وزەكتى ورتەگەن وكىنىش
سەيسەنبى, 22 قاڭتار 2013 7:04
بۋراباي اۋدانىنداعى مادەنيەت اۋىلى. سىرمالى سۋىق سىقىرلاپ تۇر. ەڭسەلى ءۇيدىڭ كوك داربازاسىنان وتە بەرىپ كولىگىمدى كىلت توقتاتتىم. قاراكولەڭكەدە كولبەڭدەگەن ادام تانىس كورىندى. تانىدى بىلەم, قولىنداعى تاياعىن شوشاڭداتىپ, شاقىرعاننىڭ بەلگىسىن جاسادى. وۋ, بۇل تەمىرباي قابدىلماجيت ۇلى عوي! وسىدان ءۇش جىل بۇرىن كورگەنى مەن ءتۇيگەنى مول ەل اعاسىنىڭ 80 جاسقا تولعانىن دۇركىرەتىپ تويلاعانبىز.
سەيسەنبى, 22 قاڭتار 2013 7:04
بۋراباي اۋدانىنداعى مادەنيەت اۋىلى. سىرمالى سۋىق سىقىرلاپ تۇر. ەڭسەلى ءۇيدىڭ كوك داربازاسىنان وتە بەرىپ كولىگىمدى كىلت توقتاتتىم. قاراكولەڭكەدە كولبەڭدەگەن ادام تانىس كورىندى. تانىدى بىلەم, قولىنداعى تاياعىن شوشاڭداتىپ, شاقىرعاننىڭ بەلگىسىن جاسادى. وۋ, بۇل تەمىرباي قابدىلماجيت ۇلى عوي! وسىدان ءۇش جىل بۇرىن كورگەنى مەن ءتۇيگەنى مول ەل اعاسىنىڭ 80 جاسقا تولعانىن دۇركىرەتىپ تويلاعانبىز.
ابىرويلى اقساقالدى قۇشاقتاپ جاتىرمىن. ءجۇزى سىنىق. شوكىمدەي بولىپ كەتىپتى. قولىمدى سىلكىلەگەن كۇيى ءۇن قاتپايدى. تىتىركەنىپ قالدىم. جاسىنان جەتىمدىك كورگەن جاماعايىن ءسابيدىڭ جانارىنان وت بايقاعان وسى تەمكەڭدى ايگىلى حالىق اقىنى شاكەن وتىزباەۆ وكىل بالا ەتىپ, باۋىرىنا باسقانى ەسىمە ءتۇستى. حالىق مادەنيەتىنىڭ قاينارلارىنا, ادەبيەتكە قۇشتارلىعى وسىدان شىعار. وقىپ-توقىپ تولىسقان ول بۇرىنعى چيستوپولە, ارىقبالىق اۋداندارىنداعى بىلىكتى ەكونوميست-ەسەپشى دە ەدى. شاكەن اتامىزدىڭ بارلىق مەرەيتويلارىن وتكىزۋدىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, مەكتەپكە جۇماعالي ساين اتىن بەرگىزىپ, ايىرتاۋدان كوشە سۇراپ جۇرگەن دە وسى كىسى عوي. اقساقال قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ساۋمالكولدە تۇرماۋشى ما ەدى. «نە بولدى؟» دەيمىن جۇرەگىم دىرىلدەپ.
ءۇن-ءتۇنسىز ۇيگە كىرىپ كەتتى دە, كەشىكپەي قايتا شىقتى. قولىما كوك داپتەردى ۇستاتتى. «اينالايىن, اينالايىن» دەي بەرەدى. باسقا ەشتەڭە ايتقان جوق. قازىنا قارتتىڭ كوك داپتەرى تەگىن بولماعانى. ءبىر-ەكى پاراعىن قاراعاننان-اق, ۇيگە اسىقتىم. اسىقپاي قاراپ وتىرىپ نەشە ءتۇرلى قيالعا كەتتىم. تەمكەڭنىڭ باسىنداعى تاۋقىمەتتى جازا المايتىنىمدى ءتۇسىندىم. ونى ءوز اۋزىمەن, كوك داپتەردىڭ تىلىمەن ىقشامداپ بايانداۋدى ءجون كوردىم.
اللانىڭ امىرىنە شاراڭ جوق. قۇداي ماعان ۇل بالا بەرمەدى. ەكى قىزىم تۇرمىسقا شىققان سوڭ كەمپىرىمىز ەكەۋمىز قۋ دالادا قالعانداي بولدىق. جاسىم ەلۋگە جاقىنداعاندا كىشى قىزىم زايرانىڭ جەتى ايلىق ۇلى مۇراتتى جالىنىپ-جالپايىپ ءجۇرىپ باۋىرىما باستىم. مەنەن باقىتتى جان جوق ەدى. اۋەلەپ ءجۇرىپ الديلەدىك, بارىمىزدى اۋزىنا تىعىپ, ەل قاتارلى ەر جەتكىزدىك. انگە قۇمار, جىرعا جاقىن بولىپ ءوستى. ق ۇلىنىما قۋاندىم. تىرنەكتەپ ماشينە دە الىپ بەردىم.
تىم ەركە بولىپ كەتكەن ەكەن. اۋىلدى قويىپ, اۋدان ورتالىعىنا كوشەمىزدى شىعاردى. ءورىسى كەڭەيسىن دەدىم. جيعان-تەرگەنىمىزدى بازارشىلاپ, ساۋمالكولدەن وزىمىزگە لايىقتى ءۇي ساتىپ الدىق. مادەنيەت ءۇيى جانىندا قىزمەت اتقارىپ, كوڭىلىمىزدى ءوسىردى. امەڭگەرىم ۇيلەنىپ, شاڭىراق كوتەرسە دەدىك. ول كۇن دە جەتتى. بوساعادان ۇلبىرەپ اتتاعان ءجانيا اكىمدىك ماڭىندا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. كورگەندى جەردىڭ قىزى دەدىك. كەلىن ەمەس, قىزىمداي كوردىم. بىراق, قىزىعىمىز ۇزاعىنان بولمادى.
مەن ومىرباقي وتىرىك ايتقان ادام ەمەسپىن, بىرەۋدىڭ ۇستىنەن پالە قۋىپ قارالاۋ دەگەن بولعان ەمەس. وسكەن ورتام, جان-جاعىم مۇنى بىلەدى دەپ ويلايمىن. ادام بالاسى كەلىندى نە ءۇشىن تۇسىرەدى؟ جاسى ۇلعايعانداعى ارمانىڭدى جالعايتىن, قايىرىمىن كورىپ, سىيىنا جىلىنىپ, راحاتىن كورەيىن دەيدى. ءبىز ءۇشىن ءبارى بەكەر بولىپ شىقتى. ءاۋ باستان اۋرۋشاڭ كەمپىرىمنىڭ ىڭقىل-سىڭقىلى كوبەيىپ, توسەككە تاڭىلۋى جيىلەدى. زەينەتكەر مەنىڭ دە بەينەتىم كوبەيگەندەي. تاباق-اياقتىڭ سىڭعىرىنان باسىڭ شىڭىلدايدى. ءبارىن بىلاي قويعاندا, رامازان ايىنىڭ قاسيەتتى كۇندەرىندە ءوز ۇيىمنەن اۋىز اشا الماي, كورىنگەن ءۇيدى جاعالايتىن جاعدايعا جەتكەنىمە قورلانامىن. «اللانىڭ بەرگەن ازابى شىعار» دەيمىز دە, ىشتەن تىنامىز. «اعايىن اراسىن ارازدىق اشاردىڭ» جونىمەن قۇدالارىمىزعا مۇڭ شاقپاعانىمىزبەن, وسىنىڭ ءبارىن ولار جاقسى بىلەدى. ۇيگە كەلگەندەرىندە قىزدارىنا اقىل قوسقانىن كورگەنىم جوق. قايتا ىشكى ەسەپ, سۇرقيا ساياسات وسىلاردا جاتقانداي كورىنەدى ماعان.
ىشكى ەسەپ دەمەكشى, ۇيىمىزدە ساۋمالكولدىڭ سىرت جاعىنداعى, كوپقاباتتى, تۇرمىسقا قولايلى ۇيدەن پاتەر الايىق دەگەن ءسوز شىعىپ, ول كۇن ساناپ ارقيلى بۇرمالاۋلارمەن ءورشي ءتۇستى. ءبىز بايعۇس «تۇرساق وپاق, وتىرساق سوپاقتىڭ» كۇيىمەن ءمۇجىلىپ بارامىز. ءسويتىپ جۇرگەندە ءشوبەرەلى بولدىق. كەلىن تاراپىنداعى وكتەمدىك ودان ءارى ءورشي ءتۇستى. «جانى كۇيزەلگەن ءتاڭىرىسىن قارعايدى» دەگەندەي, بۇل «ءاي-گويگە» بالامنىڭ قوسىلعانىن قايتەرسىڭ. بارماقتى شايناماقتى بىلاي قويىپ, قىرشىپ تاستايتىن كۇن تۋدى. «باسقا تۇسكەن باسپاقشىلدىڭ» كەرىمەن, قوي جاسىمىز كەلگەندە جايلى پاتەردە تۇرۋ دا دۇرىس شىعار دەپ ءوز-ءوزىمىزدى الداندىرامىز. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, ءۇيىمىزدى ساتىپ تىندىق. ساتقاندا ءجانيا كەلىننىڭ اپاسى گۋلياعا (قازاقشا اتىن ەستىگەن ەمەسپىن) ساتىپپىز. مەنىڭ قولىما كوك تيىن ۇستاتقان ەشكىم بولمادى. قاريالارعا نە كەرەك, قاراقتارىم امان بولسىن دەيتىن عۇرىپپەن, سۇراعان دا جوقپىن.
سۇرگىن-شابىس ەندى باستالدى. تاياعىما سۇيەنىپ, اياعىمدى سۇيرەتىپ بيلىك اتاۋلىنىڭ ەسىگىن تۇگەل جاعالاپ شىقتىم. وبالى نە كەرەك, تىلداعى ەڭبەگىمدى, ودان كەيىنگى بەينەتىمدى, ازدى-كوپتى ابىرويىمدى ەسكەرگەنى شىعار, مولتەك اۋدانىنداعى ءبىر پاتەرگە ىلىكتىك. ءۇش بولمەلى. قۋانىشىمدى كوپ كورگەندەي, مۇنىڭ دا استارىندا سىر بار بولىپ شىقتى. ەڭبەك ارداگەرى رەتىندە ماعان ءبىر بولمەسى, اكىمدىكتە ىستەيتىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەر كەلىنىمە ەكى بولمەسى تيەسىلى ەكەن. قۇجاتتاردا بالامنىڭ اتى اتىمەن جوق. «تاز اشۋىن تىرنادان الادى» دەگەندەي, بالام ماعان قوقىرايادى. وزىنشە نامىستانعان بولىپ, ۇيلەرىڭە كىرمەيمىن دەگەندەي كەسىرلەندى. قىرعي-قاباق كۇشەيىپ كەتتى. اقىرى وسى «جايلى» ۇيدە ەلۋ جىل وتاسقان ايەلىم قايتىس بولدى. جاسى ەڭكەيگەن ەر ادامعا قيىن عوي, جالعىز قارسىلاس مەن جەڭىلە باستادىم. نە ايتسا دا باسىمدى شۇلعىپ قۇتىلامىن. اعايىن-تۋىس, كورشى-قولاڭنىڭ اقىل قوسىپ, باسۋ ايتقانىنا بىلق ەتكەن جان جوق. بايقايمىن, قۇدا جۇرتتى بىلاي قويىپ, وسى ساۋمالكولدە تۇراتىن مۇراتىمنىڭ اناسى, ءوز قىزىم زايرا دا كەلىن جاعىندا.
بۇل 2012 جىلدىڭ 2 قاڭتارى ەدى. مەنى ۇيدەن كەتىرۋدىڭ شەشۋشى كۇنى تۋدى. قامىعىپ, دۇنيەدەن تۇڭىلگەندەي جايىم بار. جۇرت قۋانىپ, جاڭا جىلعى تىلەك ايتىپ جاتقاندا بولمەنىڭ ءبىر قۋىسىندا جالعىزسىراپ, ءبۇرىسىپ وتىرمىن. مۇراتىما جەتكىزەدى دەگەن مۇراتىم ءوز ءۇيىمدى كور قىلدى. جانىما قاتتى باتادى. قۇداي وسىلاي جازسا, نە ىستەيىن. اتادان التاۋ تۋسا دا ءبىر جالعىزدىق وسى ەكەن. وسى كۇندەرى ءۇش ءجۇز شاقىرىم شالعايداعى مادەنيەتتەن ۇلكەن قىزىم بيكەش كەلىپ, قويار دا قويماي ۇيىنە الىپ كەتتى. قۇدالاردىڭ اۋىلىندا تۇرىپ جاتىرمىن. مۇنداي سۇمدىقتى كىم كورگەن. ءىشىم ۋداي جىلايدى. ال, بالام مەن كەلىنىم قايدا بارساڭ, وندا بار, ءۇي ماسەلەسىن داۋلاساڭ سوتقا بەر دەگەن سوزدەرمەن شىعارىپ سالدى. «ءۇيدى ايىرباستايىق, ءبىر بولمەسىن بەرىڭدەر» دەپ كورگەنمىن. شوق تۇسكەندەي تىز ەتە قالدى كەلىن-بالام.
قۇدالار اۋىلىنا كەلىپ, ەسىمدى جيعان سوڭ دا ءۇمىت الاۋىمەن ساۋمالكول جاققا جاۋتاڭداۋمەن ءجۇرمىن. بىراق, بولمايتىن دۇنيە بولمايدى ەكەن. اۋىلداعى اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسىنان حابار العانمىن. «ايتىپ كوردىك, كونبەيدى. ەندى سوتقا شاعىمدانۋدان باسقا امال جوق» دەيدى. ساۋمالكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمىنە دە باردىم. ول دا وسىنداي كەڭەستى مەڭزەيدى. ۇزىن قۇلاقتان ءۇيدى كەلىن تولىقتاي ءوز اتىنا ءتۇسىرىپ الدى دەگەن ءسوزدى دە ەستىپ جاتىرمىن. ءومىرى سوتتىڭ الدىن كورمەگەن باسىم, سوتتىڭ نە دەيتىنىن كىم ءبىلسىن…
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
