– ءوزىڭىز بىلەتىندەي, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بريتاندىق ساراپشىلار ءۇلكەن ۇلەس قوستى. ولاردىڭ جۇمىسىن قالاي باعالايسىز؟ ورتالىقتىڭ الەۋەتى قانداي؟
– «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتقانبىز. «TheCityUK» بريتاندىق جانە قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ باستاماسىمەن بىرقاتار جۇمىس توپتارىن قۇردى. سول ارقىلى حالىقارالىق اشىق ىنتىماقتاستىق قاعيداتى مەن حالىقارالىق رەتتەۋشى ستاندارتتارىنا سايكەس قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەردى بىرىكتىرۋگە اتسالىستى. ورتالىقتىڭ قۇقىقتىق جانە زاڭنامالىق نەگىزى رەتىندە اعىلشىن قۇقىعىنا سايكەس ارەكەت ەتىپ, داۋلاردى شەشۋ جانە اربيتراج جۇيەسىن سوعان نەگىزدەيدى دەگەن سەنىمىمىز اقتالدى.
2016 جىلدان بەرى ىنتىماقتاستىق ورناتقان بريتاندىق زاڭ ساراپشىلارى مەن كومپانيالاردىڭ كوبى بۇگىندە احقو-نىڭ قۇقىقتىق كونسۋلتاتسيالىق كەڭەسى, سوتى جانە حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعى ارقىلى جۇمىسىن ءساتتى جالعاستىرىپ وتىر. ۇلىبريتانيا بيلىگى نۇر-سۇلتانداعى ەلشىلىگى ارقىلى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا ۇلكەن قولداۋ كورسەتەدى.
وسىنداي قىسقا مەرزىم ءىشىندە قارجى ورتالىعىن قۇرۋ ارقىلى قازاقستان تاراپى ەلدەگى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ دەڭگەيىنە حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ كوزىن جەتكىزدى. بۇل – ەل ەكونوميكاسىن جەكەشەلەندىرۋ مەن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ اۋقىمدى پروتسەسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى.
– نۇر-سۇلتان الەمدەگى قارجى حابىنىڭ بىرىنە اينالۋدى كوزدەيدى. بۇل ۇدەرىستە احقو-نىڭ الار ورنى قانداي؟ نۇر-سۇلتان قارجى حابىنا اينالۋ ءۇشىن قانداي سالالاردا جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەت؟
– احقو-نىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارىنىڭ ءبىرى – وتاندىق ءجانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ينۆەستورلار, قارجىلىق قىزمەتتەردى جەتكىزۋشىلەر جانە باسقا دا ماڭىزدى مۇددەلى تاراپتار ءۇشىن قازاقستاننىڭ جاھاندىق ءپروفيلىن جانە ەلدەگى مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋدىڭ تۇسىنىكتى ءارى سەنىمدى ءتاسىلىن قۇرۋ.
لوندون مەن ۇلىبريتانيانىڭ قارجى ورتالىقتارىنىڭ تاريحى دالەلدەگەندەي, مۇنداي مۇمكىندىكتەر تانىمال جانە بيزنەستى جۇرگىزۋگە سەنىمدى ورتا ارقىلى عانا تولىق ىسكە اسادى. زاڭنىڭ ۇستەمدىگى بيزنەستە وتە ماڭىزدى ورىن الادى جانە احقو جوسپارلاعان ماقساتتارىنىڭ نەگىزى دە وسى.
وسى ورايدا «TheCityUK» كورپوراتيۆتىك باسقارۋ كودەكسىن جانە ەتيكالىق تاجىريبە مەن بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ ەڭ جوعارى ستاندارتتارىن قامتاماسىز ەتۋ ادىستەرىن ازىرلەۋ بويىنشا احقو-مەن تىعىز جۇمىس ىستەيدى. ۇلىبريتانيادا جانە باسقا دا اعىلشىن قۇقىقتىق نەگىزىنە باعىناتىن ەلدەردە ۇزدىك تاجىريبەنى قامتاماسىز ەتۋ – باستى مىندەتىمىزدىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇل جۇمىستى احقو-دا دا جالعاستىرامىز.
ورتالىقتىڭ جۇمىسىن قاداعالايتىندار ءۇشىن جاقسى جاڭالىق بار. احقو باسشىلىعى قانداي جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگىنەن, نەندەي ماسەلەلەرگە كەزىگەتىنىمىزدەن حاباردار. سونداي-اق ۇلىبريتانيانى اسا ماڭىزدى ارىپتەس رەتىندە ءارى قاراي قاراستىرۋ باعىتىنداعى جۇمىس جالعاسا بەرەدى. تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكى ەلگە پايداسىنا قازىردىڭ وزىندە كۋا بولىپ وتىرمىز.
– احقو-نىڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيا تارتۋ. احقو وسى تۇرعىدان باسقا ەلدەرگە قانشالىقتى قىزىقتى بولۋى مۇمكىن؟ جالپى العاندا, ورتالىق ازيا, ونىڭ ىشىندە قازاقستان ينۆەستورلار ءۇشىن قانشالىقتى تارتىمدى؟
– حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ تابىسىن انىقتاۋعا كومەكتەسەتىن فاكتورلاردىڭ ىشىنە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ پايداسى كىرەدى. بانكتەر, ساقتاندىرۋ, قورلاردى باسقارۋ, باعالى قاعازدار, تۋىندى قارجى قۇرالدارى, ۆاليۋتا ايىرباستاۋ, كاسىبي قىزمەتتەر جانە ەڭ باستىسى, ادام كاپيتالىنىڭ ءبىر جەردە ورنالاسۋى ماڭىزعا يە.
احقو وسى فاكتورلاردى ەسكەرەدى. الەمدەگى بۇكىل حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارى لوندون, نيۋ-يورك نەمەسە سينگاپۋرداعى سەكىلدى جاھاندىق حابقا اينالمايتىنى بەلگىلى. ەندەشە, جەرگىلىكتى نەمەسە وڭىرلىك دەڭگەيگە كوڭىل بولگەن, ماقساتتى مامانداندىرىلعان قىزمەت ۇسىناتىن, بەلگىلى ءبىر تاۋار تۇرلەرىنە باسىمدىق بەرگەن قارجى ورتالىقتارىنىڭ بولاشاعى زور. بىراق ءادىل ءجانە اشىق زاڭنامالىق ورتا – ەڭ ماڭىزدى فاكتور. قالعان فاكتورلاردىڭ تابىسى وسىعان تىكەلەي بايلانىستى.
– احقو داۋلى جاعداي تۋىنداعاندا اعىلشىن قۇقىق قاعيداتتارى جۇيەسىنە جۇگىنەتىنى بەلگىلى. جالپى, اعىلشىننىڭ قۇقىقتىق پرينتسيپتەرى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
– اعىلشىن قۇقىق قاعيداتتارى ۇلىبريتانيادان باسقا الەمنىڭ كوپتەگەن بولىكتەرىندە, ونىڭ ىشىندە اۋستراليا, كانادا, گونكونگ, ءۇندىستان جانە جاڭا زەلانديادا قولدانىلادى. ونىڭ پرينتسيپتەرى – سوتتاردىڭ ۇلگىلى ىستەرىنە نەگىزدەلگەن جازىلماعان زاڭداردىڭ جيىنتىعى. اعىلشىن قۇقىعى سوت ورگاندارى مەن جاريا القابيلەردىڭ پىكىرلەرى مەن تۇسىندىرمەلەرىنە نەگىزدەلەدى. ونىڭ ماقساتى – ءتيىستى ىستەرگە تۇسىندىرمەلەردىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن قولدانۋ ارقىلى دايەكتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ.
ۇلىبريتانيانىڭ بىرقاتار سوتتارى مەن زاڭگەرلەرىن تارتۋ ارقىلى ازاماتتىق جانە كوممەرتسيالىق داۋلاردى شەشۋدى حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بار. احكو-عا لورد ۆۋلف (احقو سوتىنىڭ توراعاسى), باربارا دومانن (احقو حالىقارالىق ءتورەلىك ورتالىعىنىڭ توراعاسى) جانە مايكل بلەر (احقو قۇقىقتىق كونسۋلتاتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى) سياقتى بىرىككەن كورولدىكتىڭ بىرقاتار سىيلى حالىقارالىق باس سوتتارى, سۋديالارى جانە زاڭگەرلەرى كىرەدى.
بۇل سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسىنە تاۋەلسىز. ونىڭ اپەللياتسيالىق سوتى, ءىس جۇرگىزۋ نورمالارى, ۇساق تالاپتار ءۇشىن ارنايى جەدەلدەتىلگەن پروتسەدۋراسى بار. ەڭ باستىسى, احقو سوتىنىڭ سۋديالارى, راسىمدەرى, تاجىريبەلەرى جانە ستاندارتتارى قازىرگى ۋاقىتتا ۇلىبريتانيادا جانە بۇكىل الەم بويىنشا باسقا دا ءىرى قارجى ورتالىقتارىندا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپكەرلەرگە تانىس.
– قىتايدىڭ «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى بۇگىن الەمدە ءجانە وڭىردە وتە وزەكتى. وسى ۇدەرىستە احقو-نىڭ ءرولى قانداي؟
– احقو-دا «بەلدەۋ جانە جول» شەڭبەرىندەگى كەز كەلگەن ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى دامىتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر بار. بۇل «بەلدەۋ جانە جول» شەڭبەرىندەگى باستامالاردى ىلگەرىلەتۋگە قاجەتتى وتە كۇردەلى قاتىناستار مەن باعدارلامالارعا تىرەك بولاتىنى انىق.
اتالعان باستاما اياسىندا كوزدەلگەن اۋقىمدى جوبالارعا اتسالىسۋعا قىزىعاتىندار كوپ. حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ قۇندىلىعى وسىنداي كەزدە انىقتالادى. قاتىسۋشىلار مەن ۇيىمداردى بىرىكتىرۋ, ىنتىماقتاستىق پەن كەلىسىمشارتتار ءۇشىن نەگىزدەر ۇسىنۋ, كەز كەلگەن داۋ نەمەسە كىدىرىس بويىنشا ءادىل شەشىم قابىلداۋ نەمەسە شەشۋ ءۇشىن سەنىمدى پروتسەستى ۇسىنۋ سەكىلدى قىزمەتتەر ماڭىزعا يە.
ۇلىبريتانيا تۇرعىسىنان ءبىز «بەلدەۋ جانە جولدىڭ» ماڭىزىن كورىپ وتىرمىز. قازاقستانمەن جانە احقو-مەن قارىم-قاتىناسىمىز ۇلىبريتانيا قاتىساتىن جوبالاردىڭ قۇندىلىعى مەن كوممەرتسيالىق يمپەراتيۆىن ارتتىرادى. احقو قازاقستاننىڭ قىتايمەن قارىم-قاتىناسىندا ماڭىزدى ارىپتەسى بولا وتىرىپ, ۇلتتىق جوبالاردى انىقتاپ, دامىتادى, بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالارعا جاردەمدەسەدى, جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار ءۇشىن زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك ورتانى قامتاماسىز ەتەدى. ۇلىبريتانيا حالىقارالىق زاڭ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار سالاسىنداعى ساراپتامالىق ءبىلىمدى ۇسىنا الادى. سونداي-اق قوسىمشا قارجىلاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيالار كوزدەرىمەن كومەكتەسۋىنە مۇمكىندىك بار. وسىنداي جوبالار بارىسىندا كەزدەسەتىن ترانسشەكارالىق كەلىسىمشارتتارعا قاتىستى داۋلاردى شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەدى.
قارجى ورتالىقتارى جاقسى ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا ءوسىپ كەلەدى. مۇنداي ءوسۋ قارجى ورتالىقتارى ورنالاسقان ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا پايدا اكەلەدى. قازىر ۇلىبريتانيا مەن قازاقستاننىڭ قارجى ورتالىقتارى اراسىندا وسىنداي الەۋەت پايدا بولىپ جاتقانىن كورۋ قۋانتاتىن جايت.
اڭگىمەلەسكەن اباي اسانكەلدى ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
