پرەزيدەنت • 21 ماۋسىم, 2019

تاريح جاساعان تۇلعا

900 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

انكارا قالاسىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى شىعارعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Tarih Yapan Adam» («تاريح جاساعان تۇلعا») اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. تۋىسقان ەل استاناسىنداعى اتالعان ءىس-شارانى اكادەميا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى.

تاريح جاساعان تۇلعا

تۇساۋكەسەر راسىمىنە قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇركياداعى ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى, تۇركيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يالچىن توپچۋ, تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امىرەەۆ, تۇركى كەڭەسى اق­ساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ, ەلشى حاليل اكىنجى, انكاسام زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باس كەڭەسشىسى, پروفەسسور سينجەر يمەر, انكارا ساياسات ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى حاسان كانبولات, تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مالىك وتارباەۆ, ساياسات, ەكونوميكا جانە قوعامدى زەرتتەۋ قورىنا (SETA) قاراستى سىرتقى ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور مۇحيتتين اتامان جانە تۇركيانىڭ بەلگىلى ساياساتتانۋشىلارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قوعام بەل­سەندىلەرى, ديپلوماتيا مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

كىتاپتا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن قا­لاپ, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدى بۇكىل الەم­گە تانىتقان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىعى مەن قاي­راتكەرلىگى, پاراسات بيىگىنەن كورىنەر تۇلعالىعى مەن ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەرى, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن جاساعان الەمدىك ماڭىزى بار يگىلىكتى ىستەرى تۋرالى بايانداعان تول­­­عانىستارى مەن ەستەلىكتەرى توپ­تاستىرىلعان. اۆتور قازاقستان تاۋەل­سىزدىگىنىڭ ىرگەسى قالانعان سول ءبىر شىتىرمانى مەن شىرعالاڭى مول كۇردەلى تاريحي كەزەڭدى قىزىقتى وقيعالارى مەن تاريح كىتاپتارىندا كەزدەسە بەر­مەيتىن الەمدىك ساياساتتىڭ نازىك تۇس­تارى ارقىلى شەبەر جەتكىزەدى. جا­ڭا مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ تاريحىن ەلباسىنىڭ تۇلعالىق قاسيەتىمەن, مەم­لەكەتتى باسقارۋداعى قارىمدى قا­بى­لەتىمەن جانە جاراتىلىسىنان قايراتكەر بولىپ تۋعان بولمىسىمەن ساباقتايدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسىمەن العاشقى تانىسقان كەز­دەرىن ەسكە الىپ, قوعامدى سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن قالاي الىپ شىق­قاندىعىن جازادى. تۇڭعىش پرە­زي­دەنتىمىزدىڭ ۇستانعان ساياساتىندا ەۋروپالىق رەفورميزمدى, ازيا­لىق داستۇرشىلدىكتى, پراگماتيزم مەن دەموكراتيالىق راسىمدەردى ساقتاۋ سىندى قوعامنىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن ماڭىزدى فاكتورلاردى قالايشا سينتەزدەگەندىگىن جەتكىزەدى.

حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى كىتاپ­قا ارناپ جازعان العىسوزىندە قازاق­ستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى ەل­باسى ن.نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى ەكەندىگىن ايتىپ, تۇڭعىش پرە­­­زيدەنتتىڭ قايراتكەرلىگى مەن كە­مەڭ­­­گەرلىگىنە ۇزاق جىلدار بويى كۋا بولعان, بۇگىندە مەملەكەت باسشى­سى بولىپ سايلانعان ق.توقاەۆتىڭ الەمدىك ساياساتتىڭ, ەل باسقارۋدىڭ بىلگىرى, تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوسقان مەملەكەت قايراتكەرى رەتىن­دە وسىنداي قۇندى كىتاپتى جازعانى ەل­باسىتانۋعا, قازاق ساياساتىن تانۋعا قوسقان زور ۇلەسى ەكەندىگىن جەتكىزەدى. كى­­تاپتىڭ تۇرىك تىلىندەگى نۇسقاسىن اكا­دەميا تاراپىنان شىعارۋىن ۇلكەن ءمار­تەبە سانايمىن دەپ جازادى.

جيىندى اشقان ەلشى ا.ساپاربەك ۇلى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ مەملەكەت تاۋەلسىز­دىگىنىڭ بەكي تۇسۋىنە سىڭىرگەن زور ەڭبە­گىن اتاپ ءوتىپ, بيىل قابىلداعان تاع­دىر­لى شەشىمنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا مەم­لەكەت باسشىسى بولىپ ق.توقاەۆتىڭ سايلانعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ەلباسى سالعان سارا جولمەن دامي بەرە­تىندىگىن, قازاقستان مەن تۇركيا ارا­سىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە جەتكەندىگىن جانە ءارى قاراي قارقىنمەن كۇشەيە بەرەتىندىگىن جەتكىزدى.

تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يالچىن توپچۋ ءوز سوزىندە تۇساۋى كەسىل­گەن كىتاپتى اسا قۇندى ەڭبەك دەپ باعا­لادى. «بىزدەر – تۇركى حالىقتارى جە­تىس­تىكتەرىمىزبەن ماقتانۋىمىز كەرەك. ماقتانىپ قانا قويماي, بولاشاق ۇرپاققا, وسكەلەڭ جاس بۋىنعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. «تاريح جاساعان تۇلعا» اتتى كىتاپ سول كۇردەلى كەزەڭنەن ەلىن امان الىپ شىققان تۇركى الەمىنىڭ اقساقالى ن.نازارباەۆتىڭ قاجىرلى قايراتىن, ەلگە سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگىن, تولاعاي جەتىس­تىكتەرىن, قازاقستاننىڭ سىرتقى سايا­­سا­تىنىڭ تاريحىن شەبەر باياندايدى. سوندىقتان ق.توقاەۆقا العىس ايتامىن!», دەدى يالچىن توپچۋ.

قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن پروفەسسور ءا.احمەتوۆ تۇركى تاريحىنىڭ بۇكىل الەممەن تامىرلاس ەكەنىن ايتىپ, سول تامىردان ءنار العان بۇگىنگى ۇرپاق جاڭا ءداۋىر باستاپ جاتقاندىعىن باياندادى.

كىتاپتى تۇرىك تىلىنە اۋدارعان بەلگىلى قالامگەر, ديپلومات, حالىقارالىق «جام­بىل» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى م.وتارباەۆ ءوزىنىڭ ارنايى بايانداماسىندا تۇركىستان ءوڭىرىنىڭ دامۋى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, كۇنى كەشە عانا ءبىر جىلدىعىن اتاپ وتكەندىگىن ايتتى. سونداي-اق اتال­عان كىتاپتىڭ تۇركىتىلدەس ەلدەرى ءۇشىن اسا قۇندى ەكەندىگىن جەتكىزدى. «مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ كىتاپ شىعارۋعا كەلىسىمىن العان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى بىلتىر اۋدارۋعا ۇسىنىس جاسادى. كىتاپ قولىما تۇسكەننەن كەيىن مۇقيات وقىپ شىقتىم. بۇدان بۇرىن ەلباسى تۋرالى جازىلعان كىتاپتاردان بولەك فورمادا جازىلعان. ساياساتتاعى نازىك تۇستاردى شەبەر جەتكىزگەن. اۋدار­ما بارىسىندا كوپتەگەن مالىمەت الدىم. ويتكەنى كىتاپتىڭ اۆتورى – تاجىريبەسى مول, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى وتە بيىك تۇلعا. كىتاپ تۇرىك وقىر­ما­نىنىڭ كوڭىلىنەن شىعادى دەپ سەنەمىن», دەدى اۋدارماشى.

سونىمەن قاتار تۇساۋكەسەر راسىمىنە قاتىسقاندار «تۇركى الەمى جانە ەل­باسى», «قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى جانە تۇركىستاننىڭ دامۋى», «دە­موكراتيا پروتسەسىندە ورىن العان 9 ماۋسىمداعى پرەزيدەنت سايلاۋى» جانە «جاڭا كەزەڭدە قازاقستان-تۇركيا قارىم-قاتىناستارى» تاقىرىپتارىندا بايانداما جاسادى.

سوڭعى جاڭالىقتار