اشىق پىكىر الاڭى رەتىندە وتكەن جيىنعا «اق جول» پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن, «قازاق ءۇنى» گازەتىنىڭ باسشىسى قازىبەك يسا مەن پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى دميتري ۆاسيلەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ ورتالىعى» وكىلدەرى, قورقىت اتا اتىنداعى قمۋ تاريحشىلارى مەن وقىتۋشىلارى ءوز باياندامالارىن جاساپ, وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. باسقوسۋعا قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى xالىقارالىق بايقاۋشىلار توبى دا قاتىستى.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا «رۋxاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ اياسىنداعى «اق جول» پارتياسىنىڭ اتقارعان ىستەرى, ۇلتتىق مۇددەمىزدىڭ قورعالۋى, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋى, ءمادەنيەتىمىزدىڭ مايەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ءبىلىم سالاسىنداعى قوردالانعان ماسەلەلەر دە وتكىر ايتىلدى. اسىرەسە مۇعالىمدەر قاۋىمى باستاۋىش سىنىپتاردا جاڭارتىلعان باعدارلاما قازاق ادەبيەتى ساباعىنىڭ ءبىر ساعاتىن قيىپ كەتكەنىنە قىنجىلىس ءبىلدىردى. ق.يسا باستاۋىش سىنىپتارداعى جاڭارتىلعان باعدارلاما كەسىرىنەن بۇرىن اپتاسىنا ءتورت رەت ءوتىپ كەلگەن «ادەبيەتتىك وقۋ» ساباعىنىڭ قازىر ءۇش رەتكە ءتۇسىپ قالعان ماسەلەسى پارتيا فراكتسياسىندا قارالاتىنىن مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ باسقا ءوڭىرلەرىندە دە ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى جالعاسىن تاۋىپ, ايماقتىق قوعامدىق شتاب وكىلدەرى ءتۇرلى ءىس-شارالار وتكىزۋدە. ءناتيجەسىندە جۇرت كانديداتتىڭ ۇستانىمدارىنان حاباردار بولىپ قالدى.
* * *
«اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسى اتىنان پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ءتۇسىپ جاتقان تولەۋتاي راقىمبەكوۆ الماتى قالاسىندا دا ءبىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدى. جۇمىس ساپارىن كانديدات ءو.وسپانوۆ اتىنداعى قازاق توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن ارالاۋدان باستادى. سونىمەن قاتار قوعامدىق شتاب وكىلدەرى ارنايى كورمەنى, جاتاقحانالاردى, حيميالىق تالداۋ زەرتحاناسىن تاماشالادى.
قازاق توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جەردىڭ بەتكى قاباتىن زەردەلەپ, ونىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەيدى. ءتىپتى مۇندا الەمدە تەڭدەسى جوق باستامالار دا بار. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىر اۋىل شارۋاشىلىعىندا ونىمدىلىك ارتىپ, سالانىڭ بويىنا قان جۇگىرە باستاعان. ال ت.راقىمبەكوۆ وسىنداي عىلىمي مەكەمەلەرگە قولداۋدى اياماۋ كەرەكتىگى جايىندا ۇنەمى ايتادى. مۇندا عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسۋعا بارلىق جاعداي بار. ياعني, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعان. الاتىن ايلىقتارى الدەقايدا جوعارى. ءتىپتى جاس ماماندارعا ۋاقىتشا باسپانا دا بەرىلەدى. پرەزيدەنتتىكتەن ءۇمىتكەر ەندى وسىنداي جاعدايدى باسقا دا عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىندە جاساۋ كەرەك دەيدى. سوندا عانا اگرارلىق عىلىم مەن ءوندىرىس العا باسارىنا سەنىمدى.
اگرارلىق عىلىم سالاسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا سالاعا جاس مامانداردى تارتۋ, جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس جانە جەمقورلىقتى جويۋ ماسەلەلەرى دە ءسوز بولدى.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنان پرەزيدەنتتىككە كانديدات امانگەلدى تاسپيحوۆتىڭ تۇركىستان وبلىسى جانە شىمكەنت قالاسى بويىنشا قوعامدىق ايماقتىق شتابىنىڭ مۇشەلەرى سايلاۋالدى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ جاتىر. ءتۇرلى ەڭبەك ۇجىمدارىن قامتىعان جيىنداردىڭ ءبىرى شىمكەنتتە ورنالاسقان «تاعان» جشس اسفالت زاۋىتىندا ءوتتى. كەڭسە قىزمەتكەرلەرى جانە يندۋستريالىق-ەكونوميكالىق ايماقتا جۇمىس ىستەپ جاتقان زاۋىت جۇمىسشىلارىنان قۇرالعان قاۋىم 40 ادامدى قۇرادى.
كەزدەسۋدى مەكەمە باسشىسى ءابدىماناپ مامىتباەۆ اشىپ, كاسىپورىن جۇمىسىمەن قىسقاشا تانىستىردى. ال پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ا.تاسپيحوۆتىڭ باعدارلاماسى تۋرالى اۋماقتىق كاسىپوداقتار بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سەنىم بىلدىرىلگەن وكىل سەرىك اۋەسحانوۆ ايتىپ بەردى. ول كانديدات تۇعىرناماسىندا كورسەتىلگەن قاراپايىم جۇمىسشى مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان ۇسىنىستاردى ورتاعا سالدى. لايىقتى جالاقى تولەۋ, ەڭبەك ميگراتسياسى, ەڭبەك قۇقى ماسەلەلەرىن جان-جاقتى ءتۇسىندىردى. كەڭسە قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسۋدە مەكەمەنىڭ باس ەسەپشىسى ءىلياس موشقالوۆ جانە يندۋستريالىق-ەكونوميكالىق ايماقتاعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاۋىتتىڭ ۋچاسكە باسشىسى دارمەن الىمساقوۆ ەڭبەك ادامىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋدا قاشاندا ايانىپ قالمايتىن كاسىپوداقتىڭ اتقارعان جۇمىستارىن سارالاي كەلە, الداعى مۇمكىندىكتەرىن دە تاراتىپ ايتتى.
سونىمەن قاتار «مەملەكەتتىك, بانك جانە قوعامدىق قىزمەت كورسەتۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپوداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ تۇركىستان وبلىستىق جانە شىمكەنت قالالىق فيليالىنىڭ ءتورايىمى كۇلدار ەسەباەۆا وبلىستىق مەملەكەتتىك مۇراعات قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, ناسيxات جۇمىسىن ءجۇرگىزدى. ول كانديداتتىڭ باعدارلاماسىنا ءسۇيەنىپ, ەڭبەك ادامدارىنا لايىقتى ەڭبەكاقى تولەنۋمەن بىرگە قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن دا جاساۋ وتە ماڭىزدى شارت ەكەنىن مالىمدەدى.
ج.احمەتبەكوۆ كوممۋنيستىك حالىق پارتياسى اگروونەركاسىپ ونىمدەرىنە تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسىمەن بىرگە كەدەيلىكپەن كۇرەس باعدارلاماسىن قابىلداۋدى ءبىرنەشە رەت ۇسىنعانىن جانە ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. كەزدەسۋ سوڭىندا سپيكەر سايلاۋشىلاردى 9 ماۋسىم كۇنى وتەتىن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىندا بەلسەندى بولۋعا جانە لايىقتى ۇمىتكەرگە داۋىس بەرۋگە شاقىردى.
سونداي-اق نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ناسيحاتشىلار توبى بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, ءوز كانديداتتارىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارىن حالىققا بارىنشا جەتكىزۋدە. ولار كەزىككەن جۇرتقا ۇگىت پاراقشالارىن جانە پارتيا جۋرنالدارىن تاراتىپ, اڭگىمەلەسىپ, سايلاۋالدى باعدارلامانىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى مالىمەت بەردى. قالا تۇرعىندارى دا تۇسىنىستىك تانىتىپ, كوممۋنيستەردىڭ باستاماسىن جىلى قابىلداپ جاتىر. بۇعان قوسا پارتيانىڭ جاس مۇشەلەرى بۇكىلالەمدىك تەمەكى شەگۋگە قارسى كۇندى ەلەۋسىز قالدىرماي, «ءبىز تەمەكى شەگۋگە قارسىمىز» اتتى اكتسيا وتكىزدى. وسى شارانىڭ اياسىندا سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن ج.احمەتبەكوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولداۋعا ۇندەدى. ەلوردالىق قوعامدىق شتابتىڭ وكىلدەرى كوپشىلىككە پارتيا جۋرنالىنىڭ سوڭعى نومىرىندە جارىق كورگەن ماتەريالداردى كورسەتتى. وندا سايلاۋالدى ناۋقاندا اتقارىلعان ءىس-شارالار تۋرالى تولىققاندى باياندالعان.
Nur Otan پارتياسىنان پرەزيدەنتتىككە كانديدات قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ رەسپۋبليكالىق شتابى ايماقتارعا ساپارىن وسى اپتادا اياقتايدى. وڭىرلەردەگى كەزدەسۋلەر لەگى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۇيىندەلمەك. كەشە ولار وسكەمەن قالاسىنىڭ جۇرتىمەن كەزدەسۋ ءوتكىزدى. وبلىستىق دراما تەاتردا 500-دەن اسا ادام جينالىپ, وندا ەلباسى ۇسىنعان كانديداتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ باسىمدىقتارى ءتۇسىندىرىلدى.
كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ەكولوگيا. بۇل – شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن وتە وزەكتى پروبلەما. وسكەمەندە اتموسفەراعا شىعارىلاتىن زياندى قالدىقتار وتكىر ءماسەلە ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ ءۇستىنە سەمەي – يادرولىق پوليگوندا جۇرگىزىلگەن سىناقتاردان ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ايماق. شتاب جەتەكشىسى ماۋلەن اشىمباەۆ, كانديداتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەكولوگيانى جاقسارتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتتى.
«قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعى ارقاشان دا ءبىرىنشى ورىندا. وسىعان قاتىستى جۇمىستار بىرنەشە باعىت بويىنشا جۇرگىزىلەدى. اتاپ ايتقاندا, قورشاعان ورتانىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق زاڭنامالاردى جەتىلدىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ءسايكەستەندىرۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار وسىنداي پروبلەماسى بار ءار ءوڭىردە ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا جۇرتشىلىقپەن بىرلەسىپ, كەشەندى جوسپار ازىرلەنەدى. ق.توقاەۆ ءوز باعدارلاماسىندا قورشاعان ورتاعا زياندى قالدىقتار شىعاراتىن بارلىق ءىرى كاسىپورىندار قالدىقتارىن ازايتۋى جانە تازارتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋى ءۇشىن ناقتى جوسپار ازىرلەۋدى مىندەتتەيمىز دەپ كورسەتىپ وتىر», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار شىعىس قازاقستان وبلىسىندا سايلاۋ بايقاۋشىلارىنا ارنالعان كەزەكتى سەمينار-ترەنينگ ءوتتى. كانديداتتىڭ وبلىستىق قوعامدىق شتابىندا وتكەن ءىس-شارانىڭ مودەراتورى جانە ترەنەرى دوس كوشىم بولدى. ول بايقاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى كەڭىنەن ءتۇسىندىردى. بۇعان قوسا ءا.قوسانوۆتىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامى سەمەي قالاسىنىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. وندا حالىققا الداعى ساياسي ناۋقاننىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەردىڭ باستى ۇستانىمدارى جونىندە اڭگىمەلەپ بەردى.
ناسيحاتشىلار توبى ءوڭىر-وڭىردە قىزۋ جۇمىس ىستەپ, ءتۇرلى اكتسيالار ۇيىمداستىرۋدا. بەلسەندىلەر جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا كانديداتتىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىندا كورسەتىلگەن باعىتتاردى جان-جاقتى جەتكىزىپ, ۇگىت ماتەريالدارىن دا كەڭىنەن تاراتىپ جاتىر. بۇل رەتتە قوعامدىق شتابتار الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ الەۋەتىن دا ءتيىمدى پايدالانىپ, ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ساياسي وقيعانىڭ ماڭىزىن دا ارتتىرۋدا. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ءا.قوسانوۆقا قولداۋ بىلدىرگەن حالىقتىڭ قاتارى دا ارتا ءتۇستى.
« ۇلى دالا قىراندارى» رەسپۋبليكالىق قوزعالىسىنان پرەزيدەنتتىككە كانديدات سادىبەك تۇگەل اتىراۋ قالاسىندا سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. جايىق جاعاسىندا ورنالاسقان مۇنايلى قالاداعى كەزدەسۋدە جازۋشى-جۋرناليست س.تۇگەل ءوزىنىڭ باستى ۇستانىمدارى كورىنىس تاپقان سايلاۋالدى باعدارلاماسى تۋرالى بايانداپ بەردى.
«اتىراۋ ءوڭىرى مۇنايى جانە گازىمەن عانا ەمەس, ەلىمىزگە ايگىلى تاريحي تۇلعالارىمەن دە تانىمال. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەي بىلەتىن سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا ءوزىمنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامامدا اتاپ كورسەتىلگەن باستى مىندەتتەرگە توقتالا كەتەيىن. « ۇلى دالا قىراندارى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ اتىنان سايلاۋ دوداسىنا ءتۇسىپ وتىرمىن. ەشقانداي پارتيادا جوقپىن, انا ءتىلىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا بارلىق جەردە مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيمىن. ءبىزدىڭ قوزعالىستىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋ, ۇلى دالا مادەنيەتىن جاڭعىرتۋ, حالىقتى بىرلىككە, ىنتىماققا شاقىرۋ. نەگىزگى ۇستانىمدارىم: ۇلاعاتتى ۇرپاق – ۇلتتىق ۇستانىم, اۋىل – التىن بەسىگىمىز, جەمقورلىققا توسقاۋىل قويۋ, جەر – جانىمىز, ءتىل – تۇعىرىمىز. ءبىزدىڭ جەرىمىزدىڭ استى مەن ۇستىندەگى بارلىق قازبا بايلىق – حالقىمىزدىڭ ءتول مەنشىگى. سول بايلىقتان تۇسكەن پايدا ءاربىر ازاماتقا تيەسىلى بولۋى قاجەت. ۇرپاعىمىزعا تازا سۋ مەن اۋانى, تازا ەكولوگيانى قالدىرۋعا ءتيىسپىز», دەدى پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر.
كانديداتتىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارى ىنتىماق قۇلتاسوۆ, كليم گۋباشەۆ جانە اسان قارامونشاقوۆ ءسوز الىپ, ونىڭ باعدارلاماسىنداعى ەل بولاشاعىن ايقىنداۋعا قاجەتتى باسىم باعىتتارعا توقتالدى. سونىمەن قاتار «ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتايمىز!» اتتى قولونەرشىلەر كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. جينالعاندار الدىندا دومبىراشى تۇرلان بيسەمباەۆ, سۋرەتشىلەر لاۋرا تىلەكباي, مۇرات ەرعاليەۆ شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى.
