ەسiمi انگە اينالعان گۇلسiم اپا جەرگiلiكتi بيلiكتiڭ كومەگiنە مۇقتاج

كەي اندەر تاعدىرلى كەلەدi. ءان شۋماقتارىنان ادام اتىن كەزدەستiرگەندە «بۇل كiم بولدى ەكەن؟» دەگەن سۇراقتىڭ كەسە-كولدەنەڭدەيتiنi راس. بالا كەزiمiزدەن اقىن نۇرسۇلتان الiمقۇلوۆتىڭ  سوزiنە جازىلعان «وڭتۇستiكتە اق ماقتا» ءانiن ايگiلi ءانشi جامال وماروۆانىڭ ورىنداۋىندا تىڭ­داعانىمىزدا ءان جولدارىنداعى:

كەي اندەر تاعدىرلى كەلەدi. ءان شۋماقتارىنان ادام اتىن كەزدەستiرگەندە «بۇل كiم بولدى ەكەن؟» دەگەن سۇراقتىڭ كەسە-كولدەنەڭدەيتiنi راس. بالا كەزiمiزدەن اقىن نۇرسۇلتان الiمقۇلوۆتىڭ  سوزiنە جازىلعان «وڭتۇستiكتە اق ماقتا» ءانiن ايگiلi ءانشi جامال وماروۆانىڭ ورىنداۋىندا تىڭ­داعانىمىزدا ءان جولدارىنداعى:

بiر قىز بار وڭتۇستiكتە گۇلسiم اتتى,

كوركi دە, مiنەزi دە تىم سىمباتتى.

ەڭبەكتە العاش ونى كورگەنiمدە,

تاۋلاردى اق ماقتادان

ءۇيiپ جاتتى.

قايىرماسى:

احاۋ, وڭتۇستiكتە «اق التىن» –

زور بايلىعى وتاننىڭ.

ماقتا تەرگەن سۇلۋ گۇلسiم,

ەڭبەك ەرi اتاندىڭ, – دەگەن شۋماقتاردان «ەڭبەك ەرi اتانعان ارۋ گۇلسiم كiم ەكەن؟» دەپ ويلاۋشى ەدiك. بiر قىزىعى, وسى انگە جازعان ولەڭi ءۇشiن نۇرسۇلتان اقىنعا جامبىل اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ادەبي سىيلىق بەرiلiپتi. بۇگiندە راديو-تەلەديداردان سوڭعى شىققان جاڭا اندەر عانا ورىندالىپ, ەسكiلەرi كونەنiڭ كوزiندەي بولىپ التىن قوردا ساقتالىپ قالدى ەمەس پە؟! دەي تۇرعانمەن, جۋرناليستiك قىزىعۋشىلىقپەن جۇرگەن جەرiمiزدە وڭتۇستiكتiڭ تاريحىن قولمەن جاساعان ەڭبەك ارداگەرلەرiنەن ماقتاشى گۇلسiم جايىندا سۇراستىرۋدان استە جالىققان ەمەسپiز.

«Iزدەگەن جەتەر مۇراتقا» دەمەك­شi, جاقىندا نۇرسۇلتان اقىن انگە قوسقان ماقتاشى گۇلسiم جايلى العاشقى دەرەكتi شىمكەنت قالاسىنداعى «قاتىنكوپiر» شاعىن­­اۋدانى ارداگەرلەر كەڭەسiنiڭ ءتور­اعاسى سالىبەك قۇدياروۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى ابدiعاپپار ورىنباساروۆتان ەستiپ-بiلدiك. اقىننىڭ ءان جازۋىنا سەبەپشi بولعان گۇلسiم سادىقوۆا (قىز كۇنiندەگi اتى-ءجونi احمەتوۆا) وسى شاعىن اۋدانداعى ءال-فارابي كوشەسiنiڭ №39 ۇيiندە تۇرادى ەكەن. حابار جەتكەن سوڭ فوتوتiلشi قايسار شەرiم ەكەۋمiز جولعا جينالدىق. ۇلكەن جولدىڭ بويىنداعى الاسالاۋ كەلگەن ەسكi ءۇيدi تابۋ قيىنعا تۇسكەن جوق. سىقىرلاۋىق كەرەۋەتتە وتىرعان اققۇبا ءوڭدi كەيۋانانى كورگەنiمiزدە اقىننىڭ:

«قاراسا كوز جانارى  تويماعانداي,

ساۋساعى رويالدا ويناعانداي.

گۇلسiم قىز «اق التىننىڭ»

اراسىندا

تابىسىن ەڭبەگiنiڭ توي­­لا­عان­داي», –  دەگەن جىر جولدارى ويىمىزعا ورالدى. «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە, سىنى كەت­پەيدi» دەمەكشi, جاسى سەكسەننەن الدەقاشان اسقان قارت انا ءالi دە كورiكتi, جۇزiنەن مەيiرiم شۋاعى توگiلiپ-اق تۇر. بiر قىزىعى, ءان كەيiپكەرiنiڭ وزبەك ۇلتىنان ەكەنiن وزiمەن جولىققاندا عانا بiلiپ, تاڭعالدىق.

– قۇجاتىمدا 1935 جىلى  تۋعان دەپ جازىلعانىمەن, ودان بۇرىنعى جىلدارى دۇنيەگە كەلسەم كەرەك. سەبەبi, قۇدىش اعام «پارەنجiنi تاستاعان جىلى تۋىلعانسىڭ» دەپ ايتاتىن. ينستيتۋتتا وقي المادىم. زەينەتكەرلiككە شىققانعا دەيiنگi بۇكiل ءومiرiم ەڭبەكپەن ءوتتi, – دەيدi قارت انا.

وڭتۇستiكتiڭ «اق التىنىن» تەرۋدە الدىنا جان سالماعان وزات تەرiمشi گۇلسiم 1950 جىلداردىڭ باسىندا كۇن سايىن 350-400 كەلiگە دەيiن ءونiم جيناپ, رەكوردتىق كورسەتكiشكە جەتەدi. «ول تۇستا ەڭبەك وزاتتارى  قۇرمەتتەلەتiن. ەلدiڭ ءبارi وزاتتارعا تەڭەلۋ ءۇشiن جاتپاي-تۇرماي ەڭبەكتەنەتiن. كۇن سايىن ءۇش-ءتورت قاناردى ماقتاعا تولتىرىپ وتكiزگەنiمدە ارقايسىسى ءجۇز كەلi تارتاتىن», –  دەپ ەسكە الادى گۇلسiم اپا. ەڭبەكتەگi ۇزدiك كورسەتكiشi ءۇشiن گۇلسiم احمەتوۆا 1955 جىلى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسiنiڭ گراموتاسىمەن ماراپاتتالادى. كەلەسi جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسiنiڭ «تىڭ جەردi يگەرگەنi ءۇشiن» مەدالiن كەۋدەسiنە قادايدى. ال 1957 جىلدىڭ قازان ايىندا ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن بۇكiلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى كورمەسiنە قاتىسىپ, ۆلكسم ورتالىق كوميتەتiنiڭ  قۇرمەت گراموتاسىنا يە بولىپ, مارتە­بەسi اسقاقتايدى. وسى جولى دۇنيەجۇزiلiك جاستاردىڭ VI فەس­تيۆالiنە قاتىسىپ, ومىراۋىنا سول تۇستاعى ەڭ جوعارى ماراپات – لەنين وردەنiن تاعادى. وزات تەرiمشi وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسى شىمكەنت اۋداندىق كەڭە­سiنە دەپۋتات بولىپ سايلانا­دى. وسىلايشا ماقتاشى گۇلسiمنiڭ اتاعى الىسقا جايىلادى. وڭ­تۇستiككە شىعارماشىلىق iسسا­پارمەن كەلگەن اقىن-جازۋشىلار مەن سازگەرلەر لەنين وردەندi وزات تەرiمشiنiڭ اتاعىنا قانىعىپ, بiر كورۋگە قۇمارتادى. اقىن نۇرسۇلتان ءالiم­­­قۇلوۆ وزات تەرiم­شiنi كورۋ ءۇشiن سول تۇستاعى كۋيبىشەۆ كولحوزىنىڭ باسشىلارىمەن بiرگە ماقتا القابىنا ارنايى بارادى.

– جاس كەزiمدە وتە كورiكتi بولدىم. تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيiن دالادا جۇرگەنiممەن كۇنگە قارايا قويمايتىنمىن. كولحوز باستىعى «الماتىلىق اقىن سەنi كورگiسi كەلەدi» دەپ بiر كiسiنi دالا قوسىندا تانىستىردى. اقىن كۇن سايىن قانشا ماقتا تەرەتiنiمدi, ماسكەۋگە فەستيۆالعا بارعانىمدا العان اسەرiمدi سۇرادى. مەن فەستيۆالعا دۇنيەجۇزiنiڭ الدىڭعى قاتارلى جاستارى قاتىسقانىن, سول جولى لەنين وردەنiن العانىمدا بۇل جەتiستiگiمە سول جاستاردىڭ بارلىعى قۋانعانىن, اسiرەسە بولگاريا, اف­ريكادان  كەلگەندەردiڭ  «حلوپوك, حلوپوك» دەپ قايتالاپ ايتىپ, ماق­تاشى ەكەنiمدi بiلiپ قولىمدى قىسقانىن اڭگiمەلەدiم. كوپ ۇزاماي راديودان «وڭتۇستiكتە اق ماقتا» دەگەن جاڭا ءاندi تىڭدادىق. ەلدiڭ ءبارi «گۇلسiمگە ارنالعان ءان» دەپ شۋلاپ جاتتى عوي. «ەڭبەك – ەر اتاندىرادى» دەگەن وسى دا. ايتپەسە, ءان ارنايتىن بولسا كوركiنە كوز تويمايتىن سۇلۋلار اسەم استانادا كوپ ەمەس پە, – دەيدi گۇلسiم اپا.

«جۇرەككە قالارلىقتاي

ورناپ ماڭگi,

گۇلسiم قىز شىرقاتادى

شاتتىق ءاندi.

اسەرلi ماقتا تەرگەن قيمىلى دا,

ەڭبەككە شاقىرعانداي بارلىق جاندى»,  – دەپ جىر جولدارىندا ايتىلعانداي, گۇلسiم ارۋ اۋداندىق كەڭەسكە دەپۋتات بولعان كەزiندە قوعامدىق iستەرگە بەلسەنە ارالاسىپ, تالاي رەت مiنبەرلەردەن جاستاردى ەڭبەكتە وزات, ۇلگiلi, ءتارتiپتi بولۋعا ۇندەيدi. كوپ ۇزاماي نۇرماحامبەت سادىقوۆقا تۇرمىسقا شىعىپ, وتباسىلىق ءومiردiڭ قىزىعىنا بولەنەدi. جەتi ۇل-قىز تاربيەلەپ, 1978 جىلى «انا داڭقى» وردەنiن كەۋدەسiنە تاعادى.

كەزiندە اتاق-داڭقى جەر دۇنيەگە جايىلعان گۇلسiم سادىقوۆا زەي­نەت­كەرلiككە شىققانعا دەيiن ۇجىمشاردىڭ اينالىسقان شارۋا­شىلىعىنا بايلانىستى بiردە ماقتا, بiردە كوكونiس ءوسiرiپ, ۇنەمi الدىڭعى قاتاردان كورiنiپ, ەلگە ابىرويلى بولادى. بۇگiندە سەكسەننiڭ سەڭگiرiنەن اسقان ەڭبەك ارداگەرiنiڭ تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ تىم مۇشكiلدiگiن كورiپ, كوڭiلiمiز پاسەيiپ قالدى. 2005 جىلى جۇبايى نۇرماحامبەتتەن ايىرىلعان انانىڭ كوپ ۇزاماي قولىنداعى ۇلى زاكiرجان اۋىرىپ, قايتىس بولادى. ءۇستi-ۇستiنە جامالعان قايعى انانىڭ دەنساۋلىعىنا سالماق سالىپ, سوڭعى جىلدارى قانت ديابەتiمەن سىرقاتتانىپتى. كەسەلدiڭ مەڭدەگەنi سونشا, وسىدان بiر جارىم جىل بۇرىن وڭ اياعىن تiزەدەن جوعارى كەستiرۋگە ءماجبۇر بولعان.

– قىزدارىمنىڭ بارلىعى تۇرمىستا, ءۇيلi-جايلى. كەنجە ۇلىم قايتىس بولعان سوڭ ءۇل­كەن ۇلىم مامىرجاندى قاراشا­ڭىراققا قايتادان كوشiرiپ الدىم. ونىڭ دەنساۋلىعى جوق, ەكiنشi توپتاعى مۇگەدەك. كەلiنiم گۇلچەحرا ماعان قاراۋ ءۇشiن اتقارىپ جۇرگەن قىز­مەتiن تاس­تاپ, ۇيدە وتىر. وزدiگiنەن ءجۇرiپ-تۇرا المايتىن ناۋقاس ادامعا قاراعانى ءۇشiن وكiمەت كەلiنiمە جاردەماقى تاعايىنداسا ەكەن, – دەگەن گۇلسiم اپا سوڭعى كەزدە تۇرمىستىق جاعدايلارىنىڭ تىم تومەندەپ كەتكەنiن باياندادى.

ايتسا ايتقانداي, 1946 جىلى قۇرىلىسىن جولداسى جۇرگiزگەن  باسپانا iرگەتاسى بولماعاندىقتان, ابدەن وتىرىپ, تەرەزەلەرi ەڭكiش تارتىپ قالعان. سىرتىنان قۇيىلعان iرگەتاس پەن تەرەزەنiڭ اراسى تىم جاقىن. ءۇيدiڭ شاتىرى دا شiرiپ, بەلاعاشى مايىسىپ, قايتا جابۋدى قاجەت ەتەدi.

– كەزiندە اتاعىڭىز جەر جارىپ تۇرعاندا ماسكەۋگە دەيiن بارىپ قايتىپسىز. سوندا وكiمەت سiزگە باس­پانا جاعىنان كومەكتەسپەدi مە؟ – دەگەن سۇراعىمىزعا گۇلسiم انا: «ول تۇستا ەڭبەك وزاتتارى  كەۋدەسiنە تاققان وردەن-مەدالعا ريزا بولىپ, باسپانا, كولiك سەكiلدi ماتەريالدىق يگiلiكتەردi سۇراۋدى ايىپ كورەتiن. سول تۇستاعى تاربيە, يدەولوگيا سولاي ەدi عوي», – دەپ جاۋاپ بەردi.

ءومiر بويى بiر كورسەم دەپ ارمانداپ كەلگەن كەيiپكەرiمiزگە جولىعىپ, سىرىنا, قازiرگi تۇرمىس­تىق جاعدايىنا قانىقتىق. قاناعات پەن ىنساپقا سۋارىلعان تەكتiلiگiنەن «اسەم اندەگi ادەمi ارۋدى كورەمiن دەپ كەلگەنiڭدە مۇڭ-شەرiمدi ايت­قانىم ابەس بولعان جوق پا, قاراعىم؟» – دەپ ۇيالشاقتاعانى دا وزiنە جاراسىپ-اق تۇر ارداقتى انانىڭ. «جاس كۇنiمدە – بەينەت, قارتايعاندا  زەينەت بەر» دەگەن تاۋبەشiل حالىق ەمەسپiز بە. وڭتۇستiكتiڭ اق ماقتاسىن بۇكiل رەسپۋبليكاعا تانىتقان گۇلسiم سادىقوۆانىڭ بۇگiنگi جاعدايىن وبلىس, قالا باسشىلارى بiلسە, بۇلايشا جەرگە قاراتىپ قويماي, ەڭبەك ارداگەرiن قامقورلىعىنا الاتىن شىعار دەگەن ويدامىز.

ءۇمiتحان التاەۆا,

جۋرناليست.

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.