قوعام • 14 مامىر, 2019

«جويىلدى» دەگەن قۇستار ءالى ءومىر سۇرەدى

1560 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

عالىمدار ەۆوليۋتسيانىڭ تاعى ءبىر ناقتى دالەلىن تاپتى. زەرتتەۋشىلەر وسىدان 136 مىڭ جىل بۇرىن قۇرىپ كەتكەن كيۋۆەر سۋتارتارىنىڭ قايتادان پايدا بولعانىن انىقتاپتى. ولار قازىر ءۇندى مۇحيتىنداعى الدابرا ارالىندا ءومىر سۇرەدى ەكەن.

«جويىلدى» دەگەن قۇستار ءالى ءومىر سۇرەدى

ارينە, تاريحتا عالىمدار جويىلىپ كەتتى دەپ ساناعان, بىراق كەيىن ءتىرى ەكەندىگى انىقتالعان جانۋارلاردىڭ تابىلۋى بىرنەشە مارتە كەزدەسكەن. 1938 جىلى وسىدان 400 ميلليون جىل بۇرىن ءومىر ءسۇرىپ, كەيىن, دالىرەك ايتقاندا 100-66 ملن جىل بۇرىن قۇرىپ كەتتى دەلىنگەن لاتيمەريا دەگەن بالىق تابىلعان. ول دا ءۇندى مۇحيتىندا ءجۇزىپ ءجۇرىپتى. سول سياقتى عالىمدار جەر بەتىندە تىم ەرتەدە وسكەن وسىمدىكتەردىڭ دە قازىر بار ەكەنىن انىقتاعان. 50 ملن جىل بۇرىن پايدا بولعان اشا تۇياقتى جانۋاردىڭ دا تۇقىمى قازىر بىزبەن قاتار ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇعى تۇقىمداستارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن شاعىن عانا حايۋان ءالى بار. الايدا, كيۋۆەر سۋتارتارىنىڭ ءجونى بولەك. سەبەبى, بۇل قۇس ءاۋ باستا ۇشا الاتىن بولىپتى. الدابرا ارالىنا كورشى ماداگاسكاردان ۇشىپ كەلىپ, مەكەندەپ قالسا كەرەك. ءسويتىپ, جىلدار وتكەن سوڭ ۇشۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان. وسىلايشا ءومىر سۇرگەن  بۇل قۇستار 136 مىڭ جىل بۇرىن ارالدى تولىقتاي سۋ باسقان كەزدە جويىلىپ كەتىپتى.

ترينگ قالاسىنىڭ جاراتىلىستانۋ تاريحى مۇراجايىنىڭ قىزمەتكەرى دجۋليان ءحيۋمنىڭ جانە پورتسمۋت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پالەونتولوگى دەۆيد ءمارتيللدىڭ ليننەي قوعامىنىڭ زوولوگيالىق جۋرنالىندا جاريالانعان ماقالاسىندا  عالىمدار  ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان قۇستاردىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن سالىستىرىپتى. ولار ءۇندى مۇحيتىنداعى الدابرا ۆۋلكاندىق ارالدارىندا مەكەندەگەن سۋتارتارلاردىڭ ەجەلگى سۇيەكتەرىن زەرتتەگەن. پالەونتولوگتار زەرتتەۋ بارىسىندا بۇل قۇستىڭ ەۆوليۋتسيا پروتسەسىن قايتادان باستان وتكەرگەنىن انىقتاپتى. ياعني, 136 مىڭ جىل بۇرىن سۋ استىندا قالىپ, ەشبىر جانۋاردىڭ امان قالۋىنا مۇمكىندىك بولماعان ارالدا كەيىنەن  تاعى دا كيۋۆەر سۋتارتارى پايدا بولعان. شاماسى, مۇحيت سۋى ارالدان شەگىنگەن كەزدە ماداگاسكاردا مەكەندەيتىن قۇستار قايتادان سول جەرگە ۇشىپ كەلسە كەرەك. عالىمدار بۇل ارالدىڭ سۋدان ارىلۋىن شامامەن 100 مىڭ جىل بۇرىن بولعان وقيعا دەپ باعالايدى. ال, ارالعا قونىستانعان قۇستار  ءاۋ باستاعى ۇشا الاتىن قابىلەتتەرىنەن ايىرىلعان. ارينە, ول ءۇشىن دە سانسىز جىلدار كەرەك شىعار. بىراق, ءبارىبىر 100 مىڭ جىل دەگەنىڭىز ەۆوليۋتسيا ءۇشىن تىم قىسقا ۋاقىت. ءارى بۇل قۇستار  ەۆوليۋتسيالىق دامۋدىڭ ءبىر عانا جولىنان وتكەن. ەكى ءتۇرلى كەزەڭدە. باستاپقى پوپۋلاتسيادان تاراعان جانۋارلاردىڭ ءار ءتۇرلى كەزەڭدە ءبىر عانا ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامۋى بۇگىنگى  زاماندا تىم سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. ۇقساس ءتۇردىڭ باستاپقى پوپۋلياتسياسىنان قايتا دامۋى يتەراتيۆتى ەۆوليۋتسيا دەپ اتالادى. الدابرا سۋتارتارىنىڭ باسىنان وسىنداي جاعداي ءوتىپتى. قازىر بۇل قۇستاردىڭ «ءتۇپ اتاسى» سانالاتىن كيۋۆەر سۋتارتارلارى ماداگاسكاردا ءالى كۇنگە تىرشىلىك ەتەدى. ولار ۇشا الادى. ال الدابرا ارالىنداعى تۋرا وسىنداي قۇستار ۇشا المايدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار