رۋحانيات • 17 مامىر، 2019

قويشىعارا سالعارا ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى

876 رەتكورسەتىلدى

تانىمال عالىم قويشىعارا سالعارا ۇلىنىڭ 80 جاسقا تولۋىنا بايلانىستى مەرەيتويىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.

ەلوردا تورىندەگى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە « ۇلى دالا وركەنيەتى: تاريح، تۇلعا، ءداستۇر» دەگەن اتاۋمەن ۇيىمداستىرىلعان جيىننىڭ بەتاشار ءسوزىن ايتقان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ: «قازاق رۋحانياتىندا ۇلت تاريحىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسقان ايتۋلى تۇلعالار كوپ ەمەس. سولاردىڭ بىرەگەيى دە، بەلدىسى دە قويشىعارا سالعارا ۇلى.  اسىرەسە، كونە تۇركىنىڭ، سونىڭ ىشىندە قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەرىن تەرەڭنەن تولعاپ، زەردەلى زەيىنمەن زەرتتەۋدە بۇل كىسىنىڭ تاجىريبەسى زور. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قىتاي ەلىنە عىلىمي ىسساپارمەن بارىپ، «سيۋڭنۋ»، «دۋڭحۋ. گاۋچى»، «تۇرىكتەر. جىۋجاندار»، «100 قۇجات» اتتى جيناقتار دايارلاپ، حالىققا ۇسىندى. سونىمەن قاتار عالىمنىڭ قالامىنان تۋعان  «قازاقتىڭ قيلى تاريحى»، «قازاقتار»، «ەجەلگى تۇرىكتەر»، «شىعىستاعى تۇرىكتەر»، «ورتاعاسىرلىق تۇرىكتەر»، «قازاق قازاق بولعانعا دەيىن»، «قازاق قازاق بولعاننان كەيىن»، «ءومىربايان تۋعان كۇننەن باستالادى»  اتتى ەڭبەكتەرى وقىرماندى تاريح تىلسىمىنا باۋرادى» دەپ، ء سوزىنىڭ سوڭىندا مەرەيتوي يەسىنە عىلىمي كەڭەستىڭ شەشىمىمەن «قۇرمەتتى دوكتور» اتاعىن بەردى. سونىمەن قاتار ەرلان ءباتتاش ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توي يەسىنە جولداعان قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز حاتىندا: «ءسىز مەرەيلى بەلەسكە اسا كورنەكتى عالىم، بەلگىلى قوعام قايراتكەرى، قارىمدى قالامگەر جانە وتاندىق جۋرناليستيكانىڭ ارداگەرى رەتىندە قادام باسىپ وتىرسىز. ەلىمىز ەگەمەندىك العان تۇستا مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارىپ، قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوستىڭىز. قاي سالادا، قانداي قىزمەتتە جۇرسەڭىز دە، اينىماس سەرىگىڭىز – قالامىڭىزدى تاستاماي، حالقىمىزدىڭ تەرەڭ تامىرى مەن تاريحىنان سىر شەرتەتىن كوپتەگەن سۇبەلى تۋىندىلار جازدىڭىز» دەي وتىرىپ، عالىمعا ۇزاق عۇمىر، شىعارماشىلىق تابىس تىلەيتىنىن جەتكىزىپتى.

ودان كەيىن مەرەيتوي يەسىنە جىلى لەبىزىن بىلدىرگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ، زامانداسى قويشىعارانىڭ ءومىر جولىن ءۇش كەزەڭگە ءبولىپ، اۋەلگىسى قوي باققان بالالىق شاعى، ەكىنشىسى، ستۋدەنتتىك ءومىرى، ءۇشىنشىسى ەسەيۋ جىلدارى، وسىنىڭ ءبارى تەك تولىسۋمەن ءوتتى، ناتيجەسىندە نەبىر ۇلى تۋىندىلار جازدى، بۇل ەڭبەكتەر بۇگىنمەن ولشەنبەيدى، ۋاقىت وتكەن سايىن ىشكى سىرى اشىلىپ، جاڭا داۋىرمەن ۇشتاسادى دەگەن شىنايى ىقىلاسىن ءبىلدىردى.

كەلەسى بولىپ مىنبەگە كوتەرىلگەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ 1995 جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا ەلشىلىك قىزمەتكە بارعانىندا، مەملەكەت باسشىسى قىتاي مۇراعاتتارىنداعى قازاق تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتاردى قاراستىرۋ جايىن تاپسىرعانىن ايتىپ، بۇل ءىستى ورىنداپ شىعۋعا قويشىعارا سالعارا ۇلى تارتىلعانىن، ەكى جىلدىڭ ىشىندە قىرۋار شارۋا اتقارىلعانىن، وسىنداي كەلەسى ءىستىڭ ءونىمدى بولۋىنا ءوزىنىڭ مۇرىندىق بولعانىن ماقتانىشپەن جەتكىزدى.

مەرەيتوي يەسىن قۇتتىقتاۋعا شىققان كەلەسى قوناق «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى: «قويشىعارا اعامىز قازاقتىڭ كوپ ايتاتىن قادىرلى ءسوزى «سەگىز قىرلى – ءبىر سىرلى» دەگەن ۇعىمعا سىيىپ تۇرعان تۇلعا. ويتكەنى، بۇل كىسى تەك تاريحشى عانا ەمەس، ليريك اقىن، ءسوزى ءزىلدى ساتيريك. ەكىنشىدەن، ەل گازەتى «ەگەمەندە» 17 جىل ەڭبەك ەتكەن الىمدى قالامگەر. اعامىزدىڭ 1986 جىلى جارىق كورگەن «التىن تامىرى» ۇلكەن جازۋشى ءىلياس ەسەنبەرليننەن كەيىن قازاق قوعامىنا زور سەرپىلىس اكەلگەن شىعارما بولدى. ياعني بۇل تۋىندى شۇرايلى تىلىمەن، شىرايلى كەيىپكەرىمەن الاش بالاسىن ارعى باباسى حۇنمەن قاۋىشتىردى، ساقپەن تابىستىردى. سول سەبەپتى، عالىمنىڭ ەڭبەگىن اعارتۋشىلىق باعىتىنداعى الاش جولى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. سونىمەن قاتار قويشەكەڭنىڭ تاتىمدى تۋىندىلارى تالاي جاستاردىڭ تاريحي ساناسىن وياتىپ، ولاردىڭ تەگىن تانۋىنا جول اشتى» دەي وتىرىپ، جالپى تاريحشىنىڭ مىندەتى حالىققا تاريحتى ءتۇسىندىرۋ ەمەس ءسۇيسىندىرۋ ەكەنىن، ول مىندەتتى تولىق اتقارعان ادام بۇگىنى توي يەسى ەكەنىن ايتىپ،  قويشىعارا سالعارا ۇلىن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ «تومسەن» مەدالىمەن ماراپاتتاپ، بۇگىنگى «ەگەمەننىڭ» جاسىنا جەتىڭىز» دەگەن تىلەگىن جولدادى.

ارى قاراي عىلىمي بايانداماشىلارعا ءسوز بەرىلىپ «قازاقتىڭ قويشىعاراسى» دەگەن تاقىرىپتا كوسىلە سويلەگەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نامازالى وماشەۆتىڭ پايىمىنان تۇيگەنىمىز: قويشىعارا ۇلتتىق تاريحتى تارازىلاۋدا ەسكى سۇرلەۋدى بۇزعان تۇلعا. عالىمنىڭ وزىندىك پىكىرلەرى مەن باتىل بولجامدارى، ورىندى ۋاجدەرى، ەندىگى جەردە تاريحتى تىڭ كوزقاراس تۇرعىسىنان  قاراستىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس ەكەن.

سول سياقتى «تاريح تۇڭعيىعىنان سىر شەرتكەن عالىم» تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان تاعى ءبىر وقىمىستى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شاكىر ىبىراەۆ، سان مىڭداعان عاسىرلار تاريحىن ءبىر ادامنىڭ تاراتىپ بەرۋى مۇمكىن ەمەس، بۇل ماسەلەدە مادەنيەتتانۋشىلار، ارحەولوگتار، ەتنوگرافتار، انتروپولوگتار ت.ب. بىرلەسۋى كەرەك. ازىرگە مۇنداي ءىستىڭ باسىندا تەك ءوز ىسىنە بەرىك ەنتۋزياستار ءجۇر. قويشىعارا سالعارا ۇلى وسىنداي  جانكەشتى عالىم. قويشەكەڭنىڭ ەڭبەگى بولاشاقتا الەمدىك عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسىمەن ورەلەسەتىن بولادى دەسە، كەلەسى ءبىر بايانداماشى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حانكەلدى ءابجانوۆ: «ءوز باسىم ەشقانداي اكىمشىلىك رەسرۋستارعا ارقا سۇيەمەي ۋاقىت پەن كەڭىستىكتەگى ۇدىرىستەردى عىلىمي وي-ساناسىمەن قامتىعان ەكى ادامدى بىلەمىن. سونىڭ ءبىرى – اكادەميك الكەي مارعۇلان بولسا، ەكىنشىسى – قويشىعارا سالعارا ۇلى» دەدى.

بۇدان كەيىن جيىنعا قاتىسۋشىلار فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ت.بورىباەۆ، دجونس حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ا.كامپي، پروفەسسور ق.انارتاەۆتىڭ باياندامالارىنان كەيىن ۇزىلىسكە شىعىپ، تۇستەن كەيىن كونفەرەنتسيا جۇمىسى سەكتسيالاردا جالعاستى.


سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار







سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار