رۋحانيات • 22 مامىر, 2019

زامانىمىزدىڭ بىلگە قاعانى

2510 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ازەربايجاننىڭ مارقۇم پرەزيدەنتى گەيدار اليەۆتەن ەستىگەن ەدىم. قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلىعىنا گ.كولبين تاعايىندالعاندا م.گورباچەۆقا بىلاي دەپتى: «بۇل قاتە شەشىم... كولبيندى تاعايىنداۋىڭىز پروبلەما تۋدىرادى. نەسىنە باسقا بىرەۋدى ىزدەيسىز؟ نۇرسۇلتان نازارباەۆ بار عوي... ەڭ دۇرىسى سول.» اليەۆ وسى اڭگىمەدەن كەيىن گورباچەۆپەن اراسىنىڭ سالقىنداي باستاعانىن ايتقان ەدى.

زامانىمىزدىڭ بىلگە قاعانى
مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى رەتىندە قازاقستانعا 1990 جىلى جەلتوق­ساندا باردىم. سول ساپارداعى ن.نازار­باەۆپەن تانىسۋىم, كەز­دەسۋىم, اڭگىمەلەسۋىم ۇمىتىلماس ەستەلىكتەرگە تولى. وسى العاشقى جولىعۋىمدا-اق قازاقستاننىڭ باسشىلىعىنداعى پرەزيدەنتتىڭ جاي ادام ەمەس, قازىرگى زاماننىڭ بىلگە قاعانى ەكەنىن ءتۇسىندىم. ءبىلىمى تەرەڭ, وي-ءورىسى كەڭ, مەملە­كەت­تىك قايراتكەرگە قاجەتتى بار­لىق قابىلەتتەرگە يە جەتەكشى... تاريح­تىڭ تەرەڭدىگىن دە بىلەدى, زاما­نىنىڭ وزەكتى وقيعالارىن دا باقى­لاپ وتىرادى. «تۇركى جۇرتى اتا­تۇرىك سىندى كوشباسشىعا قاۋىش­تى» دەپ ىشىمنەن قۋاندىم. 

تۇركياعا قايتىپ كەلىسىمەن پىكىرلەرىمدى سول كەزەڭنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ت. وزالعا دا, مينيسترلەر كەڭەسىنە دە, قوعامعا دا جەتكىزدىم. ت. ءوزال «كسرو-عا بارامىز, ءتورت كۇنىم بار, ەكى كۇن رەسەيدە بولامىن, ەكى كۇنىن سەنىڭ رەسپۋبليكالارىڭا (سول كەزدە سولاي دەگەن ەدى) بولە­مىن, (تۇركى رەسپۋبليكالاردىڭ ىشىنەن) ەكەۋىن تاڭدا», دەدى. اۋەلى «بارىنە بارۋىڭىز كەرەك» دەپ قارسىلىق كورسەتتىم. «ۋاقىتىم جوق» دەگەن سوڭ «قازاقستان مەن ازەربايجان» دەدىم. ازەربايجاندى ءبىر اڭگىمەسىندە «ولار شيت, ءبىز ءسۇننيتپىز» دەپ رەنجىتىپ العان ەدى. سوندىقتان, بارىپ كوڭىلىن تابۋ كەرەك بولدى. باردىق, شىنىمەن دە باۋىرلاستىق سەزىم باستاۋ الدى. قازاقستاننىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىردىم. ول دا ن.نازارباەۆتىڭ قادىرىن جاقسى ءتۇسىندى. 

سودان كەيىنگى جىلدارى ءجيى-ءجيى قازاقستانعا بارىپ تۇردىم. ن.نازارباەۆپەن دە كوپ كەزدەستىم. ونىڭ حالىققا نەمەسە تەلەديدار كورەرمەندەرىنە ءسوز سويلەۋلەرىن كوردىم. العاش كەزدەسۋىمىزدەگى وڭدى كوزقاراسىم جىل وتكەن سايىن ارتا ءتۇستى. ن.نازارباەۆتىڭ باس­شى­لىعىندا قازاقستان تەك ازيا­نىڭ عانا ەمەس, دۇنيە ءجۇزىنىڭ جارقى­راعان جۇلدىزىنا اينالدى. بۇگىن كۇللى جەر ءجۇزى ونى مويىندايدى.

ەلباسىنىڭ عىلىمعا ۇلكەن ءمان بەرۋى مەن ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى بولدى. شەتەلدە ءبىلىم الىپ, ەلدەرىنە قايتىپ كەلىپ جاتقان قازاق جاستارىمەن قاتار, استانادا اشىلعان جوعارى ءبىلىم بەرۋ وشاقتارى قازاقستان بولاشاعىنىڭ كەپىلى. «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ اتىنىڭ ءوزى قانداي كەرەمەت.

تۇركىستان قالاسىندا احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نۇرسۇلتان ءابىش­­ ۇلىنىڭ باستاماسىمەن قۇ­رىلۋى­­نىڭ ءوزى ونىڭ تۇركى الەمىنىڭ تا­ري­­حي تامىرلارىن تەرەڭ بىلەتى­نىن كور­سەتتى. احمەت ياساۋي ۋنيۆەر­سي­­تەتىنىڭ اتاۋى «قوجا احمەت ياسا­ۋي اتىنداعى حالىقارالىق قا­زاق-تۇرىك ۋني­ۆەرسيتەتى» بولىپ وزگەر­تىل­گەن سوڭ, سوندا جۇرگىزگەن ون ءتورت جىلدىق جۇمىسىمدا قاشاندا ن.نا­زار­باەۆ­تان قولداۋ كورىپ وتىردىم.

بۇگىنگى تاڭدا تۇركىستان قالاسى­نىڭ وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ وبلىس ورتالىعى بولىپ, ال وبلىس اتاۋىنىڭ تۇركىستان بولىپ وزگەر­تىلۋى مەن ءۇشىن ءالى دە ءتۇس سياقتى. وسى تۇرعىدان ەلباسىنىڭ الدىندا باس ءيىپ قۇرمەتىمدى بىلدىرەمىن. مۇنداي ىستەردى تەك دانىشپان كوشباسشىلار عانا جاساي الادى. كىشكەنتاي اقمولا كەنتىن استا­ناداي دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ ادەمى قالا­سىنا اينالدىرۋ ءۇشىن دە نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى ۇلى تۇلعا بولۋ كەرەك ەدى, سولاي بولدى دا.

«استانا» ەلوردا دەگەن ماعىنا بەرەدى, ال وعان قالانىڭ نەگىزىن قالاۋشىنىڭ اتىن بەرۋ قازاقتىڭ ۇلتتىق ۇلاعاتىنا ساي شەشىم بولدى. نۇر-سۇلتان قالاسىنا دۇعاي-دۇعاي سالەم...

ن.نازارباەۆ تاعى دا تاڭعال­دىردى. ەشكىم كۇتپەگەن قادام جاسادى. جەر ءجۇزىنىڭ جارقىراعان جۇلدىزى قازاقستاندى بولاشاققا ودان دا جارقىن ەل رەتىندە جەتەلەۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىك لاۋازىمىنان باس تارتتى. 

سەنات توراعاسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ وسى لاۋازىم ءۇشىن دۇرىس تاڭدالعان تۇلعا. ءىش­كى جانە سىرتقى ساياساتتاعى ءتاجى­ري­بە­لەرىمەن, زيالىلىعىمەن, سىيلى ادال بولمىسىمەن كوپ­شىلىككە تانىمال. توقاەۆتىڭ نازارباەۆتىڭ جانىندا وسكەندىگى, كوپ جىلدان بەرى بىرگە جۇمىس ىستە­گەندىگى دە قازاقستاننىڭ باعى. بۇرىننان بەرى ايتىپ كەلە جات­قانىم: نۇرسۇلتان اعامىز تەك قا­زاق­ستاننىڭ پرەزيدەنتى عانا ەمەس, تۇركى الەمىنىڭ دە قۇرمەت تۇت­قان باسشىسى. ەندىگى كەزەكتە كۇن­دەلىكتى شارۋالاردىڭ جۇگىنەن بوساپ, كۇشى مەن ۋاقىتىن وسى ماسە­لەگە دە باعىتتايدى دەپ ويلايمىن. ناحچىۆاندا باس قوسقان تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىندە نازارباەۆتىڭ دەم بەرۋىمەن قۇرىلعان تۇركى كەڭەسىن العا جەتەلەۋ ءۇشىن دە وسى ۇلكەن قادامدى جاساۋعا سەبەپكەر بولعان تۇلعانىڭ قامقورلىعى جالعاسادى, ونىڭ ىقىلاسى ءناتي­جەسىز قالمايدى دەپ سەنەمىن. 

الەمدىك دىندەر سەزى دە ن.نازارباەۆتىڭ ادامزات ءۇشىن جا­ساعان ۇلكەن ىستەرىنىڭ ءبىرى. دىندەردى ادامزاتتى بولەتىن ەمەس, بىرىكتىرەتىن قۇرىلىمدار جاعدايىنا جەتكىزۋ ءۇشىن بۇل جۇمىستىڭ دا ماڭىزى وراسان زور.

وسىعان ۇقساس جۇمىستار ءۇشىن دە ۋاقىت بولەتىن ن.نازارباەۆتى تەك تۇركى الەمىنىڭ عانا ەمەس, جالپى ادامزاتتى بەيبىت ءومىر سۇرۋگە جە­تەلەيتىن كوشباسشى دەپ ويلايمىن. 

ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ن.نازار­باەۆقا, ق.توقاەۆقا, بارلىق قازاق­ستان حالقىنا يگىلىك, دەنساۋلىق, اماندىق, جەتىستىككە تولى ۇزاق عۇمىر تىلەيمىن.

نامىك كەمال زەيبەك,

تۇركيانىڭ بۇرىنعى مادەنيەت ءمينيسترى

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇگىن اۋا رايى قانداي بولادى؟

اۋا رايى • بۇگىن, 10:42

جاڭا جوبا – قوعام تالقىسىندا

رەفورما • بۇگىن, 09:20

«ە-اوك» پلاتفورماسى ىسكە قوسىلادى

شارۋاشىلىق • بۇگىن, 08:58