ەكولوگيا • 24 مامىر, 2019

ماس ارانى ومارتاعا كىرگىزبەيدى

2290 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن
ماس ارانى ومارتاعا كىرگىزبەيدى

مىسىر ەلىنىڭ عالىم­دارى وتكەن جىلى جاقسى جاڭالىق اشتى. بۇنىڭ اشىلۋىنا قاسيەتتى كىتاپ قۇراننىڭ «ناقىل» ءسۇ­رەسىنىڭ 68-ءشى اياتىندا اي­­تىلعانداي «ارانىڭ قارىندارىنان ءتۇرلى-ءتۇستى سۇيىقتىق شىعادى. وندا ادامدار ءۇشىن شي­پا بار...» دەگەن يلاھي ۇكىم سەبەپ بولدى دەپتى مىسىرلىق وقىمىستى ءال-ازحار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اتو اس-سىن­باتي. جوعارىداعى ايات جايلى «تافسير مۋياسسار» اتتى كىتاپتا «ارانىڭ قارىندارىنان شىعاتىن ءتۇرلى-ءتۇستى سۇيىقتىق دە­گەنىمىز – بال. ول ادامدار ءۇشىن دەرتكە – شيپا, تانگە – ساۋلىق» دەپ ءتاپ­سىرلەگەن ەكەن. 

سونىمەن بال اراسى­نىڭ ومارتاسىن ۇزبەي 30 جىل باقىلاپ, ارالاردىڭ ءجۇرىس-تۇرىس, قيمىل-قوز­عالىسىن زەرتتەگەن عا­لىمدار مىنانى انىق­تاعان: ومارتادان ۇشىپ شىعىپ, بال جيناۋعا ات­تانعان جۇمىسشى ارا كەيبىر جاعدايدا ۋاقىتى وتكەندىكتەن شىرىنى اشى­­عان وسىمدىككە كەز­دەسىپ قالادى دا, ءنارلى بولىگى بىجىعاندىقتان پايدا بولاتىن ەتانول (ethanol) سياقتى ما­ساي­تاتىن ەسىرت­كى زاتىنا تۇمسىعىن باتىرا­دى. ءسوي­تىپ ءوزى ماس بولىپ قا­لا­دى. ونىمەن قويماي ما­سايتقىش زاتتى ومار­تاعا الىپ كەلەدى. سەبەبى ماسايعان ارا عا­لىمدار انىقتاعانداي, 48 سا­عاتقا دەيىن تولىق ايىق­پايدى ەكەن. 

ءبىر قىزىعى, زياندى زات اكەلگەن ارانى كۇزەتشى ارالار جابىلا قۋالاپ ومارتاعا جولاتپايدى. ءبىر جاعىنان انا ماس نە­مە دە قاقپانى بۇزىپ كىر­مەك­كە ەنتەلەيتىن كو­رى­­نە­دى. مۇنداي ساتتە ار­­نايى دىبىستىق دابىل قا­عىلىپ, بارلىق كۇزەت­شىلەر ماس اراعا جا­بى­لىپ, ونى اياماي سوق­قىعا جىعادى. سوققى ال­عان ارانىڭ ومارتادا ەش­قان­داي بەدەلى بولمايدى.­ ىزىل­داپ جالعىز ءوزى ۇشىپ جۇرەدى.

ەگەر دە الگى ارا ماس­تىعىنان تولىق ايىقسا, ومارتاعا كىرۋىنە رۇقسات بەرىلەدى جانە ونىڭ بو­يىندا ۋلى زاتتىڭ اسەرى بار ما, جوق پا تەكسەرىلەدى. بۇل جاعداي تاعى قايتا­لانسا, كۇزەتشىلەر ونىڭ اياقتارىن سىندىرىپ تاس­تايدى ەكەن. «ماس ارا اكەل­گەن ەسىرتكى ومار­تا­دا­عى بالدى بۇزىپ, ونىڭ ۋلانۋىنا اكەلەتىندىكتەن, وسىلاي قاتاڭ جازالانۋدا, ياعني جوعارىدا قۇراندا ايتىلعان «ادامدار ءۇشىن شيپا بار» دەگەن ايات ۇكىمى مۇلتىكسىز ورىندالۋدا» دەگەن تۇجىرىم جاساپتى مىسىرلىق عالىمدار.
سوڭعى جاڭالىقتار