مەديتسينا • 26 ءساۋىر، 2019

پاپيللوما ۆيرۋسى شىرماۋىنان اباي بولىڭىز!

3239 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى زاماننىڭ ادامى ۆيرۋستىڭ سان ءتۇرلى بولاتىنىنان حاباردار. ءتىرى اعزانىڭ بويىندا ءوسىپ-ءونىپ، زيان كەلتىرەتىن ۆيرۋستاردىڭ ىشىندە ونكواۋرۋلاردى تۋدىراتىن پاپيللوما ۆيرۋستارى انىقتالعالى، دۇنيە جۇزىندە اتالعان ۆيرۋسپەن كۇرەس باستالىپ كەتتى.

نەمىس عالىمى، پروفەسسور حا­رالد زۋر حاۋزەن 2008 جىلى ادام­نىڭ پاپيللوما ۆيرۋسىنىڭ جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنىڭ پايدا بولۋىنداعى ءرولىن دالەلدەپ شىق­قان عىلىمي-زەرتتەۋى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىمەن مارا­پات­تالدى. ءويت­كەنى قاشاندا سىر­قات­­تىڭ سال­دارىمەن كۇرەس­كەن­نەن گورى تۋ سە­­بەبىن انىقتاعان الدە­قايدا ءتيىمدى. الەمدە جاتىر موي­نى­نىڭ قاتەرلى ىسىگى وسى ۆي­رۋس­­تىڭ جۇعۋىنان پايدا بولىپ، قان­­شاما جاستى گۇلدەي سول­دىر­­دى دەسەڭىزشى. دسۇ دەرەك­تە­رى بويىنشا ايەلدەردىڭ جاتىر موي­نىن­داعى قاتەرلى اۋرۋى تۋى­نىڭ 70-97 پايىزى وسى ۆيرۋستىڭ كە­سى­رىنەن كورىنەدى. جاھاندا جىل سايىن 500 مىڭنان استام جاتىر موي­نى وبىرى انىقتالسا، ولار­دىڭ 311 مىڭعا جۋىعى وسى دەرتتەن قايتىس بولادى ەكەن. 

جالپى، پاپيللوما ۆيرۋ­سى­نىڭ 100-دەن استام ءتۇرى بار ەكەنى انىق­­تالعان. الايدا، ونىڭ 14-ءى ادام ءۇشىن قاۋىپتى جانە جاتىر موي­نى قا­تەرلى ىسىگىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار اۋىز قۋىسىنىڭ، انۋستىڭ، جى­نىس مۇشەلەرىنىڭ، سىرتقى جىنىس ورگاندارىنىڭ وبى­رىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن، دەي­دى زەرتتەۋشى عا­لىم­دار.

حارالد زۋر حاۋزەن باستاعان عا­لىم­داردىڭ ادام پاپيللوما ۆي­رۋسى مەن جاتىر موينى وب­ى­رى اراسىنداعى بايلانىس­تى اشۋى عالىمدار الدىنا جا­ڭا مىندەت قويدى. بۇل – جاتىر موينى وبىرى ۆاكتسيناسىن جاس­اپ، ەكپە جۇرگىزۋدى قولعا الۋ. جە­دەل ىزدەستىرىپ، ناقتى عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزۋ ءناتي­جەسىندە ۆاكتسينا دا ومىرگە كەلە­دى. 10 جىل بۇرىن اقش پەن اۋست­را­ليا سياقتى دامىعان ەلدەر جاس­وسپىرىم قىزداردى يممۋنداۋ باعدار­لامالارىن ەنگىزىپ، ۆاك­تسي­نا­لاۋدى باستاپ تا كەتتى. ءارى ونىڭ بۇل ەلدەردە اقىلى نەگىزدە ءجۇر­گىزىلگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىندە ەكپەنىڭ تيىمدىلىگىن كوپ­تەگەن زەرتتەۋلەر دالەلدەپ، جاتىر موينى وبىرىنان ءولىم-ءجىتىم­نىڭ 70-تەن 97%-عا دەيىن تومەن­دەگەنىن كورسەتتى.

ەلىمىز­دىڭ باس ونكولوگى دي­ليا­­را قاي­داروۆا ۆيرۋستى تاسى­مال­­­­داۋ­­شى ادامنىڭ جاتىر موينى وبى­رىنا شالدىعۋعا بەيىم­دى­گىن ايتا كەلە: «جاتىر موي­نى­­نىڭ قاتەرلى ىسىگىن انىقتاۋعا ار­­­نال­عان تاسىلدەر بار. بۇل كىشى جام­­باس ورگاندارىن تەكسەرۋ، ۆي­زۋالدى تەكسەرۋ جانە ون­كو­تسي­­تولوگيا جاعىندىلارىنا سى­­ناما جاساۋ، PAP – سىناعى تەس­تى­لەۋىنەن جانە HPV تەستىنەن تۇرادى. جا­تىر موينى قاتەرلى ءىسى­گىنىڭ سيم­پ­­­توم­سىز ءجۇرۋى ابدەن ءمۇم­كىن نە­­مەسە جىنىس جولدارىندا، ءىش­تىڭ تومەنگى بولىگىندە جانە بەل ايماعىندا اۋىرسىنۋ بەلگىلەرى بايقالادى»، دەيدى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­­­تاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنە قارا­عان­دا، جىل سايىن ءتۇرلى ونكو­اۋ­رۋ­لار­عا ۇشىراعاندار سانى 10 ملن-نان اسىپ، 6 ملن-ى كوز جۇمادى. ال ەلىمىزدە جاتىر موينى ءىسى­گى­نە شالدىعۋ ونكواۋرۋلار ىشىندە 3-ءنشى ورىندا تۇرسا، پاپيللوما ۆيرۋسىنىڭ كەسىرىنەن پايدا بول­عان وسى دەرتتىڭ باستاپقى I –II كە­زەڭىندەگى كۇرەسكە ءار ايەلدى ەمدەۋ مەملەكەتكە 500 مىڭ تەڭگەگە تۇسە­دى، مەڭدەڭكىرەپ كەتكەن III-IV شا­عىن­دا 1،5 ملن تەڭگە جۇمسالادى ەكەن. قاراپ وتىرساڭىز – قىرۋار قارا­جات. «اۋرۋدان ايىعامىن با، الدەقالاي بولادى»، دەگەن ۋايى­مىمەن بىرگە ءار وتباسىنا، پاتسي­ەنت­­كە تۇسكەن مورالدىق اۋىرت­پا­لىق قانشاما؟!

دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، ۆي­­رۋس­تىڭ جۇعاتىن جولدارى دا ءار­تۇر­لى. سونىڭ ىشىندە تەرى جانە شى­­رىشتى قاباتتارمەن جاناسقان ءسا­ت­­­تەردە; تاسىمالداۋشىنىڭ جە­كە گيگيەنا­لىق زاتتارىن پايدا­لا­­­نۋدا; ناۋ­قاستىڭ كيىمىن جانە اياق كيىمىن كيۋدە; ساۋنالار مەن ۆان­نالاردا نەمەسە قوعامدىق دارەتحانالارعا بارعان كەزدە جۇعۋ مۇمكىندىگى بار. ەڭ ءبىر ءجيى جۇق­تىرىلۋ كوزى – جىنىستىق جولمەن بەرىلۋى ەكەنىنە باسا ءمان بەرگەن ءجون.

HPV ۆاكتسيناسىن جۇرگىزۋ جاتىر موينىنىڭ قاتەرلى ىسىگىنە جانە ۆۋلۆانىڭ، قىناپتىڭ، انۋس پەن اۋىز-جۇتقىنشاق راگىنىڭ كەيبىر تۇرلەرىنە قارسى يممۋنيتەت تۋدىراتىنىن ايتقان ماماندار اقش-تا 11 مەن 12 جاس ارالىعىنداعى بارلىق قىز بالالار، گەرمانيادا 12 جاستاعى قىزدار، فرانتسيادا 14 جاستان، ال اۋستريادا ءتىپتى 9 بەن 17 جاس ارالىعى قامتىلاتىنىن قاپەرگە سالادى. باس ونكولوگ ءتورت جانە توعىز ۆالەنتتى ۆاكتسينالاردىڭ قىزدار مەن جاسوسپىرىمدەرگە پايدالانۋ ءۇشىن ليتسەنزيالانعانىن دا ايتىپ ءوتتى. 

سونىمەن دەرەكتەر نە دەيدى؟ ۆاكتسينانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ءتيىم­­دىلىگى 9-47 جاستاعى قىزدار، جاس­­وسپىرىمدەر مەن ايەلدەر ارا­لى­­عىندا دالەلدەندى. اقش ازىق-ت ۇلىك جانە ءدارى-دارمەكتەرمەن كۇرەس باسقارماسى قىز بالالارعا عانا ەمەس، 11-12 جاستاعى ەر بالا­لارعا دا ەكى دوزا رەجىمىندە ۆاكتسيناتسيا جۇرگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. ويتكەنى ەرلەردىڭ بويىندا پاپيللوما ۆيرۋسىنىڭ بولماۋى ايەلدەردىڭ ساۋلىعىنا ءتى­كە­­لەي بايلانىستى. پاپيللوما ۆيرۋستىڭ جۇعۋىن الدىن الۋعا دا بولادى. بىرىنشىدەن، جىنىستىق قاتىناس ءاردايىم بارەرلىك جول­مەن قورعالۋى قاجەت. ەكىن­شى­دەن، جەكە باس گيگيەناسىن ساق­تاۋ ماڭىزدى. ەگەر دە وسى 2 قارا­پايىم ۇسىنىس ورىندالسا، ءوزى­ڭىزدى پاپيللوما ۆيرۋسىنان قور­عاي­سىز. 
– HPV ءۇشىن ۆاكتسيناتسيا 11-12 جاس ارالىعىنداعى قىزدارعا ۇسىنىلادى. ءالى كۇنگە دەيىن ۆاك­تسي­نالانباعان جانە HPV ۆي­رۋسى تەرىس ناتيجەلى 13 پەن 26 جاس ارالىعىنداعى كىز-كەلىن­شەك­­تەردىڭ HPV-گە قارسى ۆاكتسي­نا­­دان وتۋىنە بولادى، – دەيدى ءدا­رى­­گەرلەر.
ءبىر ەسكەرەرلىگى، دامىعان ەل­دەر­­دىڭ ءوزى ۆاكتسينالاۋدى اقىلى نەگىزدە جۇرگىزسە، ەلىمىز ونى قار­جى­­لاندىرۋدى موينىنا الىپ، پاپيللوما ۆيرۋسىنا قارسى تەگىن ەكپە جاسايدى.
سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار