ەكونوميكا • 19 ماۋسىم، 2019

قالالار ەكونوميكالىق ءوسىم ورتالىعى بولۋى ءتيىس

173 رەتكورسەتىلدى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇش-جىگەر جۇمىلدىرىلىپ، ءوزارا ۇيلەسىمدە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس نەگىزگى 10 باعىتىن اتاپ كورسەتتى. ول حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ، جەمقورلىقتى جويۋ، سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ، جۇمىس ورىندارىن اشۋ، ەڭبەكاقىنى كوبەيتۋ، باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ، ءادىل الەۋمەتتىك ساياسات، ايماقتاردى دامىتۋ باعىتى جانە تاعى باسقالارى.

تيىستى سالانىڭ ساراپشىسى رەتىندە، مەن ق.توقاەۆ ايتقان ون باعىتتىڭ ىشىندەگى جەتىنشىسىنە – «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارىنا» توقتالعىم كەلەدى. وسى باسىمدىق اياسىنداعى شارالار قالاي جۇرگىزىلمەك؟ ؛

مەنىڭشە، وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ايماقتاردىڭ ناقتى ارتىق­شى­لىقتارىن، باسەكەگە قا­بىلەتتى تۇس­تارىن كوتەرە وتىرىپ، تۇتاس ەل­دەگى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل بولىنەدى. ال ايماقتاردى دامى­تۋداعى باسىمدىق – ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ، ۋربانيزاسيانى دامىتۋ، بايلانىستى نىعايتۋ، بازالىق تۇرمىس ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ. ؛

قالالىق اگلومەراسيانى دامىتۋ، سونىڭ ىشىندە الماتى، نۇر-سۇلتان، شىمكەنت، اقتوبە سىندى قا­لا­لارمەن اگلومەراسيا شارا­لارى جال­عاسقانى ءجون. بۇل قان­داي شارا­لار؟ اتالعان جۇمىستار يننو­ۆ­ا­سيا­لىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە، ءىرى قالالاردىڭ ۇلتتىق جانە ج­ا­ھان­دىق اۋقىمداعى تو­لىق­­قان­دى ەكون­وميكالىق ءوسىم ورتا­لىق­­تارى­نا اينالۋىنا، تۇرمىس سا­پا­سى­نىڭ ولشەمدەرىنىڭ كۇشە­يۋى­نە كومەك­تەسەتىن بولۋى كەرەك. ين­جەنەرلىك جانە كولىك ينفرا­قۇرى­لىمىن دامىتۋ دا ەرەكشە نازاردا بولادى. ؛

بۇگىنگى تاڭدا الەمدە قالالاردىڭ ءرولى مەن ىقپالى كۇشەيىپ كەلەدى. مەگا­پوليستەر ەكونوميكالىق ءوسىم­نىڭ درايۆەرىنە اينالۋدا. سونى ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز دە ەلىمىزدە بىر­نەشە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى قالا­لاردىڭ قالىپتاسۋىنا ىق­پال ەتۋى­مىز كەرەك. بۇل قالالار ەلىمىز­دىڭ نارىعىنا كىرەتىن قاقپانىڭ ءرولىن اتقارادى، الەمدىك قوسىمشا قۇن تىزبەگىمەن ينتەگراسيالانۋعا ىقپا­لىن تيگىزەدى. ؛

ۋرباندالۋدى دامىتۋعا وبلىس ورتا­لىقتارى ۇلكەن ۇلەس قوسادى. مەنىڭ ويىمشا، تاياۋ ونجىلدىقتا وبلىس ورتالىقتارىن دامىتۋعا باسا كوڭىل بولىنەدى. مەملەكەتتىك شارالار الەۋمەتتىك ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىمداردى دامىتۋعا، جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا، باسپانا قۇرىلىسىنا باعىتتالادى. سەبەبى، وبلىس ورتالىقتارى ءوز وڭىرلەرىندەگى تولىققاندى ء«وسىم نۇكتەسى» بولۋى كەرەك.

مونو جانە شاعىن قالالار ماسەلەسى دە ەرەكشە ماڭىزدى. بۇگىنگى تاڭدا ولاردىڭ جالپى سانى – 61. بۇل قالالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءىرى قازبا بايلىقتارى تابىلعان كەن ورىندارىنىڭ جانىنان جوسپارلى ەكونوميكانىڭ كەزىندە سالىنعان. قازىرگى تاڭدا ولار ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتسىزدىگىنە، جۇمىس ورىندارىنىڭ ازدىعىنا، حالىقتىڭ كوشىپ كەتۋىنە بايلانىستى ەكو­نو­م­ي­­كالىق جانە الەۋمەت­تىك پروب­لە­مالارعا ۇشىراپ وتىر. مونو جانە شاعىن قالالارعا قاتىستى مەم­لەكەتتىڭ ەندىگى جاڭا ساياساتى ولار­دىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن جۇ­زە­گە اسىرۋعا نەگىزدەلەتىن بولادى. مەنىڭشە، ولاردى دامىتۋدىڭ جاڭا جولدارى جاسالادى. ول قانداي جول دەسەك، ءار تيپتەگى قالاعا ءارتۇرلى تۇر­عىدا كەلۋ دەر ەدىم. ارينە، ءىرى قا­لا­لاردىڭ ىقپالى بار ايماقتار­دا ور­نا­لاسقان شاعىن قالالاردىڭ دا مۇم­كىندىگى مولىراق، ولار سول ءىرى قالا­عا قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىسادى. ءىرى كولىك دالىز­دەرىنىڭ بويىندا، شەكارا سىزىعىنا جاقىن ورنالاسقان قالالار­دىڭ دا دامۋ مۇمكىندىگى كوبىرەك بولادى. جالپى العاندا، مونو جانە شاعىن قالالاردى دامىتۋ ولاردىڭ ەكونوميكاسىنا وراي­لاستىرۋ، گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ كولە­مىن ۇلعايتۋ، بولاشاعى بار پاي­دالى قازبالار كەنىشتەرىن انىق­تاۋ سياقتى باعىتتار بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ؛

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، اۋىل-ايماقتى دامىتۋعا وتە قوماقتى ينۆەستيسيا سالىنادى. اۋىز سۋ تارتۋ، اۆتوكولىك جولدارىن جوندەۋ جانە سالۋ، جۇمىس ورىندارىن اشۋ، اۋىلدا جاڭا وندىرىستەردى جولعا قويۋ سىندى جۇمىستارعا ۇلكەن كۇش جۇمسالادى. لايىقتى تۇرمىس ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اۋىلدىق جەرلەردە تۇرمىس ساپاسىنىڭ ستاندارتتارى وسىعان دەيىن جاسالعان. ؛

قازىرگى تاڭدا «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى جوبا اياسىندا 1،8 مىڭنان استام اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى كەشەندى دامىتۋ جوباسى قولعا الىنىپ وتىر. وسى باعىتتا الەۋ­مەت­تىك، ينجەنەرلىك جانە كولىك ينفرا­قۇرىلىمدارى تولىعىمەن جاڭعىرتىلادى. جاڭا وندىرىستەر مەن جۇمىس ورىندارى اشىلادى. بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ دامۋى 6 ميلليون ادامنىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن جاقسارتۋعا اسەر ەتەدى. ؛


نۇربولات قۇرمەتۇلى، ؛

«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق وڭىرلىك زەرتتەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 14

رۋحانيات • كەشە

ارنايى ەكونوميكالىق ايماق

ەكونوميكا • كەشە

قاھارمانعا قۇرمەت

رۋحانيات • كەشە

ماقساتى بيىك «مامىلە»

ايماقتار • كەشە

تالانتتار تالىمگەرى

رۋحانيات • كەشە

اقىن جانە ونىڭ مۋزاسى

رۋحانيات • كەشە

اۋادان قارماعان ايىپپۇل

ايماقتار • كەشە

ۇركىمباەۆ ۇيلەسىمى

ايماقتار • كەشە

جوشىعا اپارار جول

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار