سۋومي جۇرتىنا ساپاردىڭ جايى
سەيسەنبى, 19 ناۋرىز 2013 1:55
«ەلدەستىرمەك – ەلشىدەن, جاۋلاستىرماق – جاۋشىدان» ەكەنىن بىلگەن اتام قازاق ەرتە زاماننان وزىمەن جاقىننان جاراسقان دا, الىستان ارباسقان دا جات جۇرتپەن جاپپاي جاقسى بولۋدىڭ قاجەتتىگىن جاقسى ۇعىنعان. بۇل ونىڭ سول كەزەڭدەردەن بەرى-اق ەڭسەلى ەل, بەتەگەلى بەل بولۋدى اڭساعانىن بايقاتادى. اتا-بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ارمان ەتكەن ءدال سونداي ىنتىماق جاراستىرۋ ءۇردىسىنىڭ سالتاناتتى ءراسىمى كەشە فينليانديادا ءوتتى.
سەيسەنبى, 19 ناۋرىز 2013 1:55
«ەلدەستىرمەك – ەلشىدەن, جاۋلاستىرماق – جاۋشىدان» ەكەنىن بىلگەن اتام قازاق ەرتە زاماننان وزىمەن جاقىننان جاراسقان دا, الىستان ارباسقان دا جات جۇرتپەن جاپپاي جاقسى بولۋدىڭ قاجەتتىگىن جاقسى ۇعىنعان. بۇل ونىڭ سول كەزەڭدەردەن بەرى-اق ەڭسەلى ەل, بەتەگەلى بەل بولۋدى اڭساعانىن بايقاتادى. اتا-بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ارمان ەتكەن ءدال سونداي ىنتىماق جاراستىرۋ ءۇردىسىنىڭ سالتاناتتى ءراسىمى كەشە فينليانديادا ءوتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ فينليانديا رەسپۋبليكاسىنا ناۋرىزدىڭ 18-ءى كۇنى باستالعان جۇمىس ساپارى نەگىزىنەن وسى ماقساتتى كوزدەدى. مۇندا ول ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن اشىلىپ وتىرعان قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ تۇساۋىن كەسۋ ءۇشىن كەلدى. تۇساۋكەسەردى ەلىمىز سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى فينليانديا ەۋروپا ىستەرى جانە سىرتقى ساۋدا ءمينيسترى الەكساندر ستۋببتىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزدى. ولار قازاقستان ەلشىلىگى ءۇيى الدىندا ونىڭ ىسكە قوسىلعانىن ايعاقتايتىن مەموريالدىق تاقتانى بىرگە اشتى.
تۇساۋكەسەرگە ارنالعان جيىندا ەلىمىزدىڭ فينلياندياداعى ەلشىسى عالىم قويشىباەۆ قىسقاشا ءسوز سويلەدى. مۇنىڭ سوڭىن الا جينالعاندار ەكى ءمينيستردىڭ قۇتتىقتاۋ سوزدەرىنە قۇلاق ءتۇردى. ولار بۇل شارانىڭ استانا مەن حەلسينكي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قادامى مەن قارقىنىن بۇرىنعىدان دا ارتتىرا تۇسۋگە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
دەگەنمەن, ءبىزدىڭ سۋومي ەلىمەن ىنتىماقتاستىعىمىز ءدال بۇگىن عانا باستالىپ وتىرعان جوق. بۇعان دەيىن ەلىمىز بۇل جاقپەن بارلىق تاراپتى بايلانىسىن ليتۆاداعى ەلشىلىگى ارقىلى رەتتەپ تۇردى. مىنە, فين بايتاعىندا ىرگە كوتەرگەن جاڭا ديپلوماتيا كورپۋسى ۆيلنيۋستەگى سول ەلشىلىكتەن ەنشى الىپ, بولەك شىعىپ جاتقان جاس وتاۋ ىسپەتتەس. ال ەكى ەل اراسىنداعى مۇددەلەستىك مەزىرەتىنىڭ مەرزىمى ارىدە جاتىر. ول 1992 جىلدىڭ اقپانىندا فيندەردىڭ ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى مويىنداعان كەزىنەن باستاۋ الادى. سول قالتقىسىز قارىم-قاتىناس كۇنى بۇگىنگە دەيىن سىزات تۇسپەگەن قالپىندا جاراستى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
بۇل بايىرقالى بايلانىس, ءسوز جوق, 2009 جىلعى 15 قازاندا فينليانديانىڭ استانادا ءوز ەلشىلىگىن اشقان ساتتەن وزگەشە قارقىن الدى. البەتتە, فيندەردىڭ كۇللى كىندىك ازيا ەلدەرى اراسىنان قازاقستاندى ءبىرىنشى ەتىپ الىستان ات ارىتىپ كەلگەنىندە شىلبىر بايلايتىن قارا شاڭىراق تانۋى ايرىقشا قۋانتادى. وسىنىڭ ءوزى-اق ەلىمىزدىڭ جاھان جۇرتى الدىنداعى مارتەبەسىن بۇرىنعىدان بەتەر بيىكتەتە ءتۇستى. ال ۇركەردەي ءۇمىت ارتىلعان سول قايىرلى قارىم-قاتىناستىڭ قازىرگى اياق الىسى ەكى جاقتىڭ دا كوڭىلىنەن شىعادى. بۇگىندە قازاقستان سۋومي ەلى ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ەڭ نەگىزگى دە ماڭىزدى ساۋدا ارىپتەسىنە اينالىپ ۇلگەردى. ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ بارعان سايىن قۇشاق اجىراماس بولا ءتۇسۋىن قازىرگى تاڭدا قازاق جەرىندە 40-تان استام فين كومپانياسى جۇمىس جاساپ جاتقانىنىڭ ءوزى اڭعارتادى. مۇنىڭ ارعى جاعىندا الماتىدا 2007 جىلدان بەرى Finpro ساۋدا ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى.
تاعى ءبىر دەرەك, فينليانديانىڭ ەۋروپا ىستەرى جانە سىرتقى ساۋدا ءمينيسترى الەكساندر ستۋببتىڭ قازاقستانعا وتكەن جىلعى قازان ايىنداعى جۇمىس ساپارى بولاشاقتا بيزنەس سالاسىندا اتقارىلاتىن ءبىراز ورتاق ويلاردىڭ ورداسىن اشىپ بەردى. سول ساپارعا ءوز ەلىندەگى 55 كومپانيانىڭ وكىلدەرىن الا كەلگەن فين دەلەگاتسياسى الماتىدا بيزنەس-سەمينار وتكىزدى. جوعارىدا اتالعان فين ساۋدا ورتالىعى ۇيىمداستىرعان شارادا ەلىمىزگە فين ينۆەستيتسياسىن تارتۋدىڭ جاڭا جولدارى قاراستىرىلدى. بۇدان كەيىن استانادا قازاقستان-فينليانديا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 7-ءشى وتىرىسى ءوتىپ, بيزنەس-سەميناردا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر ودان ءارى پىسىقتالدى. سول ساپاردا فين ءمينيسترى ءوز ەلىنىڭ قازاقستانداعى قازىرگى تاڭداعى ەڭ ءىرى ينۆەستيتسياسى ەكونوميكانىڭ تەلەكوممۋنيكاتسيا سەكتورىنا باعىتتالىپ وتىرعانىن ايتقان ەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى ون جىلدىڭ بەدەرىندە قازاقستان مەن فينليانديا اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق كولەمى ايتارلىقتاي وسكەن. بۇل رەتتە ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 850 ملن. ەۋروعا جەتكەن 2008 جىلعى كورسەتكىش ازىرگە رەكوردتىق ناتيجە بولىپ تۇر. البەتتە, سودان كەيىن الەمدى جايلاعان قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس ساۋداعا دا كەرى اسەر ەتپەي قالعان جوق. بۇل, اسىرەسە, اينالىم اۋقىمى 500 ملن. ەۋرو بولعان 2011 جىلى ايرىقشا ءبىلىندى. دەگەنمەن, بىلتىردان بەرى بۇل باعىتتا قايتا ورلەۋ باستالىپ كەلە جاتقانى بايقالادى.
ەلشىلىك اشىلۋ تۇساۋكەسەرىنىڭ ءىس-شاراسىنان كەيىن ەرلان ىدىرىسوۆ پەن الەكساندر ستۋبب ءوزارا كەلىسسوز جۇرگىزدى. بۇل كەزدەسۋگە فين وكىلى ەكىنشى جاعىنان قازاقستان-فينليانديا ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ تەڭ توراعاسى رەتىندە دە قاتىستى. مۇددەلەس ەكى جاق كەلىسسوز بارىسىندا فينليانديا پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستەنىڭ قازاقستانعا ۇستىمىزدەگى جىلعى 16-18 ءساۋىر ارالىعىنا جوسپارلانعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ اياسىندا قارالاتىن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى جاعدايى مەن بولاشاعىن تالقىلادى.
وسى كۇنى ەرلان ىدىرىسوۆ سونداي-اق فينليانديانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ماتتي ااحتيساريمەن كەزدەستى. ول كەشكە قاراي حەلسينكي ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى الەكساندر ينستيتۋتىنا بارىپ, ونداعى پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن جانە ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستى, ولاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەدى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان» – حەلسينكيدەن.
