مەديتسينا • 19 ماۋسىم، 2019

الماتى وبلىسىنىڭ «ۇزدىك دارىگەرىنە» جەڭىل كولىك سىيعا تارتىلدى

272 رەتكورسەتىلدى

وكىنىشكە قاراي قوعامدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن سىنامايتىن ادام كەمدە-كەم. ارينە ونىڭ ىشىندە ورنىمەن ايتىلعان ءۋاج دە، دۇرمەككە ىلەسىپ داقپىرت ءسوز ايتىپ جىبەرۋ دە بار. العاشقى توپتىڭ اششى داۋىسى جانايقاي مەن جاناشىرلىقتان شىققان بولسا، ەكىنشى قاۋىمنىڭ نيەتى سىرتتاي تون ءپىشۋ سياقتى. قالاي بولعاندا دا، وتاندىق مەديتسينا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دەنساۋلىق كۇزەتىندەگى ەرلىككە پارا-پار ەڭبەگىن ەلەۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى.

ونىڭ ۇستىنە باس اۋىرىپ، بالتىر سىزداعاندا ءبارىبىر دارىگەردىڭ شيپالى قولىنان ەم الۋعا بەيىلمىز. دەمەك، ادامنىڭ كۇنى... اق جەلەڭدى ابزال جاندارمەن ارايلى ەكەنىن مو­يىنداۋىمىز كەرەك. ءدال وسى جەردە ءوز ىسىنە ادال، ماماندىعىن كاسىبي دەڭ­گەيدە مەڭگەرگەن دارىگەرلەر تۋرالى ال­دىمەن ايتۋعا ءتيىسپىز. سولاردىڭ قاتارىندا الماتى قالاسىندا ور­نالاسقان ايماقتىق-ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ حيرۋرگ-دارىگەرى ەس­تورە قارعاباەۆ تا بار. قىرىقتىڭ قىر­قاسىنا ەندى شىققان ول ەس بىلگەلى دارىگەر بولۋدى ارمانداعان ەكەن. وسى ارمان جەتەگىمەن سەمەي قالاسىنداعى مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىنا وقۋعا ءتۇستى. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­­­عاشقى كەزەڭىندەگى الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق رەفورما شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەن 1996 جىل بولاتىن.

اكادەميانىڭ «ەمدەۋ ءىسى» فاكۋل­تەتىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان ە.قار­عاباەۆ ەرتەڭگى كۇنى ادام ومىرىنە اراشا بولاتىن حيرۋرگ بولۋ ءۇشىن تەرەڭ ءبىلىم الۋ قاجەتتىگىن ساناسىمەن سەزىنگەن. دارىگەرلىك ماماندىققا قول جەتكىزۋ الداعى 7 جىل بويىنا «ينەمەن قۇدىق قازعانداي» ەڭبەكتەنسە عانا ناتيجەلى بولاتىنىن ۇعىنعان. تەك وزىنە سەنىمدى ستۋدەنتكە سول تۇستاعى تۇتاس قو­عام باستان وتكەرگەن الەۋمەتتىك قيىن­دىقتارمەن دە بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەل­دى. ەلدىڭ كۇنكورىسى قوڭىرقاي ەدى، ءوڭىر­لەردە جاپپاي جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان-تۇعىن، جۇرتتىڭ دەنى بازار جاعالاپ، ساۋداعا كەتىپ جاتتى. قارعاباەۆتىڭ قاتارلاستارى اراسىنان دا تاڭداپ تۇسكەن وقۋدى ءبىر كۇندە تاس­تاپ، كاسىپكەرلىككە بەت بۇرعان جاستار ءجيى كەزدەستى. ءبىر جاعىنان العاندا، ءومىر جولىنداعى سىناق ادامنىڭ ارمانى مەن ماقساتىنا ادالدىعىن شىڭداپ، ناقتى جول تاڭداۋعا باستايتىن سياقتى. دەمەك، مۇراتقا جەتۋ ادامنىڭ ءوز قولىندا دەگەن ءسوز راس ەكەن. ال مەملەكەت سول تۇستىڭ وزىندە بولاشاق دارىگەرلەردىڭ لايىقتى ءبىلىم الۋىنا تولىقتاي قولداۋ جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى وتاندىق مەديتسينادا بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ تۇتاس بۋىنى قالىپتاستى.

2003 جىلى سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ تولىق كۋرسىن ءتامامداپ، حيرۋرگ-دارىگەر ماماندىعىن العان ە.قارعاباەۆتى تاعدىر جولى الماتى قالاسىنا جە­تەلەپ اكەلدى. قالاداعى «جەدەل ءجار­دەم» اۋرۋحاناسىندا حيرۋرگ بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان ول بۇگىندە الماتى ايماقتىق ونكولوگيا ديسپانسەرىنىڭ حيرۋرگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارۋدا. ادام جانىنىڭ اراشاسى بولۋعا بەل بۋىپ، بالا كۇنگى سەرتىنە ادال قالپىنان اينىعان جوق. ەڭبەگى دە ەلەنبەي قالعان ەمەس. جاقىندا حيرۋرگ قارعاباەۆ الماتى وبلىسىنىڭ «ۇزدىك دارگەرى» اتانىپ، ايماق باسشىسى اماندىق باتالوۆتىڭ قولىنان «لادا-گرانتا» كولىگىنىڭ كىلتىن سىيعا الدى. ونىڭ ءوزى بۇل جەتىستىكتى ءوزى قىزمەت ەتەتىن ونكوديسپانسەر ۇجىمىنىڭ جەڭىسى دەپ سانايدى.

 جالپى، كاسىبىنە قاتىستى تابىس پەن ماداقتى بىلاي قويعاندا، حيرۋرگ ەستورە جانتورە ۇلىن جۇرت «التىن قولدى وتاشى» دەپ اتايدى. دارىگەردىڭ قولىنداعى قانداۋىردىڭ ءجۇزى قانشا ادامنىڭ دەنەسىندەگى دەرتتى سىلىپ الىپ تاستاپ، جارىق ءدۇ­نيەگە دەگەن قۇشتارلىعىن وياتقانىن اي­تىپ جاتۋ ارتىق تا ءارى ول جۇمىس ىستەيتىن ونكولوگيا ديسپانسەرىنە جا­نىنا شيپا ىزدەپ كەلەتىندەردىڭ ءجونى ادەتتەگى باسى اۋىرىپ، بالتىرى سىز­داعان ناۋقاستاردان تىپتەن بولەك. بۇل ەمحاناعا قاتەرلى دەرتپەن كۇرەسىپ، ءومىر مەن ءولىم اراسىندا كۇي كەشىپ ءجۇر­گەن جاندار جينالادى.

– وكىنىشتىسى، قاتەرلى ىسىك دەرتىنە شال­دىققاندار قاتارى كوبەيىپ وتىر. اسىرەسە ايەلدەر اراسىندا جا­تىر موينى قاتەرلى ىسىگىنىڭ بەلەڭ ال­عا­نى ويلاندىرادى. الىس اۋىلداردا تۇراتىن ايەلدەردىڭ دەر كەزىندە سكرينينگ تەستتەن وتپەۋى سالدارىنان، كوبىنە اۋرۋدىڭ 3-4 ساتىسىندا عانا دارىگەر كومەگىنە جۇگىنەدى. نولدىك ساتىدا، ياعني باستاپقى كەزەڭدە اۋرۋ انىقتالعان جاعدايدا ايەل اۋرۋدان تولىق جازىلىپ كەتەدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى، – دەيدى حيرۋرگ.

ال الماتى وبلىسىندا ايەلدەر اراسىنداعى جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنىڭ الدىن الۋ شارالارى ءجۇرىپ جاتىر. قازىر ايماقتا 1332 ادام ون­كولوگتاردىڭ ەسەبىنە الىنعان. وتكەن جىلى  وسى ديسپانسەردە 70 مىڭ ايەل سكرينينگ تەست تاپسىرعان. ولار­دىڭ ىشىنەن 812 ايەل تىركەۋگە الىنىپتى.  بۇلاردىڭ 38 پايىزى عانا اۋرۋدىڭ ءبىرىنشى ساتىسىندا دارىگەر كومەگىنە جۇگىنگەن ەكەن. وكىنىشكە قاراي، بىلتىر وسى دەرتتەن وبلىس بويىنشا 63 ايەل جارىق دۇنيەمەن قوشتاسىپتى...

ءبىر سۇيىنەرلىگى، وتاندىق مەديتسينا دامىعان سايىن دارىگەرلەردىڭ ادام ءومىرى ءۇشىن كۇرەسى دە جەڭىسپەن اياقت­الىپ كەلەدى. قازىر مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ سوڭعى ۇلگى­سى وڭىرگە جەتىپ ۇلگەردى. بۇل – مامان­داردىڭ جۇمىسىن وڭايلاتىپ، دەرت­تىڭ الدىن الۋعا ۇلكەن جاردەم. مى­سالى، جاقىندا الماتى وبلىسىندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە سا­تىسىندا انىقتاۋعا مۇمكىندىك بە­رەتىن احۋالدىق ورتالىق ىسكە قو­سىل­دى. ورتالىق جۇمىسقا كىرىسكەن 5 اي ارالىعىندا اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ماق­­­­ساتىندا 80 717 ادامنىڭ دەن­ساۋ­لىعىن تەكسەرىپ ۇلگەرىپتى. بۇل وسىن­شا ادامنىڭ ومىرىنە تونەتىن قاۋىپ­تىڭ بار-جوعىنا كوز جەتكىزىپ، دەرت­تى ناۋقاستىڭ اۋرۋدان ايىعۋىنا سەبەپشى بولۋدىڭ قادامى دەسەك، قاتە­لەسپەسپىز.

– وتاندىق مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋى كوشتەن قالىپ وتىرعان جوق. ونىڭ مىسالىن ايماقتاردان دا كورۋگە بولادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى جاڭادان سالىنىپ جاتىر. بىلتىر ايماقتا وسىنداي 15 نىسان جاڭادان پاي­دالانۋعا بەرىلدى. دارىگەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگى دە شەتەلدىك مامانداردان ەش كەم ەمەس. تاجىريبە الماسۋ، ءبىلىم جەتىلدىرۋ جولعا قويىلعان. باس­­تىسى، ادامداردىڭ دارىگەرلەرگە دەگەن قۇرمەتى ارتىپ كەلەدى. ول مەديتسينا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبيلىگىنە بايلانىستى قالىپتاسقان قۇرمەت. وبلىستا قانشاما دارىگەر كۇن سا­يىن ادام ومىرىنە اراشا ءتۇسىپ، ال­عىسقا كەنەلىپ جاتادى. اكىمدىك تارا­پىنان دا دارىگەرلەردىڭ ەڭبەگى لايىقتى باعالانۋدا. كۇنى كەشەگى كاسىبي مەرەكە قارساڭىندا عانا ال­­ما­تىداعى  اي­ماقتىق ونكولوگيا ديس­پانسەرىنىڭ حي­رۋرگ-دارىگەرى ەستورە قار­عاباەۆ ۇزدىك شى­عىپ، كولىك ءمىندى. بۇل – جەتىسۋلىق ءدارى­گەرلەردىڭ ورتاق قۋا­نىشى، – دەيدى الماتى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان ىسقاق.


الماتى وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

تارالىم ءھام قارالىم

100 • بۇگىن، 06:55

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • بۇگىن، 06:40

ءجۇز جىل

100 • بۇگىن، 06:27

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • بۇگىن، 06:11

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • بۇگىن، 05:58

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • بۇگىن، 05:49

ۇقساس جاڭالىقتار