تەمىربەك باستاپقى ءدارىستى تۇرماعامبەت ىزتىلەۋوۆتەن العان. سونىڭ ءوزى ونىڭ بولاشاعىن ايقىنداپ تۇرعانداي. جيىرما جاسىنان باستاپ قوعامدىق ءومىرگە بەلسەنە ارالاسقان گازەت قىزمەتكەرى ىرعىزداعى بولىستىق, سوسىن وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان. 1926 جىلى تاشكەنت قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ءتۇركىستان رەسپۋبليكاسىندا قازاق اۆتونومياسىنىڭ تولىق وكىلەتتى وكىلى بولعان.
تەمىربەك جۇرگەنوۆ ءجونىندە العاش قايدان بىلگەنىم جايىندا مەنىڭ ءوز باسىمنان وتكەن ءبىر ەستەلىك بار. 1967 جىلى كوكتەمدە تاشكەنت يرريگاتسيا ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىندا 1-كۋرستىڭ 2 سەمەسترىندە ورتالىق ازيا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن سوڭ, كوپ وتپەي سول ۋنيۆەرسيتەتكە رەكتور بولعان, اعارتۋ ءمينيسترى, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتتەرىندە بولعان تاشمۋحامەد قارى-نيازوۆ دەگەن كىسى بىزگە ماتەماتيكا ءپانىنەن ءدارىس بەردى.
ەمتيحان الىپ وتىرىپ, ماعان قاراپ: «قازاقسىڭ با؟» دەدى.
– ءيا, – دەدىم. سول ءساتتى پايدالانىپ:
– داموللا, ءسىزدىڭ كەزىڭىزدە بىرگە قىزمەت ەتكەن قازاقتاردان كىمدى بىلەسىز؟ – دەپ سۇرادىم. اكادەميك اتامىز: «تەمىربەك ءجۇرگەنوۆپەن جاقسى تانىس-ءبىلىس بولدىم, مەن ستۋدەنت كەزىمدە ول دا ستۋدەنت بولدى, ەكەۋمىز ەكى ۋنيۆەرسيتەتتە رەكتور بولىپ تا بىرگە جۇردىك», دەدى. وسى سوزدەر جادىمدا تاپ سول كەزدەگىدەي ساقتاۋلى.
1929 جىلى تەمىربەك ءجۇرگەنوۆ تاجىكستان وكىمەتىنىڭ قارجى كوميسسارى, 1930-1933 جىلدارى وزبەكستان ۇكىمەتى حالىق اعارتۋ كوميسسارى بولعانى تاريحتان ءمالىم.
ءومىرىنىڭ سوڭعى 5 جىلىندا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ حالىق اعارتۋ كوميسسارى بولىپتى. سول جىلدارى ەلىمىزدە جاڭادان 3000 مەكتەپ سالىنعان. مادەنيەت پەن ونەردى وركەندەتۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسقان. وپەرا تەاترى اشىلعان. ا.زاتاەۆيچكە قازاق اندەرىن جيناقتاۋعا كومەكتەسكەن. قازاق ءتىلىنىڭ تازالىعى ءۇشىن كۇرەسكەن, تەرمينولوگياعا قاتىستى ۇسىنىستار ايتقان. پۋبليتسيست. «قازاقستانداعى ءمادەنيەت رەۆوليۋتسياسى», «قازاقستانداعى ساۋاتسىزدىقتى جويۋ» كىتاپتارىن, «ساياسي ەكونوميا» العاشقى وقۋلىعىن جازعان.
1933 جىلى ونى تاشكەنتتەن الماتىعا قايتارۋعا عابيت ءمۇسىرەپوۆ بارعان.
الماتىعا كەلگەن سوڭ ميرزويانعا: «اكەمنىڭ مالى ءتاركىلەنگەن دەپ بەتىمە ەشكىم باسپاسىن, اعارتۋ ءىسىن كوتەرۋ ءۇشىن حالىق كوميسسارى ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنە بيۋرو مۇشەسى بولۋى ءتيىس جانە حالىق اعارتۋ كوميسسارياتىنا بولىنگەن قارجىعا ەشكىم تيىسپەيتىن بولسىن» دەپ ءۇش باتىل شارت قويعان ادام.
سول كەزدەگى قايراتكەرلەردە بارعىسى كەلگەن جەرگە عانا بارۋ, ءتاۋىر ۇيدە تۇرۋ, دۇنيە جيناۋ, قىزمەت تاڭداۋ سىندى پەندەلىك نيەت بولماعان. «ءتىلدى دە ءتىستى, جىگەرلى دە ىسكەر ادام» دەگەن اتاققا يە بولعان. بار-جوعى 40 جىل عانا ءومىر سۇرگەن.
كەڭەس وكىمەتىنەن بەرگى 100 جىل ىشىندە مادەنيەت پەن رۋحانييات سالاسىندا ءۇش مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ ەسىمدەرى ەرەكشە اتالادى. سولاردىڭ ءبىرىنشىسى تەمىربەك جۇرگەنوۆ, ودان كەيىن ءىلياس وماروۆ پەن وزبەكالى جانىبەكوۆ.
تەمىربەك جەتى اتاسىنان جىلىك مايى ۇزىلمەگەن باي ءاۋلەتتەن شىققان. اكەسى قارا بولىس بولعان, 10 مىڭ جىلقىسى بولىپتى. ايەلى دامەش – ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ قارىنداسى. ءجۇرگەنوۆ قامالعان سوڭ 18 جىل عۇمىرىن اباقتىدا وتكىزگەن.
مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, تاشكەنتتەگى تولە بي بابانىڭ كەسەنەسى جانىندا نەمەسە قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىلىگىندە بۇرىن-سوڭدى تاشكەنتتە قىزمەت اتقارعان مۇحتار اۋەزوۆ, عاني مۇراتباەۆ, مۇحامەتجان تىنىشپاەۆ, سماعۇل سادۋاقاسوۆ, سۇلتانبەك قوجانوۆ, ت.ب. قازاق قايراتكەرلەرىنە ءبىر اشىق گالەرەيا ۇيىمداستىرىپ, ورتاسىنا سۋبۇرقاق قويىلسا, كەسەنەگە نەمەسە ەلشىلىككە كەلگەن ءاربىر ادامنىڭ ەسىنە تاريحىمىز ءتۇسىپ تۇرار ەدى جانە ول بۇرىن ءبىر بولعان ۇلتتاردىڭ دوستىعىنا قىزمەت ەتەر ەدى.
مىرزاگەلدى كەمەل
