نەمىس عالىمى, پروفەسسور حارالد زۋر حاۋزەن 2008 جىلى ادامنىڭ پاپيللوما ۆيرۋسىنىڭ جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنىڭ پايدا بولۋىنداعى ءرولىن دالەلدەپ شىققان عىلىمي-زەرتتەۋى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. ءويتكەنى قاشاندا سىرقاتتىڭ سالدارىمەن كۇرەسكەننەن گورى تۋ سەبەبىن انىقتاعان الدەقايدا ءتيىمدى. الەمدە جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگى وسى ۆيرۋستىڭ جۇعۋىنان پايدا بولىپ, قانشاما جاستى گۇلدەي سولدىردى دەسەڭىزشى. دسۇ دەرەكتەرى بويىنشا ايەلدەردىڭ جاتىر موينىنداعى قاتەرلى اۋرۋى تۋىنىڭ 70-97 پايىزى وسى ۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن كورىنەدى. جاھاندا جىل سايىن 500 مىڭنان استام جاتىر موينى وبىرى انىقتالسا, ولاردىڭ 311 مىڭعا جۋىعى وسى دەرتتەن قايتىس بولادى ەكەن.
جالپى, پاپيللوما ۆيرۋسىنىڭ 100-دەن استام ءتۇرى بار ەكەنى انىقتالعان. الايدا, ونىڭ 14-ءى ادام ءۇشىن قاۋىپتى جانە جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اۋىز قۋىسىنىڭ, انۋستىڭ, جىنىس مۇشەلەرىنىڭ, سىرتقى جىنىس ورگاندارىنىڭ وبىرىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن, دەيدى زەرتتەۋشى عالىمدار.
حارالد زۋر حاۋزەن باستاعان عالىمداردىڭ ادام پاپيللوما ۆيرۋسى مەن جاتىر موينى وبىرى اراسىنداعى بايلانىستى اشۋى عالىمدار الدىنا جاڭا مىندەت قويدى. بۇل – جاتىر موينى وبىرى ۆاكتسيناسىن جاساپ, ەكپە جۇرگىزۋدى قولعا الۋ. جەدەل ىزدەستىرىپ, ناقتى عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزۋ ءناتيجەسىندە ۆاكتسينا دا ومىرگە كەلەدى. 10 جىل بۇرىن اقش پەن اۋستراليا سياقتى دامىعان ەلدەر جاسوسپىرىم قىزداردى يممۋنداۋ باعدارلامالارىن ەنگىزىپ, ۆاكتسينالاۋدى باستاپ تا كەتتى. ءارى ونىڭ بۇل ەلدەردە اقىلى نەگىزدە ءجۇرگىزىلگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىندە ەكپەنىڭ تيىمدىلىگىن كوپتەگەن زەرتتەۋلەر دالەلدەپ, جاتىر موينى وبىرىنان ءولىم-ءجىتىمنىڭ 70-تەن 97%-عا دەيىن تومەندەگەنىن كورسەتتى.
ەلىمىزدىڭ باس ونكولوگى ديليارا قايداروۆا ۆيرۋستى تاسىمالداۋشى ادامنىڭ جاتىر موينى وبىرىنا شالدىعۋعا بەيىمدىگىن ايتا كەلە: «جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگىن انىقتاۋعا ارنالعان تاسىلدەر بار. بۇل كىشى جامباس ورگاندارىن تەكسەرۋ, ۆيزۋالدى تەكسەرۋ جانە ونكوتسيتولوگيا جاعىندىلارىنا سىناما جاساۋ, PAP – سىناعى تەستىلەۋىنەن جانە HPV تەستىنەن تۇرادى. جاتىر موينى قاتەرلى ءىسىگىنىڭ سيمپتومسىز ءجۇرۋى ابدەن ءمۇمكىن نەمەسە جىنىس جولدارىندا, ءىشتىڭ تومەنگى بولىگىندە جانە بەل ايماعىندا اۋىرسىنۋ بەلگىلەرى بايقالادى», دەيدى.
دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ۆيرۋستىڭ جۇعاتىن جولدارى دا ءارتۇرلى. سونىڭ ىشىندە تەرى جانە شىرىشتى قاباتتارمەن جاناسقان ءساتتەردە; تاسىمالداۋشىنىڭ جەكە گيگيەنالىق زاتتارىن پايدالانۋدا; ناۋقاستىڭ كيىمىن جانە اياق كيىمىن كيۋدە; ساۋنالار مەن ۆاننالاردا نەمەسە قوعامدىق دارەتحانالارعا بارعان كەزدە جۇعۋ مۇمكىندىگى بار. ەڭ ءبىر ءجيى جۇقتىرىلۋ كوزى – جىنىستىق جولمەن بەرىلۋى ەكەنىنە باسا ءمان بەرگەن ءجون.
HPV ۆاكتسيناسىن جۇرگىزۋ جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگىنە جانە ۆۋلۆانىڭ, قىناپتىڭ, انۋس پەن اۋىز-جۇتقىنشاق راگىنىڭ كەيبىر تۇرلەرىنە قارسى يممۋنيتەت تۋدىراتىنىن ايتقان ماماندار اقش-تا 11 مەن 12 جاس ارالىعىنداعى بارلىق قىز بالالار, گەرمانيادا 12 جاستاعى قىزدار, فرانتسيادا 14 جاستان, ال اۋستريادا ءتىپتى 9 بەن 17 جاس ارالىعى قامتىلاتىنىن قاپەرگە سالادى. باس ونكولوگ ءتورت جانە توعىز ۆالەنتتى ۆاكتسينالاردىڭ قىزدار مەن جاسوسپىرىمدەرگە پايدالانۋ ءۇشىن ليتسەنزيالانعانىن دا ايتىپ ءوتتى.
