سوندىقتان «جاسىل» ەكونوميكا يدەياسى قورشاعان ورتا بويىنشا (يۋنەپ) بۇۇ باعدارلاماسى رەتىندە 2008 جىلى قابىلداندى. يۋنەپ-كە ساي, «جاسىل» دەگەنىمىز – كەلەشەك ۇرپاققا قورشاعان ورتا ءۇشىن ەلەۋلى تاۋەكەلگە جول بەرگىزبەيتىن, ادامداردىڭ تەڭسىزدىگىن قىسقارتىپ, ءال-اۋقاتىن ۇزاق مەرزىمگە جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكا.
«جاسىل» ەكونوميكانىڭ قايىرشىلىقتان قۇتىلۋعا, ەكونوميكانىڭ جوعارىلاۋىنا, الەۋمەتتىك ينتەگراتسياعا ىقپال ەتۋگە, ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا كومەكتەسەتىنى قۇپيا ەمەس. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) كلاسسيفيكاتسياسىنا ساي, «جاسىل» تەحنولوگيالار بىرنەشە سالانى قامتيدى: جالپى ەكولوگيالىق باسقارۋ, ەنەرگيانى جاڭادان ىسكە قوسىلعان كوزدەر ارقىلى ءوندىرۋ, كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان بولعان زارداپتاردى جەڭىلدەتۋ, اۋاعا تارايتىن زياندى قالدىقتاردى ازايتۋ, وتىنداردى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, سونىمەن قاتار عيماراتتار مەن جارىق بەرۋشى قۇرالداردىڭ ەنەرگيالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
ەگەر الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنەتىن بولساق, كوشباسشى ەلدەردىڭ الدىندا, ارينە, وڭتۇستىك كورەيا تۇر. بۇل ەلدە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ء(ىجو) 3%-ى نەمەسە 60 ملرد اقش دوللارى «جاسىل» سەكتوردىڭ دامۋىنا بولىنەدى. ال اقش جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتى رەتىندە بالامالى ەنەرگەتيكانى جەتىلدىرۋ جولىن تاڭدادى. كۇن قۇرىلعىلارىنىڭ كومەگىمەن 2030 جىلعا قاراي ەل تۇتىناتىن ەنەرگيانىڭ 65%-ى, جىلۋدىڭ 35%-ى وندىرىلەتىن بولادى. ەو ەلدەرىندە تۇگەلگە جۋىق ەنەرگەتيكا, قوعامدىق كولىك پەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ەكو-قونىستار, سونىمەن قاتار قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ جۇيەسى سالالارىندا «جاسىل» شارالار ىسكە قوسىلعان.
شۆەتسيا 2020 جىلدارعا قاراي ءوز ەلىندە مۇنايدان تولىق قۇتىلۋدى, كومىر مەن يادرولىق ەنەرگيانى ۇدەرىستەن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. قىتايدا 2020 جىلعا قاراي ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 15%-ىن جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىنەن الۋ, ال ەكونوميكاداعى كومىرتەگى مولشەرىن 45%-عا ازايتۋ جوسپارلانۋدا. قحر-دىڭ ەنەرگيا ۇنەمدەۋگە, جاڭا ەنەرگيا كوزىن تابۋعا, ءتيىستى تەحنولوگيالارعا بولىنگەن مەملەكەت قارجىسىنىڭ كولەمى اقش پەن ەو كورسەتكىشتەرىنەن اسىپ ءتۇستى. قىتاي وندىرۋشىلەرى كۇن باتارەيالارىنىڭ الەمدىك ەكسپورتىنىڭ 40%-ىن, جەل قۇرىلعىلارىنىڭ 20%-ىن يەلەنەدى.
قازاقستانعا كەلەر بولساق, بىزدە دە بۇل سالادا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ءىc-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازاقستاننىڭ جاسىل ەكونوميكانى ءوركەندەتۋگە مۇمكىندىگى مول. جاسىل تەحنولوگياعا الدەقايدا ۇتىمدى ءارى قولجەتىمدى كەڭ-بايتاق تەرريتورياسى, ءتيىمدى گەوساياسي جاعدايى, نارىقتاعى جوعارى سۇرانىستارى جاڭا ءمۇمكىندىكتەرگە قولايلى جاعداي تۋعىزادى. جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ ءالدەقايدا تانىمالدىقتى يەلەنىپ كەلەدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ تۇجىرىمداماسى جاسالدى. تۇجىرىمدامادا ەكونوميكانىڭ بەلگىلى ءبىر سالاسىن رەفورمالاۋعا ەرەكشە باعىتتالعان باسىمدىققا يە ءمىندەتتەردىڭ ءتۇزىلىمى كورسەتىلگەن.
«جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋدىڭ مەملەكەت الدىنداعى باستى مىندەتتەرى: رەسۋرستاردى (سۋ, جەر, بيولوگيالىق جانە ت.ب. رەسۋرستار) پايدالانۋ مەن ولاردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اعىمداعى ينفراقۇرىلىمداردى جاڭعىرتۋ جانە جاڭاسىن سالۋ, قورشاعان ورتاعا جاسالعان قىسىمدى وڭتايلى جولدارمەن جەڭىلدەتۋ ارقىلى قورشاعان ورتا ساپاسى مەن تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جوعارىلاتۋ. قازاقستاندا «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى جەتى باعىتى قالىپتاسقان.
«جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ باعدارلاماسى جەلىسىمەن, قازاقستان ەكونوميكانىڭ 10 نەگىزگى سەكتورىن ينۆەستيتسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. ولار: اۋىل شارۋاشىلىعى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, بالىق اۋلاۋ, ورمان شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ, تۋريزم, كولىك, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ مەن كادەگە اسىرۋ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ.
ەلىمىزدە «جاسىل» تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى» ۇاق-تىڭ ءناتيجەلى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋگە ءتيىسپىز. ايماقتار جانە قالا اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, بەلسەندى جۇمىستار اتقارىلادى. ولاردىڭ ىشىندە نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارى, باتىس قازاقستان, قىزىلوردا, تۇركىستان, ماڭعىستاۋ, اقمولا وبلىستارى بار. ورتالىقتىڭ قىزمەتى الەۋەتتى ينۆەستورلاردى ىزدەۋگە قاتىستى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ەنگىزۋ مەن قولداۋعا, جوبالارعا تەحنيكالىق تالداۋ جاساۋ مەن ايماقتارداعى ەڭ ۇزدىك «جاسىل» تەحنولوگيا ترانسفەرتتەرىنىڭ ءمۇمكىندىكتەرىنە باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار بۇل سالاداعى جەدەل قارقىندا شەشىمىن تابۋعا ءتيىستى ءبىرنەشە كوكەيكەستى ماسەلەنى اتاپ وتكەندى ورىندى دەپ ەسەپتەيمىز.
ءبىرىنشى ماسەلە. قابىلدانعان شارالارعا قاراماستان, كەيبىر ايماقتاردا ءالى كۇنگە دەيىن ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاۋىپتى ءارى لاستانعان, وتكەن عاسىردان كەلە جاتقان كاسىپورىندار جۇمىس ىستەيدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا جەل ەنەرگياسىن قولدانۋ 1%-دى عانا قۇرايدى. بۇل − ەو ەلدەرىنە قاراعاندا 10 ەسە از. سونىمەن بىرگە باسقا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى جەل ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ جالپى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدىڭ شامامەن 20%-ىنا جەتەدى.
زاڭنامالىق بازانى كۇشەيتۋدى قاجەت دەپ سانايمىز, ال ۇكىمەتتىڭ مۇنداي كاسىپورىنداردى ماجبۇرلەپ جابۋ ءۇشىن راديكالدى شارالار قابىلداۋى كەرەك. ەگەر شەتەلدىك تاجىريبەگە جۇگىنەتىن بولساق, تەك قحر-دىڭ وزىندە 2 مىڭ ەكولوگيالىق تۇرعىدا لاستانعان كومپانيا ماجبۇرلەپ جابىلعان.
ەكىنشى ماسەلە. ەكولوگيالىق يننوۆاتسيامەن وندىرىلگەن تاۋارلاردى «جاسىل» تۇتىنۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قازاقستاندا ءالى كۇنگە دەيىن «جاسىل ءتولەم كارتاسى» جۇيەسى دۇرىس جولعا قويىلماعان. مىسالى, وڭتۇستىك كورەيا «جاسىل تولەم كارتاسى» جۇيەسىن ىسكە قوسىپ ۇلگەردى. قازاقستان ءۇشىن بۇل تاجىريبە, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قىزىقتى ءارى ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس. مۇنداي كارتالاردىڭ كومەگىمەن «جاسىل» تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى تۇتىنۋدى, جەكەنىڭ ورنىنا قوعامدىق كولىكتى پايدالانۋدى, سونىمەن قاتار ەنەرگوتيىمدى تاۋارلاردى قولدانۋدى ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك تۋادى. جاسىل كارتالاردىڭ وسىنداي جۇيەسىن نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا قاناتقاقتى تۇردە ەنگىزۋدى ۇسىنامىز.
ءۇشىنشى ماسەلە. قازاقستان − ورمانى از مەملەكەت, ەل اۋماعىنىڭ 4,7%-ى عانا ورماندى. جاسىل جەلەكتەردى ۇلعايتۋ ۇدەرىسى بۇگىنگى تاڭدا باياۋ ءجۇرگىزىلگەندىكتەن, ونى جاقسارتۋ مۇددەسى تۋىندايدى. سوڭعى 7 جىلدا مەملەكەتتىك ورمان قورى اۋماعىنداعى ورمان ءوسىرۋشىلەردىڭ ورمان ءوسىمىن مولايتۋ كولەمى 453 مىڭ گا قۇرادى. جىل سايىن «اعاش وتىرعىزۋدىڭ بۇكىلقازاقستاندىق كۇنى» اكتسياسى وتكىزىلەدى. بۇعان 900 مىڭداي ادام قاتىسىپ, 4,5 ملن اعاش پەن بۇتا وتىرعىزىلدى. الايدا بۇل − جەتكىلىكسىز.
وسىعان وراي, وبلىس اكىمدىگىنىڭ جۇمىسىن شۇعىل جەدەلدەتۋ, وبلىس ورتالىعى ماڭىندا جاسىل ايماق قۇرۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى تەزدەتۋ ۇسىنىلادى.
ءتورتىنشى ماسەلە. قازاقستاندا جەل ەنەرگياسىن قالىپتاستىرۋ بارىسىندا ءوندىرىس ورىندارى مەن تۇتىنۋشىلار اراسىندا ارتاراپتىلىق بايقالادى. ءبىر جاعىنان, جەل كۇشى ارقىلى وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسى ءىس ءجۇزىندە شاعىن ەلدى مەكەندەر مەن شارۋا قوجالىقتارىندا عانا تۇتىنىلادى. بۇدان شىعاتىن تۇجىرىم, الىستاعى اۋىلدارعا ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ جۇيەدەگى ەنەرگيانىڭ كوپ شىعىنعا ۇشىرايتىندىعىنان ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز.
ەكىنشى جاعىنان, اۋىل شارۋاشىلىعىندا جەل ەنەرگياسىن قولدانۋ 1%- دى عانا قۇرايدى. بۇل − ەو ەلدەرىنە قاراعاندا 10 ەسە از. سونىمەن بىرگە باسقا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى جەل ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ جالپى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدىڭ شامامەن 20%-ىنا جەتەدى.
بەسىنشى ماسەلە. جەتكىلىكتى ءتيىمدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى قۇرۋ جاعدايىندا تۇرمىستىق-قاتتى قالدىقتار (تقق), قايتالاما شيكىزات, قايتا وڭدەۋ مەن قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ سالاسىنداعى جۇمىستاردى باسقارۋ ساپاسى تومەندەگەنى بايقالادى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپ قالدىقتارىن قايتا ءوڭدەۋ ۇلەسى 32%-دى, تقق (تبو) 11%-دى قۇرادى. بۇعان قوسا, قالدىقتاردى جيناۋ جانە شىعارۋ قىزمەتى بويىنشا ەل تۇرعىندارىنىڭ 65%-ى عانا قامتاماسىز ەتىلگەن. ەكولوگيالىق تالاپتار مەن سانيتارلىق نورمالارعا ساي پوليگونداردىڭ ۇلەسى 2017 جىلدىڭ ەسەبى بويىنشا بار بولعانى 16%-دى قامتيدى.
كوپتەگەن كەمشىلىكتەرگە ءمان بەرمەي-اق وسى كورسەتىلگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ نەگىزىندە ءبىز بۇگىنگى تاڭدا «جاسىل» ەكونوميكانى قارقىندى دامىتۋىمىز قاجەت ەكەندىگىن تۇسىنۋگە مىندەتتىمىز. ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى بۇل ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگىنە تۇسىنىستىكپەن قارايدى. پارلامەنتتىڭ پايىمداۋىنشا, ەكونوميكالىق رەفورمانىڭ تيىمدىلىگى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى باسقارۋشى سۋبەكتىلەردىڭ ەركىندىگىمەن, مەملەكەت پەن جەر قويناۋى قازبالارىن پايدالانۋشى سۋبەكتىلەر اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ۇلعايۋىمەن, ءىجو جاسىل كىتابى ءبولىمىنىڭ ەرەكشەلىگىنە ساي حالىقارالىق مىندەتتەردى ورىنداۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان كوپ نارسە وسى قىزمەت باعىتىنىڭ جەتىلدىرىلگەن زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتىلۋىنە قاتىستى بولاتىنداعى تۋرالى ايقىن پايىمداۋ بار. اتاپ ايتقاندا, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىز بويىنشا, زاڭنامانى تومەندەگىدەي نەگىزگى باعىتتاردا جەتىلدىرۋگە بولادى:
بىرىنشىدەن, ەلىمىزدى وندىرىستىك يننوۆاتسيالىق دامىتۋداعى مەملەكەت ساياساتىنىڭ ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق سالاسىن جەتىلدىرۋ.
شىنىندا دا, 2004-2015 جىلدار ارالىعىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسى قورشاعان ورتانىڭ ساپاسىن قورشاعان ورتانى قورعاۋدى باسقارۋ جۇيەسىن راديكالدى جەتىلدىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ەسەبىنەن ساتىلى كەزەڭدەرمەن جاقسارتۋدى پايىمدادى. اتاپ ايتقاندا, زاڭنامانى, تابيعاتتى پايدالانۋدىڭ ەكونوميكالىق تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى, مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ مەن ەكولوگيالىق مونيتورينگتى, ىرىقتاندىرۋ جۇيەسى مەن ەكولوگيالىق ساراپتامانى, ت.ب. جۇيەلەندىرۋ كوزدەلدى. الايدا, ءوندىرىستى دامىتۋعا قاتىستى شارالار جۇيەسىنە تىكەلەي ەنگىزىلمەسە, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, شارالاردىڭ قاندايى بولسا دا, جاڭاسى ما, باسقاسى ما, ءناتيجەلى ماقساتقا جەتكىزبەيدى. ءاسىرەسە قازىرگى يندۋستريا 4.0. تۇجىرىمداماسىنىڭ ۇستانىمدارىنا نەگىزدەلىپ جەدەلدەتىلگەن ءارتاراپتاندىرۋ كەزەڭىندە.
ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جەرگىلىكتى دەڭگەيىندە «جاسىل» ەكونوميكا ۇستانىمدارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت.
تۇسىنىكتىسى سول, ەكولوگيالىق ءماسەلەلەرمەن «جاناسۋ فرونتى» بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن نە وكىلەتتىگى, نە جەتكىلىكتى قاراجاتى جوق ايماقتىق-باسقارۋ يەرارحياسىنىڭ ەڭ تومەنگى توبى − اۋداندىق, اۋىلدىق ايماق, ناقتى اۋىلدىق دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋدە. وسىعان بايلانىستى ءبىز جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى تولىققاندى دامىتۋ مەن قالىپتاستىرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدەن ءوز مىندەتتەرىمىزدى كورەمىز.
ۇشىنشىدەن, «جاسىل» ەكونوميكا سالاسىنداعى كادرلاردى دايارلاۋعا ءتيىسپىز.
ارتاراپتاندىرىلعان مەملەكەتتىك باعدارمالاردى جۇزەگە اسىرۋ تاجىريبەسى ايقىن دالەلدەگەندەي, ينۆەستيتسيالىق جانە يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جاساۋ الدىنداعى دايىندىق كەزەڭىندە كادر ءماسەلەسىن, اسىرەسە يننوۆاتسيا سالاسىنا ءتيىستى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءماسەلەسىن ەسكەرمەسەك, ءبىر ورنىمىزدا تۇرا بەرەمىز.
وندىرىسكە قاجەتتى جاڭا كادرلاردىڭ ەسەبىن ايقىنداماۋ ءبىلىم جۇيەسىن ەڭبەك نارىعىنداعى مامان تاپشىلىعىنا اكەپ سوقتىردى, وسىعان وراي يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ كەيبىر نەگىزگى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تيىمدىلىگى تولىققاندى دەڭگەيگە جەتە المادى.
مۇنىڭ ءبارى − ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ دامۋىن ايقىندايتىن سالالىق جانە سالاارالىق ۆەدومستۆولار, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى قىزمەتتەرىندەگى ەلەۋلى كەلىسپەۋشىلىكتىڭ تۋىنداۋ كورىنىسى.
اۋقىمدى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ۆەدومستۆولاردىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدىلىگىنە زور ىقپال جاسايتىن شارالاردى زاڭنامالىق دەڭگەيدە كۇشەيتۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ويلاۋعا تۋرا كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە تۋرا كەلەدى.
تورتىنشىدەن, عىلىمنىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە ءتيىسپىز.
بارىمىزگە بەلگىلى, عىلىمي زەرتتەۋلەرسىز قورشاعان ورتا مەن قوعامنىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى نورماسىن ساقتاي وتىرىپ, الەمدىك نارىقتا ءوندىرىس پەن باسەكەلەستىك ارتىقشىلىعىن جەتىلدىرۋ نەگىزىندە ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ مەجەلى دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ مۇمكىن ەمەس. باسقاشا ايتقاندا, عىلىمنىڭ تالاپقا ساي دامۋىنسىز «جاسىل» ەكونوميكا باعىتىنان ىلگەرىلەۋ كۇتۋ قيىنعا سوعادى.
ءبىز بۇل سالاعا قاتىستى بىرنەشە كوكەيكەستى ماسەلەنى عانا اتاپ وتتىك. ولار جەتكىلىكتى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, «جاسىل» ەكونوميكا ايماقتىق دامۋدى, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا ىقپال ەتۋدى, «جاسىل» ەكونوميكا سەكتورىندا قۇرىلعان جاڭا جۇمىس ورىندارى ەسەبىنەن ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ ۇلعايۋىن رەتتەيدى. «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ كليماتتىڭ وزگەرۋى, پايدالى قازبالاردىڭ سارقىلۋى جانە سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى سەكىلدى قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ ىقتيمالدىعىن تومەندەتەدى. دۇرىس جولعا قويىلعان جۇيەلى ارەكەت, مۇددەلى تاراپتاردىڭ ءۇيلەسىمدى ءىسى, مەملەكەت, بيزنەس پەن قوعامنىڭ بىرلەسە اتقارعان جۇمىسى بار كەزدە ءبىز قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتا دا الەمدىك ارەنادا جوعارى جەتىستىككە جەتەتىنىنە سەنەمىز.
ەدىل مامىتبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
