ونىڭ ۇستىنە باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداعاندا ءبارىبىر دارىگەردىڭ شيپالى قولىنان ەم الۋعا بەيىلمىز. دەمەك, ادامنىڭ كۇنى... اق جەلەڭدى ابزال جاندارمەن ارايلى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. ءدال وسى جەردە ءوز ىسىنە ادال, ماماندىعىن كاسىبي دەڭگەيدە مەڭگەرگەن دارىگەرلەر تۋرالى الدىمەن ايتۋعا ءتيىسپىز. سولاردىڭ قاتارىندا الماتى قالاسىندا ورنالاسقان ايماقتىق-ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ حيرۋرگ-دارىگەرى ەستورە قارعاباەۆ تا بار. قىرىقتىڭ قىرقاسىنا ەندى شىققان ول ەس بىلگەلى دارىگەر بولۋدى ارمانداعان ەكەن. وسى ارمان جەتەگىمەن سەمەي قالاسىنداعى مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىنا وقۋعا ءتۇستى. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورما شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەن 1996 جىل بولاتىن.
اكادەميانىڭ «ەمدەۋ ءىسى» فاكۋلتەتىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان ە.قارعاباەۆ ەرتەڭگى كۇنى ادام ومىرىنە اراشا بولاتىن حيرۋرگ بولۋ ءۇشىن تەرەڭ ءبىلىم الۋ قاجەتتىگىن ساناسىمەن سەزىنگەن. دارىگەرلىك ماماندىققا قول جەتكىزۋ الداعى 7 جىل بويىنا «ينەمەن قۇدىق قازعانداي» ەڭبەكتەنسە عانا ناتيجەلى بولاتىنىن ۇعىنعان. تەك وزىنە سەنىمدى ستۋدەنتكە سول تۇستاعى تۇتاس قوعام باستان وتكەرگەن الەۋمەتتىك قيىندىقتارمەن دە بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەلدى. ەلدىڭ كۇنكورىسى قوڭىرقاي ەدى, ءوڭىرلەردە جاپپاي جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان-تۇعىن, جۇرتتىڭ دەنى بازار جاعالاپ, ساۋداعا كەتىپ جاتتى. قارعاباەۆتىڭ قاتارلاستارى اراسىنان دا تاڭداپ تۇسكەن وقۋدى ءبىر كۇندە تاستاپ, كاسىپكەرلىككە بەت بۇرعان جاستار ءجيى كەزدەستى. ءبىر جاعىنان العاندا, ءومىر جولىنداعى سىناق ادامنىڭ ارمانى مەن ماقساتىنا ادالدىعىن شىڭداپ, ناقتى جول تاڭداۋعا باستايتىن سياقتى. دەمەك, مۇراتقا جەتۋ ادامنىڭ ءوز قولىندا دەگەن ءسوز راس ەكەن. ال مەملەكەت سول تۇستىڭ وزىندە بولاشاق دارىگەرلەردىڭ لايىقتى ءبىلىم الۋىنا تولىقتاي قولداۋ جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى وتاندىق مەديتسينادا بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ تۇتاس بۋىنى قالىپتاستى.
2003 جىلى سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ تولىق كۋرسىن ءتامامداپ, حيرۋرگ-دارىگەر ماماندىعىن العان ە.قارعاباەۆتى تاعدىر جولى الماتى قالاسىنا جەتەلەپ اكەلدى. قالاداعى «جەدەل ءجاردەم» اۋرۋحاناسىندا حيرۋرگ بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان ول بۇگىندە الماتى ايماقتىق ونكولوگيا ديسپانسەرىنىڭ حيرۋرگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارۋدا. ادام جانىنىڭ اراشاسى بولۋعا بەل بۋىپ, بالا كۇنگى سەرتىنە ادال قالپىنان اينىعان جوق. ەڭبەگى دە ەلەنبەي قالعان ەمەس. جاقىندا حيرۋرگ قارعاباەۆ الماتى وبلىسىنىڭ «ۇزدىك دارگەرى» اتانىپ, ايماق باسشىسى اماندىق باتالوۆتىڭ قولىنان «لادا-گرانتا» كولىگىنىڭ كىلتىن سىيعا الدى. ونىڭ ءوزى بۇل جەتىستىكتى ءوزى قىزمەت ەتەتىن ونكوديسپانسەر ۇجىمىنىڭ جەڭىسى دەپ سانايدى.
جالپى, كاسىبىنە قاتىستى تابىس پەن ماداقتى بىلاي قويعاندا, حيرۋرگ ەستورە جانتورە ۇلىن جۇرت «التىن قولدى وتاشى» دەپ اتايدى. دارىگەردىڭ قولىنداعى قانداۋىردىڭ ءجۇزى قانشا ادامنىڭ دەنەسىندەگى دەرتتى سىلىپ الىپ تاستاپ, جارىق ءدۇنيەگە دەگەن قۇشتارلىعىن وياتقانىن ايتىپ جاتۋ ارتىق تا ءارى ول جۇمىس ىستەيتىن ونكولوگيا ديسپانسەرىنە جانىنا شيپا ىزدەپ كەلەتىندەردىڭ ءجونى ادەتتەگى باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان ناۋقاستاردان تىپتەن بولەك. بۇل ەمحاناعا قاتەرلى دەرتپەن كۇرەسىپ, ءومىر مەن ءولىم اراسىندا كۇي كەشىپ ءجۇرگەن جاندار جينالادى.
– وكىنىشتىسى, قاتەرلى ىسىك دەرتىنە شالدىققاندار قاتارى كوبەيىپ وتىر. اسىرەسە ايەلدەر اراسىندا جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنىڭ بەلەڭ العانى ويلاندىرادى. الىس اۋىلداردا تۇراتىن ايەلدەردىڭ دەر كەزىندە سكرينينگ تەستتەن وتپەۋى سالدارىنان, كوبىنە اۋرۋدىڭ 3-4 ساتىسىندا عانا دارىگەر كومەگىنە جۇگىنەدى. نولدىك ساتىدا, ياعني باستاپقى كەزەڭدە اۋرۋ انىقتالعان جاعدايدا ايەل اۋرۋدان تولىق جازىلىپ كەتەدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى, – دەيدى حيرۋرگ.
ال الماتى وبلىسىندا ايەلدەر اراسىنداعى جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنىڭ الدىن الۋ شارالارى ءجۇرىپ جاتىر. قازىر ايماقتا 1332 ادام ونكولوگتاردىڭ ەسەبىنە الىنعان. وتكەن جىلى وسى ديسپانسەردە 70 مىڭ ايەل سكرينينگ تەست تاپسىرعان. ولاردىڭ ىشىنەن 812 ايەل تىركەۋگە الىنىپتى. بۇلاردىڭ 38 پايىزى عانا اۋرۋدىڭ ءبىرىنشى ساتىسىندا دارىگەر كومەگىنە جۇگىنگەن ەكەن. وكىنىشكە قاراي, بىلتىر وسى دەرتتەن وبلىس بويىنشا 63 ايەل جارىق دۇنيەمەن قوشتاسىپتى...
ءبىر سۇيىنەرلىگى, وتاندىق مەديتسينا دامىعان سايىن دارىگەرلەردىڭ ادام ءومىرى ءۇشىن كۇرەسى دە جەڭىسپەن اياقتالىپ كەلەدى. قازىر مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ سوڭعى ۇلگىسى وڭىرگە جەتىپ ۇلگەردى. بۇل – مامانداردىڭ جۇمىسىن وڭايلاتىپ, دەرتتىڭ الدىن الۋعا ۇلكەن جاردەم. مىسالى, جاقىندا الماتى وبلىسىندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن احۋالدىق ورتالىق ىسكە قوسىلدى. ورتالىق جۇمىسقا كىرىسكەن 5 اي ارالىعىندا اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 80 717 ادامنىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرىپ ۇلگەرىپتى. بۇل وسىنشا ادامنىڭ ومىرىنە تونەتىن قاۋىپتىڭ بار-جوعىنا كوز جەتكىزىپ, دەرتتى ناۋقاستىڭ اۋرۋدان ايىعۋىنا سەبەپشى بولۋدىڭ قادامى دەسەك, قاتەلەسپەسپىز.
– وتاندىق مەديتسينا سالاسىنىڭ دامۋى كوشتەن قالىپ وتىرعان جوق. ونىڭ مىسالىن ايماقتاردان دا كورۋگە بولادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى جاڭادان سالىنىپ جاتىر. بىلتىر ايماقتا وسىنداي 15 نىسان جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلدى. دارىگەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگى دە شەتەلدىك مامانداردان ەش كەم ەمەس. تاجىريبە الماسۋ, ءبىلىم جەتىلدىرۋ جولعا قويىلعان. باستىسى, ادامداردىڭ دارىگەرلەرگە دەگەن قۇرمەتى ارتىپ كەلەدى. ول مەديتسينا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبيلىگىنە بايلانىستى قالىپتاسقان قۇرمەت. وبلىستا قانشاما دارىگەر كۇن سايىن ادام ومىرىنە اراشا ءتۇسىپ, العىسقا كەنەلىپ جاتادى. اكىمدىك تاراپىنان دا دارىگەرلەردىڭ ەڭبەگى لايىقتى باعالانۋدا. كۇنى كەشەگى كاسىبي مەرەكە قارساڭىندا عانا الماتىداعى ايماقتىق ونكولوگيا ديسپانسەرىنىڭ حيرۋرگ-دارىگەرى ەستورە قارعاباەۆ ۇزدىك شىعىپ, كولىك ءمىندى. بۇل – جەتىسۋلىق ءدارىگەرلەردىڭ ورتاق قۋانىشى, – دەيدى الماتى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان ىسقاق.
الماتى وبلىسى
