ايماقتار • 03 مامىر، 2019

كرەمني زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى قاشان باستالادى؟

724 رەت كورسەتىلدى

2016 جىلى ەكىباستۇزدا «ANSA Silicon» جشس كرەمني زاۋىتىن سالۋ جوباسىن باستاعان-دى. سەرىكتەستىك تاراتقان اقپاراتتا كاسىپورىن ىسكە قوسىلعان كەزدە 800 ادام جۇمىسپەن قامتىلۋعا ءتيىس بولاتىن. ءۇش كەزەڭ بويىنشا سالىناتىن زاۋىت 2017 جىلى ىسكە قوسىلىپ، كاسىپورىن جىلىنا 35 مىڭ تەحنيكالىق كرەمني وندىرەدى دەلىنگەن. كەزەڭ-كەزەڭ بويىنشا جىلدىق قۋاتى 135 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايادى، قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 20 ملرد دوللاردى قۇرايدى دەگەن جوسپار جاسالعان ەدى.

جۋىردا قالا اكىمى نۇرجان اشىمبەتوۆ قازىر ينۆەستيتسيا كوزى جوق ەكەنىن، ينۆەستور بايلانىسىن ۇزگەنىن، سوندىقتان كرەمني زاۋىتىنىڭ جوباسى توقتاتىلعانىن حابارلادى. قازىر اكىمدىك زاۋىت سالۋعا بەرىلگەن جەردى قايتارۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جاتقان كورىنەدى.

جالپى، بۇل جوبا «كاسىپكەر­لىكتى قولداۋ كارتاسىنا» ەن­گىزىل­گەن. وبلىستىق اكىمدىك تە ين­ۆەس­تورلارعا قولداۋ كورسەتىپ، ولار­دى تەزىرەك جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى باستاپ، بەرىلگەن جەر ۋچاسكەسىن يگەرۋگە شاقىردى. زاۋىت سالىناتىن جەر قالادان 16 شاقىرىم قاشىقتا – نۇر-سۇلتان – پاۆلودار ماگيسترالدى تەمىر جولى مەن اۆتوجولىنا جاقىن ماڭايدا ورنالاسقان. كەلىسىم بويىنشا كومپانياعا گرەس-1، گرەس-2 ستانسالارى اراسىنان 124 گەكتار جەر تەلىمى بەرىلگەن. بۇدان بولەك 40 گەكتار جەر تۇر­مىستىق قاتتى قالدىقتار پوليگونىن قۇرۋعا ءبولىندى.

الدىمەن بۇل جاعدايعا قا­لا­­­نىڭ اتموسفەراسىن لاس­تانۋ دەڭگەيىن جاقسى بىلە­تىن ەكى­­باس­­تۇزدىقتار الاڭداي باستادى. بۇعان توڭىرەكتە جاعا­لاي قونىستانعان مال-جانى بار 33 اۋىلدى قوسىڭىز. سوندىقتان جوبانىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن باعالاۋدى ەكولوگتار مەن وسى سالانىڭ ساراپشىلارى ازىرلەدى.

– تۇرعىنداردىڭ پىكىرلەرى ەس­كەرىلىپ، جوبانىڭ قورشاعان ور­تاعا ەكولوگيالىق اسەرى ءجونىن­دە تۇسىنىك بەرىلەدى. قوعام­دىق تىڭداۋلار وتكىزىلەدى، – دەپ حابارلاندى.

بۇل زاۋىتتىڭ ينۆەستورى كىم؟ ينۆەستيتسيا قايدان كەلۋى ءتيىس ەدى؟ قالالىق اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنشە، ينۆەستور «Ansa Silikon» جشس – رەسمي تىركەلگەن وتاندىق كاسىپورىن ەكەن، زاۋىت ديرەكتورى سەرعازى بەركىنباەۆ. جوبانى ينۆەستوردىڭ مەنشىكتى قاراجاتى مەن بانكتەن الاتىن قارىز اقشاسىنا سالۋ جوسپارلانىپتى. جوبا بويىنشا ءوس­كەمەن­نىڭ، قاراعاندىنىڭ مامان­دارى جۇمىس ىستەپ، وتان­دىق فيرمالار زاۋىت قۇرى­لى­­سىن جۇرگىزۋگە ءتيىس بولدى. بىراق زاۋىتقا قاجەتتى قۇرال-جاب­دىقتار قىتايدان تا­سى­مال­­دانا­دى. زاۋىت ىسكە قو­سىل­عان كۇندە دە قىتايلىق ما­مان­دار تەحنيكالارمەن جۇمىس ىستەۋ­دىڭ قىر-سىرىن جەرگىلىكتى مامان­دار­عا وقىتادى، ۇيرەتەدى. ودان سوڭ ەلدەرىنە قايتادى.

توقتاپ قالعان جوبانىڭ ءاۋ باستاعى جوسپارى تىم جاقسى ەدى. كرەمني زاۋىتىن سالۋعا نەلىكتەن ەكىباستۇز قالاسىنىڭ تاڭدالۋى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بىرىنشىدەن، ەكى بىردەي ەلەكتر ستانساسى ارقىلى زاۋىت جاقىن جەردەن ەلەكتر قۋاتىن ارزانعا ساتىپ الادى. ەكىنشىدەن، شيكى­­زات كەلەتىن قاراعاندى، رەسەي جاقىن، مۇناي كوكسى – پاۆ­­لو­داردان، جۇمىس كۇشى – ەكى­­باس­­تۇزدان كەلەدى. زاۋىت باسشى­لىعى ايتقانداي، كرەمني ەۋروپا، جاپونيا، قىتايدا سۇرا­نىسقا يە. قالدىقسىز ءوندى­رىس­تىڭ ءونىمى نەگىزىنەن، ەكس­پورت­قا شىعارىلۋعا ءتيىس. ءوندىرىس ىسكە قوسىلسا، جەر­گى­لىكتى بيۋدجەتكە جىل سايىن 500 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سالىق تۇسەدى. قورشاعان ورتانى قور­عاۋ ماقساتىندا كاسىپورىن ءتو­ڭى­رە­گىندە 50 گەكتار اۋماققا جا­­سىل جەلەك وتىرعىزىلادى. جو­با­دا جاسالعانداي، جوعارى تەح­­نو­لوگيالىق زاماناۋي توزاڭ تۇت­قىش قۇرالدار ورناتىلادى.

الايدا، قۇرىلىس باستالماي جاتىپ-اق، قالادا ونسىز دا اۋاعا زياندى قالدىقتار شى­عا­راتىن وندىرىستەردىڭ ورتا­سىن­دا قالعانىن ايتقان قوعام بەلسەندىلەرى نارازىلىق ءبىل­دىر­گەنى دە ەسىمىزدە. بىلتىر قوعام بەل­سەندىلەرىمەن، جۇرت­شى­لىق­پەن كەزدەسكەن «Ansa Silicon» جشس ديرەكتورى سەرعازى بەر­كىنباەۆ، جوبا جەتەكشىلەرى باۋىرجان التەەۆ پەن جاقىپ كۇل­تاي ۇلى قاراعاندىدا دا كرەمني زاۋىتى بار ەكەنىن، وندىرىستەن قالاعا ەشقانداي قاۋىپ-قاتەر جوق ەكەنىن ايتقان-دى. ينۆەستيتسيالىق الەۋمەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا ءازىرمىز دەگەن بولاتىن.

– جوبا مىندەتتى تۇردە ەكولو­گيالىق ساراپتامادان وتكىزىلەدى. بۇل زاڭدا قاراستىرىلعاندىقتان، مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا. تۇر­عىنداردىڭ كەلىسىمىنسىز زاۋىت قۇرىلىسى باستالمايدى، – دەگەن ەدى كومپانيا وكىلدەرى.

ارينە، ەكىباستۇزداعى كرەمني زاۋىتىنىڭ جوباسى قان­داي ماقساتتا توقتاتىلعانى ءالى بەلگىسىز. مۇمكىن، جوبانىڭ ءالى دە ناقتى دۇرىس جاسالماعانى دا، الدەقالاي باسقا دا سەبەپتەر بولعان شىعار. ءتىپتى قالا اكىمى نۇرجان اشىمبەتوۆتىڭ جوبانىڭ توقتاعانى تۋرالى مالىمدەگەنى تاڭسىق ەمەس. ەلىمىزدە قانشاما جوبالار وسىلاي قۇر داقپىرت­پەن باستالىپ، اشىلىپ-جابىلاتىنى جۇرتشىلىققا ونسىز دا بەلگىلى.

ايتپاقشى، كۇنى كەشە تاعى ءبىر جاڭالىق ءوڭىر تۇرعىندارىن ەلەڭ ەتكىزدى. وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ نۇر-سۇلتاندا اقش، ءباا، پاكىستان ينۆەستورلارىمەن كەزدەستى. اكىمدىكتىڭ باس­پا­سوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا كەزدەسۋدە شەتەلدىك ينۆەس­تور­لارمەن وڭىردە جۇزەگە اسىرىلاتىن اۋقىمدى جوبالار بارىسى تالقىلانعان. وبلىس اكىمى كەزدەسۋگە قاتىسقان بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ كومپانيا­سىن الداعى ۋاقىتتا وبلىستا كرەمني زاۋىتىنىڭ جوباسىن جۇرگىزۋگە شاقىرىپ، بارىنشا قولداۋ كورسەتەتىنىن ايتىپتى. وسىلايشا، بۇل كەزدەسۋ توقىراپ قالعان زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ قايتا جاندانۋىنا تۇرتكى بولار دەگەن ءۇمىت وتىن قايتا جاقتى.

 

پاۆلودار وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار