقا جۇرگىزۋشىلەردى دە زارلاتىپ جاتقانىن كورەسىڭ. البەتتە، زاڭنىڭ اتى – زاڭ، ءتارتىپتىڭ اتى  – ءتارتىپ. بۇعان دا كوندىك. ال ەندى الماتىدا ءۇش جىلدان بەرى AParking بەلگىسى بار پاركوماتتار جۇمىس ىستەيدى. ارينە، قوماقتى ينۆەستيتسيا سالىنعان بۇل جوبانىڭ ارتىقشىلىقتارىن  دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى. جۇرگىزۋشىلەردەن جول جاعالاعاندار بۇرىنعىداي 100 تەڭگەدەن جابايى تۇردە اقشا جينامايدى.

بىراق وسى اقىلى پاركوماتتار جۇرگىزۋشى­لەردىڭ جۇيكەسىن ايتپاعاندا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ايتارلىقتاي تۇرالاتتى دەسەك تە بولادى. سوندا الەۋمەتتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا، ىڭعايلى ەتۋگە ەمەس، كەرىسىنشە، كۇيزەلىسكە تۇسىرۋگە، قاجىتۋعا باعىتتالعان قادامدار قايدا اپارادى ەكەن ءبىزدى؟

ورتالىقتاعى اقىلى پاركومات تۇرعان كوشەلەردىڭ كوبىندەگى ءدامحانا، شاعىن-ماركەت، باسقا دا حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن ورىنداردىڭ كوپشىلىگى جابىلدى. اقىلى پاركومات قويىلعان كوشەلەردە كەڭسەسى، جۇمىس ورنى ورنالاسقان جۇرگىزۋشىلەردىڭ بارلىعى دا التى كۆارتال اينالىپ ءجۇرىپ، ءۇي ءۇيدىڭ اراسىنان تۇراق ىزدەيدى.

ءسوزىمىز ايعاقتى بولسىن. ورازا ايىنىڭ اياقتالعانىنا دا كوپ بولعان جوق. بىرنەشە اپتا كۇندىز رەداكتسيا اينالاسىنداعى اسحانا، دامحانالارعا باس سۇقپاعان ەكەنبىز. تەك سول ارالىقتا «تسۋم» دۇكەنىنىڭ اينالاسىندا بىرنەشە ءدامحانا جابىلىپ ۇلگەرىپتى. ورتالىقتا، كوپشىلىكتىڭ اياعى قالىڭ جەردە بيزنەس دەگەن، كەرىسىنشە، وركەندەۋى كەرەك ەدى عوي؟

قالا اكىمدىگىنىڭ ءوز كوزدەگەنى بار بولسا دا، الماتى كاسىپكەرلەرى توقتاۋعا، كولىك قويۋعا تىيىم سالىناتىن جاڭا جول بەلگىلەرى مەن ۆەلوسيپەدكە ارنالعان جولاقتار كادىمگىدەي شىعىنعا ۇشىراتىپ وتىرعانىن ايتۋداي ايتىپ كەلەدى. بەلسەندىلەرى بىرىگىپ، ءبىراز ارەكەت ەتىپ تە كوردى. مەملەكەتىمىزدىڭ باستى دونورى بولىپ سانالاتىن مەگاپوليس ىسكەرلەرىن دە تۇسىنۋگە بولادى. ورتا جانە شاعىن بيزنەستى دوڭگەلەتىپ وتىرعان الماتىلىق كاسىپكەرلەر بيۋدجەتكە از سالىق تولەمەيدى.

ارينە، الماتىداي ۇلكەن قالالاردىڭ كوشەلەرىن وركەنيەتتىڭ كوشىنە ىلەستىرىپ، زاماناۋي تۇرعىدا وزگەرتەتىن كەز كەلگەن دە بولار. بىراق ونىڭ بالاماسى قانداي بول­ماق؟ اكىمدەردە ەشقاشان جۇمىسقا قالاي جەتەمىن، كولىگىمدى قايدا قويامىن، امالسىزدان كىدىرگەن جەرلەرىمدەگى ايىپپۇلداردى قالاي وتەيمىن دەگەن ماسەلە بولمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان توق بالا اش بالانى قايدان ءتۇسىنسىن؟!

الماتى جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ اراسىنداعى سىبىسقا سەنسەك، قالا بيلىگى جۇرگىزۋشىلەرگە كولىك قوياتىن جەر تاپقىزباي، ولاردى ءمۇم­كىندىگىنشە قوعامدىق كولىكتەرگە وتىرعىزۋ ءۇشىن بارلىعىن جاساپ جاتقان كورىنەدى. بۇل اقيقات تا شىعار. ويتكەنى قازىر ورتالىق كوشەلەرگە ەمەس، قۋىس كوشەلەرگە دە اقىلى پار­كوماتتار قويىلا باستادى.

ال ەندى ويلانايىق. ادامداردىڭ بارلىعى دا جاقسى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جانتالاسادى. ءۇي سالادى. شاماسى جەتكەندەر كوتتەدجگە كوشەدى. بالا-شاعاسىمەن بالاباقشاعا، ەمحاناعا، ازىق-ت ۇلىككە جاياۋ بارماس ءۇشىن ىشپەي-جەمەي قاراجات جينايدى، نەمەسە نەسيەمەن كولىك الادى. قىسقاسى، ادامدار ءوزىنىڭ وتباسىنىڭ جاعدايىن جاساۋعا ۇمتىلادى. قازىر ماشينا بايلىقتىڭ بەلگىسى ەمەس. باياعىداي «مىنەرگە اتى جوقتىڭ» كەرىنە تۇسپەۋ ءۇشىن، ءبىر ۇيگە ءبىر كولىك كەرەك. قىسقاسى، مىنا قاربالاس زامان­دا كولىكسىز كۇن كورۋدىڭ، بارىنە ۇلگەرۋدىڭ باسقا تايم-مەنەدجمەنتى جوق.

...سوندا الماتىنى «جاياۋ جۇرگىنشىلەر قالاسىنا» اينالدىرۋ يدەياسى قانشالىقتى اقىلعا قونىمدى؟ كوپشىلىكتىڭ تاعدىرىن ەش­قاشان قوعامدىق كولىككە وتىرىپ كورمەگەن شەنەۋنىكتەر شەشۋى كەرەك پە؟


سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار