ۇكىمەت • 15 مامىر، 2019

ەكونوميكالىق ءوسىم ساقتالىپ وتىر

774 رەت كورسەتىلدى

كەشە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ 2019 جىلعى قاڭتار-ءساۋىر ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى قارالدى.

ىشكى جالپى ءونىم 4 پايىزعا ءوستى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا ءىجو ءوسىمى 4 پايىزعا جە­تىپ، قاڭتار-ناۋرىزداعى (3،8 پا­يىز) كورسەتكىشكە قاراعاندا وسە ءتۇسۋى­نە وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى، قىز­­مەتتەر سالاسىنداعى جەدەلدەۋ، سونداي-اق قۇرىلىس پەن اۋىل شارۋا­­­­شىلىعىنداعى تۇراقتى قار­قىن­­نىڭ ناتيجەسىندە قول جەت­كە­نىن ايتىپ ءوتتى. ينۆەس­تيتسيا­لار كولەمى 6،7 پايىزعا وسكەن. اۋىل شارۋاشىلىعىندا، قۇرى­لىستا جانە ونەركاسىپتە ينۆەستي­تسيالار كەلۋى جاقسارا تۇسكەن.

– وڭدەۋ ونەركاسىبىندە وسۋگە باعىتتالعان ترەند ساقتالىپ وتىر. 4 ايدا شىعارىلىم 3،5 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى. ءى توقساندا ءوسۋ 1،6 پا­يىزدى قۇراعان بولاتىن. ءوڭ­دەۋ قارقىنىنىڭ ارتۋىنا مۇناي­دى قايتا وڭدەۋدەگى، ماشينا جاساۋ­داعى، سۋسىندار وندىرۋدەگى ءوسۋدىڭ ۇدەۋى اسەر ەتتى، – دەدى ر.دالەنوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قۇرىلىس سالاسىنداعى سەرپىن ساقتالىپ، جۇمىس كولەمى 8،4 پايىزعا وسكەن. اۋىل شارۋاشىلىعى تۇراقتى ءوسۋ قارقىنىن ۇستاپ تۇر. ءوندىرىس كولەمى 3،6 پايىزعا ارتقان. بۇل مال شارۋاشىلىعىنىڭ 3،7 پايىزعا ۇل­عايۋى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىل­دى. ال وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءوت­كەن جىلعى دەڭگەيدە ساقتالدى. سونى­مەن قاتار ءوسۋدىڭ جەدەلدەۋى قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا بايقالادى.

 – اسىرەسە ساۋدا سالاسى ءوسۋدىڭ الدىڭعى قاتارىندا (7،3 پايىز). بۇل نەگىزىنەن اۆتوكولىك قۇرالدارىن، اۆتوبولشەكتەردى، مۇناي ونىمدەرىن جانە جانار-جاعارماي ساتۋدىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى، – دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.

ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ ينفلياتسيا بەلگىلەنگەن ماق­ساتتى ءدالىز 4-6 پايىز شەگىندە ساق­تالعانىن ايتتى. جىل باسىنان بەرى كورسەتكىش 1،8 پايىزدى قۇرادى. ساۋىردە ايلىق ينفلياتسيا 0،5 پايىز بولعان ەدى. تەڭگە جىل باسىنان بەرى 1 پايىزعا نىعايدى.

سالالىق باعىتتار بويىنشا كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋ سەبەپ­تەرى جانە وڭ قارقىنعا قول جەت­كىزۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىس­تاردى قاراۋ بارىسىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار، ەنەرگەتيكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ، ماڭعىستاۋ وبلى­سىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ، اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مار­جىقپاەۆ، نۇر-سۇلتان قالا­سىنىڭ اكىمى بولات سۇلتانوۆ بايانداما جاسادى. ر.سكليار مالىمدەگەندەي، جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كومىر ءون­دىرۋ، قارا مەتاللۋرگيا، تەمىر كەنىن ءوندىرۋ كولەمى بو­يىنشا جاعداي رەتكە كەلتىرىلەدى. ەنەرگەتيكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى م. دوسمۇحامبەتوۆ بيىلعى ءتورت ايدا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 29،5 ملن توننانى قۇراعانىن، بۇل جوسپارعا سايكەس ەكەنىن ايتتى.

بيۋدجەت تۇسىمدەرى ارتىعىمەن ورىندالدى

2019 جىلعى 4 ايداعى رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى تۋرالى بايانداعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەسەپتى كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسىمدەر 3 ترلن 993 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. شىعىستار – 4 ترلن 128 ملرد تەڭگە. 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا 316 ملرد تەڭگە كولەمىن­دە بيۋدجەتتىك قاراجات قالدىقتارى قالىپتاستى.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 2 127 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇل جوسپاردان 19 ملرد تەڭگەگە، ال بىلتىرعى ءتورت اي­دىڭ كورسەتكىشىنەن 345 ملرد تەڭ­گەگە ارتىق. ءوسۋ قارقىنى 119،4 پايىزدى قۇرادى.

– جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ كىرىستەرى 91 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىن­دالىپ، 761 ملرد تەڭگەنى قۇرا­دى. اسىرا ورىندالعان جالپى سومانىڭ 74 ملرد تەڭگەسى جەرگىلىكتى سالىقتارعا تيەسىلى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى – 97،8 پايىزعا، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى – 98،3 پايىزعا جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 98 پايىزعا اتقارىلدى، – دەدى ءا.سمايىلوۆ.

قارجى ءمينيسترى اتاپ وتكەندەي، اعىمداعى جىلى وڭىرلەرگە بولىنەتىن ماقساتتى ترانسفەرتتەر كولەمى 1 638 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بيۋدجەتتى ناق­تى­لاۋ كەزىندە ماقساتتى تران­سفەرت­تەردىڭ سوماسى 873 ملرد تەڭ­گە­گە ۇلعايتىلدى. ولار ازامات­تىق قىز­مەتشىلەردىڭ، ونىڭ ءىشىن­دە مۇ­عالىمدەردىڭ، مەديتسينا، الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن وسىرۋگە، كوپ بالالى وتباسىلارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك شارالارىن كۇشەيتۋگە، ولارعا تۇرعىن ءۇي سالۋعا، «اۋىل – ەل بەسىگى»، «جاس مامان» جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالدى.

ءا.سمايىلوۆ سونىمەن قاتار جەكە­شەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوس­پارى­نىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، بيىل 125 نىسان ساتىلۋى ءتيىس. ەسەپتى كەزەڭدە 83 نىسان ساتىلۋعا قويىلدى. ونىڭ ىشىندە 31 ملرد تەڭگەگە 25 نىسان ساتىلدى، 58 نىسان ساتىلۋ بارىسىندا.

ۇكىمەت باسشىسى ا.مامين ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ، ۇلتتىق ەكونوميكا، قارجى، يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلەرىنىڭ، وبلىس اكىمدەرىنىڭ باياندامالارىن تىڭداعاننان كەيىن، ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ وڭ قارقىنى ساقتالعانىن اتاپ ءوتتى.

 – وسى قارقىندى ساقتاپ قانا قويماي، ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋعا قاجەتتى شارالاردى دا قابىلداۋ كەرەك، – دەپ تاپسىردى پرەمەر-مينيستر.

نەگىزگى بازالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ەكونوميكا وسىمىنە شىعىس قازاقستان، قوستاناي، تۇركىستان، پاۆلودار، اتىراۋ وبلىستارىندا قول جەتكىزىلگەن. ءوز كەزەگىندە ماڭ­عىستاۋ، اقمولا وبلىستارىنىڭ جانە نۇر-سۇلتان، شىمكەنت قالا­لارىنىڭ اكىمدىكتەرىنە ۇكىمەت باسشىسى قۇرىلىس، ينۆەستيتسيالار، ونەركاسىپ جانە تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمدەرىن ارتتىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋدى تاپسىردى.

– تومەندەۋگە جول بەرىلگەن ءوڭىر­لەردىڭ اكىمدىكتەرى جوسپارلى كورسەتكىشتەرگە شىعۋى قاجەت، ال كوش باستاپ تۇرعان وڭىرلەر قولدا بار قارقىندى تومەندەتپەۋى كەرەك، – دەدى ا.مامين.

وسى جىلدىڭ ءتورت ايىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتكە 2،1 ترلن تەڭگە كىرىس كىرىپ، ءوسىم قارقىنى 119،4 پا­­­­يىزدى قۇرادى. ەسەپتى كەزەڭدە رەس­­پۋب­­ليكالىق بيۋدجەتتى يگەرۋ – 98،3 پايىز. ا.مامين بىرقاتار باعدارلاما اكىمشىلەرىندە بيۋد­جەتتىڭ تولىق ورىندالماۋىنا بايلا­نىستى جۇمىستى كۇشەيتىپ، بيۋدجەت قاراجاتىن ۋاقتىلى يگەرۋدى قام­تاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

 – قولدا بار قورلاردى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. «نۇرلى جول»، «نۇرلى جەر»، يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە باسقا دا سالالىق مەملەكەتتىك باعدار­لا­مالاردىڭ ساپالى ءارى تولىق ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت، بۇل ەكونوميكانى دامىتۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەرەدى، – دەدى ا.مامين.

ەلەكتروندى ساۋدا دامىپ كەلەدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋ ماسەلەلەرى دە قارالدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ ەلەكتروندى ساۋدانىڭ الەمدىك نارىعىن دامىتۋ، بولجامدار، سونداي-اق قازاقستاندا ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ەلىمىزدە ونلاين-ساۋدا نارىعىنىڭ كولەمى 1،5 ەسەگە ءوسىپ، 269 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. ەلەكتروندى ساۋدانىڭ ۇلەسى 2،9 پايىزعا تەڭ. ەلەكتروندى ساۋداداعى بەلسەندى ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانى 2 ەسەگە ارتىپ، 2،3 ملن ادامعا جەتكەن. نارىقتا 1700-دەن استام دەربەس ينتەرنەت-دۇكەن جۇمىس ىستەيدى، 1 ملن-نان استام شوب نىسانىندا ءوز تاۋارلارىن ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 20-عا جۋىق ەلەكتروندى ساۋ­دا الاڭدارى (ماركەتپلەيس) جۇمىس ىستەيدى.

قازاقستانداعى ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى قۇرىلىمىنىڭ 68 پايىزىن تاۋارلار ساۋداسى قۇراسا، 32 پايىزىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قۇرايدى. تاۋارلاردىڭ ىشىندە قۇرىلىس ماتەريالدارى، تۇرمىستىق تەحنيكا، كوسمەتيكا، كيىم جانە اياق كيىم ۇلكەن سۇرانىسقا يە. كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ءىشىن­دە – اۋە جانە تەمىرجول بيلەت­تەرىن ساتۋ، مادەني ءىس-شارالار مەن كوم­مۋنال­دىق قىزمەتتەر ءۇشىن اقى تولەۋ ەلەكتروندى نەگىزدە دامىپ كەلەدى.

ە-كوممەرتسيا ءۇشىن ينفرا­قۇرىلىم مەن سەرۆيستەردى دامىتۋ تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – تسيفرلىق دامۋ، قورعا­نىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، بولشەك ساۋدانىڭ جالپى كولەمىندە ەلەكتروندى ساۋدا ۇلەسىنىڭ جوسپارلى كورسەتكىشى 2،9 پايىزعا وسكەن. 2025 جىلى ەلەكتروندى ساۋدا بولشەك ساۋدانىڭ 24 پايىزىن قۇرايدى. ونلاين-ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانى 2025 جىلى 15 ملن-عا جەتۋگە ءتيىس. 2018 جىلى ەلەكتروندى كوممەرتسيادا 43 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلىپتى.

وتكەن جىلى ەلەكتروندى ساۋدا سالاسىندا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ شارالارى قابىلداندى. ناتيجەسىندە جاڭا سالىق كودەكسىندە بيزنەسكە ىڭعايلى نورمالار ەنگىزىلدى، ۇعىم­دىق اپپارات كەڭەيتىلدى، تۇتى­نۋ­شىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ قاعيداتى بەكىتىلدى.

ەلەكتروندى ساۋدا قۇرىلىمى تۋرالى «قازپوشتا» اق باسقارما توراعاسى ساكەن سارسەنوۆتىڭ باياندا­ماسىندا ايتىلعانداي، پوشتا ين­فراقۇرىلىمىن دامىتۋ «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق ترانسفورماتسيا­لاۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءجۇر­گىزى­لۋ­دە. بۇگىندە قازاقستاندا پوش­تا سالاسىنىڭ بارلىق زاماناۋي ينف­راقۇرىلىمى ەنگىزىلگەن. الماتى قالاسىندا تاۋلىگىنە 120 مىڭ سالەم­دەمەنى وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن اۆتوماتتاندىرىلعان سۇرىپ­تاۋ ماشيناسى ورناتىلدى.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكى­مەت باسشىسى ەلەكتروندى ساۋدانى ەكونوميكانىڭ ءوسۋىنىڭ قوزعا­ۋشى كۇشتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراس­تىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. دامىعان ين­ف­را­قۇرىلىمدى ەسكەرۋ، ەلەكتروندى ساۋدا كولەمىن ارتتىرۋ جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى. بۇگىندە اتالعان جانە ىرگەلەس سالالاردا 33 مىڭ ادام جۇ­مىس­پەن قامتىلعان. 2025 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتى 314 مىڭ ادام­­عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

بولجامدارعا سۇيەنسەك، 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندىق ينتەرنەت الاڭدارداعى ساتىپ الۋ كولەمى 153 ملرد تەڭگەدەن 2 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوسىپ، بولشەك ساۋدانىڭ 25 پايىزىن قۇرايتىن بولادى. ەلەكتروندى كوممەرتسيا اياسىندا لوگيستيكالىق كومپانيالاردىڭ ترانزيتتەن كۇتىلە­تىن كىرىسى 2025 جىلعا قاراي 1270 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەدى.

پرەمەر-مينيستر ەلەكتروندى ساۋدا ارقىلى وتاندىق اۋىل شارۋا­شىلىعى ءوندىرىسىنىڭ جانە باسقا دا وڭدەۋ ونەركاسىبى ءونىم­دەرىن شەتەلدەرگە، ونىڭ ىشىندە قىتاي نارىعىنا وتكىزۋ الەۋەتىن اتاپ ءوتتى. مىسالى، اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى مەن تاماق ونىمدەرىن ەلەك­ترون­دى ساۋدا ارقىلى وتكىزۋ جىل سايىن 20 پايىزعا وسەتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى، ۇكىمەت باسشىسى 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ءىرى قالالارىندا كولىك-لوگيس­تيكالىق ورتالىقتاردى ىسكە قوسۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاس­تىرۋدى تاپسىردى. ا.مامين اتاپ وتكەندەي بۇل جۇمىسقا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى، سونىڭ ىشىندە مەملەكەت-جەكەشەلىك ءارىپ­تەس­تىگى تەتىكتەرىن قولدانۋ ارقى­لى تارتۋ كەرەك. سونداي-اق قورعاس­تا قازىر جۇمىس ىستەپ تۇرعان ينفرا­قۇرىلىمدى پايدالانۋ مۇمكىندىگىن دە قاراستىرعان ءجون.

پرەمەر-مينيستر ءتيىستى سالا باسشىلارىنا 2025 جىلعا دەيىنگى ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار