وندا بك(ب)پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ, بك(ب)پ قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ ديرەكتيۆالارى, رەداكتسيا بويىنشا بۇيرىقتار, رەداكتسيالىق القا جانە العاشقى پارتيا ۇيىمدارى وتىرىستارىنىڭ حاتتامالارى جيناقتالعان. سونىمەن قاتار جۇمىس جوسپارلارى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ انىقتامالارى, جۋرناليستىك زەرتتەۋلەر ماقساتىندا جۇرگىزىلگەن حاتتار, مايدانگەرلەر مەن تىلداعى ءومىر تۋرالى, مايدانعا قاراجات جيناۋ تۋرالى حات الماسۋلار, مايدانگەرلەر حاتتارى ساقتالعان. قازاقستاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى تۋرالى ماقالالاردىڭ قولجازبالارى تۇپنۇسقا تۇرىندە جيناقتالعان. قۇجاتتاردىڭ حرونولوگيالىق شەڭبەرى 1939-1991 جىلدار ارالىعىن قۇرايدى.
سونىمەن قاتار اتالعان قوردا 1942 جىلى گازەتتىڭ جاۋاپتى رەداكتورى ءامىر قاناپيننىڭ قولى قويىلعان 1942 جىلدىڭ 3 قازانىنداعى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءتىلشى قىزمەتىنەن بوساتىلۋى تۋرالى بۇيرىعى ساقتالعان. ودان بولەك گازەت رەداكتسياسىنىڭ شتات كەستەسى, تىلشىلەر, شتاتتان تىس تىلشىلەر تىزىمدەرى بەرىلگەن. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, سوعىس جىلدارىنداعى رەداكتسيا حاتتامالارى لاتىن قارپىمەن جازىلعان.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتى تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتار №139 «بك(ب)پ قىرعىز وبلىستىق كوميتەتى», №141 «بك(ب)پ قازاق ولكەلىك كوميتەتى», №708 «قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ» قورلارىندا دا كوپتەپ كەزدەسەدى.
1921-1925 جىلدارى ارالىعىنداعى قۇجاتتاردى №139 «بك(ب)پ قىرعىز وبلىستىق كوميتەتى» قورىنىڭ قۇرامىنان تابۋعا بولادى. مىسالى, 1922 ج. وتكىزىلگەن رك(ب)پ قىرعىز وبلىستىق كوميتەتى پرەزيديۋمى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىندا ءباسپاسوز ورگاندارىن مەكەمەلەرگە تىركەۋ تۋرالى ماسەلە تىڭدالىپ, «ەڭبەكشىل قازاق» گازەتىن قازاقستان ورتالىق سايلاۋ كوميتەتىنە تىركەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانى تۋرالى قۇجاتتار ساقتالعان. سول ىستە ساكەن سەيفۋلليندى گازەتتىڭ جاۋاپتى رەداكتورى رەتىندە تاعايىنداۋ تۋرالى پرەزيديۋم وتىرىسىنىڭ شەشىمى دە بار.
قىرعىز وبلىستىق كوميتەتى قورىنىڭ قۇجاتتارىنىڭ اراسىندا 1924 جىلى 23 جەلتوقساندا كوميتەت شەشىمى بويىنشا سول كەزدەگى «ەڭبەكشى قازاق» قىرعىز ولكەلىك گازەتىنىڭ رەداكتورى ەتىپ سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ تاعايىندالۋى تۋرالى مالىمەت بەرىلگەن. قۇجاتتاردان سول كەزدە گازەتكە جازىلۋ قۇنى 8 سوم قۇراعانىن كورۋىمىزگە بولادى.
№141 «بك (ب) پ قازاق ولكەلىك كوميتەتى» قورىندا 1925-1937 جىلدار ارالىعىنداعى گازەت رەداكتسياسىنا قاتىستى قۇجاتتار كەزدەسەدى. ولاردىڭ ءبىرى − 1932 جىلدىڭ 25 ساۋىرىندە قازاق ولكەلىك كوميتەتى بيۋروسى وتىرىسىندا عابباس توعجانوۆتىڭ وقۋعا كەتۋىنە بايلانىستى «سوتسيالدى قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتورى ەتىپ ايتمۇحاممەد ءمۋسيندى, ال عابيت سارىباەۆتىڭ رەداكتوردىڭ ورىنباسارى ەتىپ تاعايىندالۋى تۋرالى شەشىم بار.
1932 جىلدىڭ 13 اقپانىنداعى قازاق ولكەلىك كوميتەتى حاتتاماسىنان رەداكتسيا جانىندا سانى 25 ادامعا ارنالعان رەزەرۆتىك گازەت جۇمىسشىلارىن دايىنداۋ بويىنشا 1,5 ايلىق كۋرس جۇمىسىنىڭ باستالعانى تۋرالى مالىمەتتەر بار.
تاعايىنداۋ قۇجاتتارىنا كەلسەك, 1935 جىلدىڭ 23 قاراشاسىنداعى قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا عابيت مۇسىرەپوۆتى «سوتسيالدى قازاقستان» رەداكتورى ورنىنان بوساتىپ, ۋاقىتشا سماعۇل سادۋاقاسوۆتى رەداكتور ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى حاتتاما ساقتالعان. سونىمەن قاتار گازەت اتىنىڭ وزگەرتىلۋىنە بايلانىستى 1937 جىلدىڭ 26 ساۋىرىندەگى «اسا قۇپيا» گريفى قويىلعان قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ قازاق ادەبي تىلىندە قابىلدانعان تەرمينولوگياعا سايكەس «سوتسيالدى قازاقستان» گازەتى بۇدان ءارى «سوتسياليستىك قازاقستان» اتالۋى تۋرالى شەشىمى بار.
№708 «قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ» قورىندا 1937-1991 جىلدار ارالىعىنداعى قۇجاتتار جيناقتالعان. قور قۇجاتتارىنا سۇيەنسەك, ۇلى وتان سوعىسىنا دەيىن 58 مىڭ دانا بولىپ شىعاتىن «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ تارالىمى 1948 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا 44 مىڭنان 100 مىڭ داناعا دەيىن ۇلعايتىلعانىن بايقاۋىمىزعا بولادى.
قۇجاتتاردان بولەك ارحيۆتىڭ №896 «فوتوقۇجاتتار جيناقتاماسى» قورىندا سيرەك كەزدەسەتىن فوتوسۋرەتتەر دە بار, مىسالى 1924 جىلعى جاسالعان گازەت رەداكتسيالىق القاسى مۇشەلەرىنىڭ سۋرەتى.
1998 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىن جەكە تەكتىك قۇجاتتارمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا جەكە قورلار ءبولىمى قۇرىلدى, وندا وتباسى, جەكە ازامات ءومىرى مەن قىزمەتى بارىسىندا جيناقتالعان تاريحي-مادەني تۇرعىدان قۇندىلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن قۇجاتتار توپتاستىرىلعان. ءبۇگىنگى كۇندە ارحيۆتە 71 جەكە تەكتىك قور جيناقتالعان, سولاردىڭ ىشىندە ەكونوميست, قوعام قايراتكەرى, ورازاي باتىربەكوۆتىڭ قورىندا ءومىرى, جۇمىس جاعدايى, قيىنشىلىقتار مەن جەتىستىكتەرىن بەينەلەيتىن ەستەلىكتەرى ساقتالعان. ەستەلىكتەرىندە ول العاش ەڭبەك جولىن باستاعان «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتسياسىنا العىسىن بىلدىرەدى: «مەن, 1937 جىلى قارساقپاي ورتا مەكتەبىنىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا قابىلداندىم, ال 1941 جىلى اكەمنىڭ ولىمىنەن كەيىن اپكەمنىڭ قاراۋىنا ءوتىپ, الماتى قالاسىنا كوشىپ كەتتىم. سول جىلى №18 ورتا مەكتەپتىڭ بەسىنشى سىنىبىنا قابىلداندىم» دەپ جازعان. ەڭبەك جولىن 1943-1944 جىلدارى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىندا كۋرەر, كوررەكتوردىڭ كومەكشىسى بولىپ باستاعان. وسى قىزمەت ۋاقىتىن ورازاي باتىربەك ۇلى ءوزىنىڭ «تاعدىر تولقىنىندا» كىتابىندا بىلاي دەپ ەسكە الادى: «[…] 1943 جىلى 6-سىنىپتى ءبىتىرىپ, جازعى كانيكۋلعا شىققاندا اپام مەنى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا جەڭىل-جەلپى جۇمىسقا ورنالاستىردى. جەڭىل-جەلپى دەيتىنىم, رەداكتسياعا اۋەلى حات تاسۋشى (كۋرەر), ودان كەيىن ەكى جىلداي پودچيتچيك بولدىم. وقۋدان قالعام جوق. 1943 جىلدىڭ جازىندا الماتىعا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللين مايداننان دەمالىسقا كەلدى. رەداكتسيادا كەزدەسۋ بولىپ, مول داستارقان جايىلدى. مەن دە قاتىسىپ, بەرىلگەن تاپسىرمانى تياناقتى ورىنداۋعا تىرىستىم. ءبىر ۋاقىتتا باتىردىڭ كوزى ءتۇسىپ, شاقىرىپ الىپ, كىمنىڭ بالاسىسىڭ دەپ سۇراعاندا: «ەشكىمنىڭ بالاسى ەمەسپىن, رەداكتسيانىڭ قىزمەتكەرىمىن», دەپ جاۋاپ بەرگەنىمە جاقىن وتىرعان كىسىلەر كۇلگەنى بار. سول كەزدەسۋدەن كەيىن مالىك اعا رەداكتسيا باسشىلارىنا: «مىنا بالانى جۇگىرتە بەرمەي, وقۋىنان قالمايتىن قىزمەت تاۋىپ بەرگەن دۇرىس بولار», − دەپتى. سول سەبەپ بولعان بولار, ءبىر كۇنى رەداكتوردىڭ ورىنباسارى تويعانباەۆقا گازەتتىڭ تەرىلگەن بەتىن اپارىپ ەدىم, ول ماعان: «وسى سەن گازەتتەگى جازىلعانداردى دۇرىس وقي الاسىڭ با؟» − دەدى. مەن: «ارينە, وقي الامىن», − دەدىم. جانىندا سول كەزدەگى رەداكتسيانىڭ پارتيا تۇرمىسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى عۇمار اققۇلوۆ اعاي وتىرعان. قولىما ۇستاتقان گازەتتى ازداپ وقىپ بەرگەسىن تويعانباەۆ: «مىناۋ ساۋاتتى عوي, پودچيتچيك جۇمىسىنا اۋىستىرساق قالاي بولادى», دەگەندە اققۇلوۆ اعاي «وتە دۇرىس» دەدى. الداعى ءومىر بەلەستەرىنە جول اشىپ بەرگەن دە «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» ورتاسى, سول كەزدەگى گازەتتىڭ ۇجىمىنداعى اعالار مەن اپالارىمنىڭ بارىنە ريزامىن».
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ءار ۋاقىتتاعى باسشىلارىنىڭ, قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەكە ىستەرى دە ارحيۆ قورىندا ساقتالعان. مىسالى, عابيت مۇسىرەپوۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆ, ساكەن سەيفۋلليننىڭ جەكە ىسپاراقتارى قۇندى دەرەك كوزى بولىپ تابىلاتىنى ءسوزسىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا ۇسىنىلعان «ارحيۆ – 2025» جوباسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جارىق كورگەنىنە 100 جىل تولۋىنا وراي قۇجاتتاردى ىرىكتەپ, قۇجاتتار جيناعى ءتۇرىندە باسىپ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل جۇمىستار قازاقستاننىڭ باي تاريحىن كەڭىنەن تانىپ, ودان ءارى زەرتتەپ, ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان.
راۋشان مىرزاقۇلوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ قۇجاتتاردى عىلىمي جاريالاۋ باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى
