قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ اشىق ءارى ءادىل ءوتۋىن قامتاماسىز ەتەتىنىن ايتتى. سوندىقتان بۇعان ءاربىر ەستيار ازاماتىمىز ەلەڭ ەتپەۋى مۇمكىن ەمەس. ءوزىم كەز كەلگەن سايلاۋشىنىڭ تاڭداۋ قۇقىعىن, كوزقاراس-پىكىرىن قۇرمەتتەيمىن, تەك قالىس قالۋدى ءجون كورمەيمىن. ساياساتتانۋدا «ابسەنتەيزم» دەگەن ۇعىم بار. وعان ساياسي ءتۇسىندىرمە سوزدىكتە: «ابسەنتەيزم (لات. absent, absentis) – قاتىسپاۋشى, سايلاۋشىلاردىڭ سايلاۋ كەزىندە سانالى تۇردە داۋىس بەرۋگە قاتىسپاۋى. بيلىك ەتىپ وتىرعان باسقارۋ تۇرىنە, ساياسي تارتىپكە ەنجار نارازىلىعى, ءوزىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋدا سەلقوستىق تانىتۋى. كەڭ ماعىنادا – ادامداردىڭ ساياسي ومىرگە «مەنىڭ ءىسىم ەمەس», «مەنىڭ داۋسىمنان ەشتەڭە وزگەرمەيدى» دەپ نەمقۇرايلىقپەن قاراۋى», دەگەن انىقتاما بەرەدى دە, ءارى قاراي سەبەپتەرىن تۇسىندىرەدى. مەن دە وسى ۇستانىم يەلەرىنە ءوز پىكىرىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ءسوزدىكتە: «ۇيرەنشىكتى سانادا ابسەنتەيزم «ساياساتتان شارشاۋ» تۇرىندە كورىنىس تابادى. بۇقارالىق ابسەنتەيزم قوعامدى باسقارۋدىڭ دەموكراتيالىق تەتىكتەرىن كۇيرەتىپ, حالىقتى ايلالى ارەكەتتەردىڭ نىسانىنا اينالدىرۋى, «جوعارىعا» تاۋەلدى, سامارقاۋ تۇلعالاردى قالىپتاستىرۋى ابدەن مۇمكىن. ابسەنتەيزم دامىعان نەمەسە دامۋشى دەموكراتيالىق, توتاليتارلىق جانە كەز كەلگەن قوعامدا دا بولادى. ول ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ ءتيىمدىلىگىنە كۇمانمەن قاراۋ, ساياسي مادەنيەتتىڭ تومەندىگى, ت.ب. سەبەپتەردەن تۋادى», – دەيدى. ازاماتتىق قوعام قالىپتاسقان وتىز جىلدا, تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلگەن تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ءوز ءمۇمكىندىگىڭدى ءوزىڭ پايدالانباۋ, ياعني ابسەنتەيزم – ازاماتتىق ەمەس دەپ ەسەپتەيمىن.
ابىز ءابىش كەكىلباي ۇلى پارلامەنتتى باسقارعان تۇستا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن مەرزىمىنەن بۇرىن تاراتىلعانىن بىلەمىز. جۇرەگى جۇمساق جازۋشى وعان قاتتى كۇيزەلەدى. ىزالانادى, تورىعادى. بىراق مۇقالمايدى. كەيىن سۇحبات ۇستىندە سول جاعدايدى ەسىنە سالعان قالامداس-زامانداسى سۇلتان ورازالى سۇراق قويىپ: «وسىدان كەيىن ساياساتقا قولدى ءبىر سىلتەپ, ءبىرجولا كەتكىڭىز كەلگەن جوق پا؟» – دەگەندە, جارىقتىق ابەكەڭ: «فۋتبول مەنسىز دە وينالادى. ال قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الىپ جاتقان تاريحي وقيعاسى – مەنىڭ تۇسىمدا بولىپ جاتقان ەڭ باستى تاريحي وقيعا, مەن ءۇشىن ەڭ قىمبات وقيعا. مەن ونىڭ ورتاسىندا تاياق جەسەم دە ءجۇرۋىم كەرەك, ءولىپ قالسام دا ءجۇرۋىم كەرەك!» دەپ نىعارلاپ, قىسقاشا جاۋاپ بەرەدى.
ءتىپتى وپپوزيتسيامىز دەپ جۇرگەن كەي پارتيامىزدىڭ ءوزى جايشىلىقتا جۇيەنى سىناپ ءجۇرىپ, ماڭىزدى سايلاۋلارعا كەلگەندە قالىس قالىپ, بويكوت جاريالاعان جىلدارى بولدى. بۇل دا كەيبىر ساياسات سەركەلەرىنىڭ سوزىنە سەنگەن قوعامدى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ابسەنتەيزمگە الىپ بارادى. بىراق ەشكىمدى ايىپتاي المايمىن, قايسىبىر پارتياعا داۋىس بەرۋگە, ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋگە شاقىرمايمىن دا. تەك سايلاۋعا قاتىسۋدىڭ ماڭىزىن عانا ايتقىم كەلەدى.
ءوز تاجىريبەمنەن ايتار بولسام, بۇعان دەيىنگى بىرنەشە پرەزيدەنتتىك, پارلامەنتتىك سايلاۋلاردا ءوزىم قىزمەت ەتەتىن ماڭعىستاۋداعى جالعىز مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورنى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنە تيەسىلى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ جۇمىستارىنا اتسالىسىپ, سايلاۋ كوميسسياسىمەن تىعىز بايلانىستا قوعامدىق قىزمەتتەرمەن اينالىستىم. سول تاجىريبەمدى وسى جولى دا پايدالانۋعا ىنتالىمىن جانە ونى ءوزىمنىڭ ازاماتتىق بورىشىم دەپ ەسەپتەيمىن. ماڭعىستاۋلىقتار ارقاشان قاي-قاي سايلاۋعا دا بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. بۇل جولى دا بارشا قازاقستاندىقتار ەلدىگىن تانىتىپ, مەملەكەت باسشىسىن تاڭداۋعا تۇگەل قاتىسادى دەپ سەنەمىن.
ناعبدۋ قاماروۆا,
Yessenov University پروفەسسورى
ماڭعىستاۋ وبلىسى
