اشىلمايتىن «كۇندەلىك»
جاقىندا اۋىلداعى مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ ىستەيتىن ءاپكەم: «Kundelik.kz»-كە كىرە الماعانىما ءۇش كۇن بولدى. مەكتەپتىڭ ينتەرنەتى اينالىپ تۇرىپ الادى. لوگين, قۇپيا ءسوزىمدى ايتايىن, ەڭ بولماسا, وقۋشىلارىمنىڭ قورىتىندىسى قالاي بولعانىن ايتىپ بەرشى», دەدى. تۇسكى ءۇزىلىس كەزىندە قاراپ, مالىمەتتەردى جازىپ جىبەردىم. سونىڭ وزىندە تولىق قاراۋعا مۇمكىندىگىم بولمادى. پەداگوگتەردىڭ «قاعازباستىلىقتان ارىلايىق» دەگەن باستاماسىمەن قولعا الىنعان دۇنيە سول مۇعالىمدەردىڭ قولىن بايلاپ وتىر. انىعىندا, اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ قولىندا تۇساۋ بار. وسىدان كەيىن اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ماسەلەسى تولعاندىرا باستادى. ويتكەنى پروبلەما ينتەرنەتتىڭ قولبايلاۋىمەن شەكتەلمەيدى.
اقمولا وبلىسىنىڭ قوسشى اۋىلىنداعى №2 مەكتەپتىڭ اقپاراتتىق-تەحنيكالىق قىزمەتىنە جاۋاپتى مامان اينۇر ساياتقىزى «كۇندەلىككە» كىرە الماۋدىڭ ءبىر سەبەبىن ءتۇسىندىردى.
شەتكى اۋىلدا وقۋشى, جاقىن اۋىلدا ورىن جوق
قوستاناي وبلىسىنىڭ شالعاي اۋىلىنان حابارلاسقان مەكتەپ مۇعالىمى (اتى-ءجونىن ايتپاۋدى سۇرادى) وقۋشى سانىنىڭ جىلدان-جىلعا ازايۋى ايلىعىنا اسەر ەتىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپتە 1 عانا 11-سىنىپ بار, كوپ سىنىپتاردا وقۋشى سانى از. سىنىپتا بوس پارتالار كوبەيگەن سايىن قورقىنىش ۇدەي تۇسەدى. «باستاۋىش سىنىپتاردا 6-8 وقۋشىدان وتىر. تاياۋدا مەكتەپ ديرەكتورى كەلەسى جىلى سىنىپ بولۋبولماۋى بەلگىسىز ەكەنىن ايتتى. دەمەك, ماعان جۇمىس جوق دەگەن ءسوز. مۇنىڭ سەبەبى, قازىر حالىق كوبىنە وبلىس ورتالىقتارىنا نەمەسە ءىرى قالالارعا قونىس اۋدارعىسى كەلەدى. شالعاي ەلدى مەكەندەردەن كوبى قاشادى», دەيدى پەداگوگ. ءسوزىنىڭ جانى بار, «100 مەكتەپ» باعدارلاماسىمەن سالىنعان الىس اۋىلداعى مەكتەپتەردىڭ اشىلۋىنان جابىلۋى جىلدام بولعان جايتتار كەزدەسەدى. ويتكەنى وقۋشى جوق, وسىندايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مەملەكەت قارجىسىن ءتيىمدى پايدالانۋدى تاپسىرعان ەسكەرتۋلەر ەسكە تۇسەدى.
ءاليحاننىڭ ايتقانى
مەكتەپتى ارالاپ, باسشىلىقتان بار جاعدايدىڭ جاقسى ەكەنىنە قانىعىپ قايتىپ بارا جاتقاندا اۋلادا ويناپ جۇرگەن 3-سىنىپتىڭ وقۋشىسىن جولىقتىردىم. مۇعالىمدەرىن ماقتاعان ول ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ايتقاندا دا توسىلمادى. «جۇرت تۇسكى اس ءىشىپ جاتقاندا نەمەسە ۇزىلىستە جۇمىستاعىلار دەمالعاندا ءبىز ساباق وقىپ وتىرامىز. ساعات 11:40-تا كىرەمىز دە, تۇسكى تورتكە تاياۋ شىعامىز. ەكىنشى اۋىسىمدامىز عوي», دەيدى قوسشىداعى 1200 ورىندىق №2 مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ جاتقان 3617 بالانىڭ ءبىرى. 480 بالاعا شاقتالعان قوسشى №1 مەكتەبىندە مىڭ جارىمنان اسا وقۋشى بار. ال تايتوبە اۋىلىنداعى مەكتەپتە 560 بالا بار, بىراق بۇل ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى 300 ورىنعا لايىقتالعان. دەگەنمەن, وكرۋگ اكىمى ەرجان ماقسۇت ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, تايتوبەدەگى مەكتەپ جاڭا. ونداعى حالىق مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعىن كورىپ وتىرعان جوق. «ال قوسشىداعى ماسەلە كەلەر جىلى شەشىمىن تابادى. مىنە, ءبىر-ەكى ايدان كەيىن جاڭا مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالادى. 2020 جىلى قىركۇيەكتە 1200 ورىندىق مەكتەپ وقۋشىلارعا ەسىگىن اشادى», دەيدى اۋىل باسشىسى. الايدا تايتوبە مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى مۇسابەك شۋاقباي ۇلى: «ەل استاناسىنا جاقىن جەردە بولعاندىقتان, اۋىلىمىزعا كوشىپ كەلۋشىلەر قاتارى كوپ. قازىر ءۇش اۋىسىم جوق. بىراق 1-2 جىلدا مەكتەپ سالىنباسا, بۇل ماسەلە الدىمىزدان شىعۋى مۇمكىن. مەكتەپتىڭ سىرتى ءۇلكەن كورىنگەنىمەن, ىشىندە 22 سىنىپ قانا بار. مەملەكەتتىك جوسپاردا بولعانىمەن, كورشى قوسشىدا سالىنادى. بىزگە كەزەكتىڭ قاشان كەلەتىنىن بىلمەيمىز», دەدى.
جىل سايىنعى وقۋ جەتىستىكتەرىن سىرتتاي باعالاۋ (وجسب) مەن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) ءناتيجەلەرى اۋىل مەكتەپتەرىندەگى ءبىلىم ساپاسىنىڭ قالا مەكتەپتەرىنە قاراعاندا ەداۋىر تومەن ەكەنىن كورسەتەدى. ءۇش ساراپشىنىڭ اۆتورلىعىمەن جاريالانعان «اۋىلداعى مەكتەپ ءبىلىمىنىڭ ساپاسى: ۇلتتىق جانە حالىقارالىق باعالاۋ ناتيجەلەرىن تالداۋ» اتتى زەرتتەۋ ماقالادا ۇبت قورىتىندىسى بويىنشا اۋىلدىق تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى بايقالاتىنى جازىلعان. «2017 جىلى قالا جانە اۋىلدىق مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇبت كورسەتكىشتەرى اراسىنداعى الشاقتىق ەل بويىنشا سوڭعى بەس جىلدا ورتاشا ماننەن اسىپ, 8,98 بالدى قۇرادى», دەيدى زەرتتەۋشىلەر. ال پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي عىلىمي قىزمەتكەرى سليامجار احمەتجاروۆ ەىدۇ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, قازاقستاندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە وقىتۋ دەڭگەيى قالالىق ءبىلىم بەرۋدەن ەكى جىلعا ارتتا قالعانىن ايتادى.
قوردى قايدان الامىز؟
اۋىل مەكتەپتەرىندەگى ينتەرنەتتىڭ جايى جوعارىدا ايتىلدى. وسىدان سوڭ شالعاي ءبىلىم وشاقتارىنداعى وقۋشىلار كىتاپحاناعا باس سۇعاتىنى بەلگىلى. ونداعى قور قانداي؟ ەلورداداعى №16 مەكتەپتە 50 035 كىتاپ بار ەكەن. ال تۇركىستان وبلىسى, سارىاعاش اۋدانى جىلعا اۋىلىنداعى №12 مەكتەپتە 16 000 كىتاپ بار. قالا مەكتەبىندەگى كىتاپحانا قورىنان 34 مىڭعا از. وسىدان-اق اۋىل وقۋشىلارىنىڭ ءمۇمكىندىك اياسىن باعامداي بەرىڭىز. تاعى ءبىر ەسكەرەتىنى, 16 مىڭ كىتاپتىڭ 11100-ءى, ياعني 70 پايىزعا جۋىعى – وقۋلىقتار. وقۋشىعا قاجەتتى باستى قۇرال وقۋلىق ەكەنى انىق. الايدا ويلاۋ ءورىسى مەن ىزدەنىس اياسىن, تانىم كەڭىستىگىن كەڭەيتەتىن كوركەم ادەبيەتتەر نەبارى 30 پايىزدى قۇرايدى. «وقۋلىقتاردى كوبىنە جوعارى سىنىپتار پايدالانادى. بالالار, اسىرەسە ورتاڭعى سىنىپتىڭ وقۋشىلارى كوركەم ادەبيەتتى كوبىرەك وقىعىسى كەلەدى. ءبىراق كىتاپ جەتىسپەيدى. 5 پەن 9-سىنىپ وقۋشىلارىنا ءتىپتى كوركەم ادەبيەت جوق قوي. ولار پوۆەست, شاعىن رومان, جاڭا اڭگىمەلەرگە قىزىعادى. باستاۋىش سىنىپتىڭ بالالارىنا ارنالعان بۇرىنعى ەرتەگىلەر, كىتاپتار, يلليۋستراتسيالى كىتاپشالار مۇلدە جوقتىڭ قاسى. قازاق ەرتەگىلەرىنىڭ قاراسىن دا كورمەي قالدىق», دەيدى اتالعان اۋىل مەكتەبىنىڭ كىتاپحاناشىسى دامەش ەركىنبەكقىزى.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!», تاجىريبەمەن – قالاعا
بۇل باعدارلاما اۋىل مەكتەپتەرىندەگى كادر تاپشىلىعىن شەشۋگە, مامانداردىڭ ساپالىق قۇرامىن ءوسىرۋگە سەپتىگىن تيگىزگەنى راس. الايدا, ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ەكى ماسەلە دە تولىعىمەن شەشىلمەي تۇر. سەبەبى جاس مامانداردىڭ باسىم ءبولىگى 3 جىلدىق ءتيىستى ەڭبەك ءوتىلىن وتەپ بولعاننان كەيىن قالاعا قايتىپ كەتەتىن كورىنەدى. «كوپتەگەن اۋىلدىق مەكتەپتەردە پەداگوگ مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بار. جىل سايىن اۋىلدارعا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا جاس پەداگوگتار باعىتتالادى. اكىمدەردىڭ باستاماسىمەن جاس مامانداردى قولداۋ بويىنشا ناقتى شارالار ىسكە اسىرىلادى. بىراق تۇراقتى كەرى بايلانىس جوق. جاس مامانداردىڭ كوبى ەكى جىلداي جۇمىس ىستەپ, جاڭا بولاشاق ىزدەۋ ءۇشىن قالاعا قايتىپ كەتەتىنى جاڭالىق ەمەس. دەنى وقۋ جۇكتەمەسىنىڭ جانە تۇرعىن ءۇيدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى كەتىپ قالادى», دەيدى «اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعى» دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جاننات مۋسينا.
جاعدايدىڭ ساپاعا اسەرى
ج.مۋسينا ەىدۇ دەرەكتەرى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ورتاسى, مەكتەپ عيماراتى بالالاردىڭ ۇلگەرىمىنە ىقپال ەتەتىنىن ايتادى. «تەمپەراتۋرا, جەلدەتكىش جانە قاۋىپسىزدىك سياقتى فاكتورلار – ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنىڭ باستاپقى شارتتارى. ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنىڭ ساپاسى وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمىن 25%-عا دەيىن ارتتىرۋى مۇمكىن. قازاقستانداعى اۋىلدىق شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ 42,5%-ى بەيىمدەلگەن عيماراتتاردا ورنالاسقان. ال مەكتەپتەردىڭ 28,2%-دا تاسىپ اكەلىنەتىن سۋ پايدالانىلادى. اۋىلداعى مەكتەپتەردىڭ 56%-ىندا اۋلاداعى دارەتحانا عانا بار. ال 10,3%-ى پەشپەن جىلىتىلادى», دەيدى ول. جاسالعان جاعدايدىڭ راقاتىن كورە الماي, ىشتەگى اجەتحانا بولا تۇرا ءالى كۇنگە سىرتقا شىعاتىن اۋىل وقۋشىلارى بار.
