ۇلتتىق اسحانا ىزدەگەن اپەننين ازاماتى
قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ وركەندەگەن سالالارىنىڭ ءبىرى – تۋريزم. جىل سايىن بريتان ارالىنا 40 ملن-عا تاقاۋ شەتەلدىك كەلىپ, وسى يندۋستريادان قازىناعا 28 ملرد فۋنت ستەرلينگكە جۋىق (35 ملرد دوللار) تابىس تۇسەدى ەكەن. سوڭعى كەزدەرى گاسترونوميالىق تۋريزم ايرىقشا قارقىن الىپ كەلەدى. جالپى, ءوزىمنىڭ وسى تاقىرىپقا توقتالۋىما نە تۇرتكى بولعانىن ايتا كەتەيىن. وعان يتاليالىق دوسىم پاولو مياتستسي سەبەپكەر. اپەننين تۇبەگىنىڭ ازاماتىمەن ەلورداعا بارا جاتقانىمدا تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. جول ۇستىندە نەاپوليتاندىق ازامات قازاقستانداعى قوعامدىق تاماقتانۋعا قاتىستى ءبىراز ماسەلەنى ايتتى. پاولو باس شاھارداعى شەتەلدىك كومپانيانىڭ بىرىنە كەلىسىمشارتپەن جۇمىسقا ورنالاسقان. مۇناي-گاز سالاسى مامانىنىڭ قازاق ەلىندەگى كەلىسىمشارتى بيىل تامامدالماق. ءۇش جىلدىڭ كولەمىندە پاولونىڭ قازاقستانداعى كورگەن قىزىقتارى از ەمەس. سۇحباتتاسىمىز, اسىرەسە قوعامدىق ورىندارداعى اس ءمازىرى جايلى كوسىلە سويلەدى. ول ەلگە كەلگەن بويدا بىردەن ۇلتتىق اسحانانى ىزدەۋگە كوشكەن. «نۇرلى جول» بۋلۆارىنىڭ بويىنداعى ساۋدا كەشەندەرىنەن باستاپ, Astana Hub-تىڭ ماڭىنداعى ءىرى ساۋدا-ويىن ساۋىق ورتالىعىنا دەيىن ارالاپتى. سونداعى تاپقانى – وزبەكتىڭ پالاۋى, امەريكالىق ستەيك جانە ءوز ەلىنىڭ پاستاسى. الايدا قازاقتىڭ «پاستاسىنان» يتاليالىق ءدامدى مۇلدە سەزبەگەنىن ايتادى. البەتتە, فاستفۋد جانە باسقا دا تاماقتانۋ ورىندارىنىڭ كوپتىگى ارتىق ەتپەيدى. دەسە دە سونىڭ اراسىنان ءداستۇرلى اسحاناعا ويىپ تۇرىپ ورىن بەرىلمەۋى پاولوعا تۇسىنىكسىز.
– Starbucks, Costa Coffee-ءنىڭ كاپۋچينوسىن نەمەسە لاتتەنى نيۋ-يورك پەن لوندوننىڭ كەز كەلگەن مەتروسىنىڭ ماڭىنان تابۋعا بولادى. سول سياقتى فاستفۋد ونىمدەرى دە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارالعان. ارينە, ونىڭ قازاقستاندا دا بولۋى زاڭدىلىق شىعار. دەگەنمەن, وزگە مەملەكەتتىڭ ازاماتى رەتىندە مەنى ۇلتتىق تاعام اسحاناسى قىزىقتىردى, بۇل كەز كەلگەن يتاليالىقتى قىزىقتىرادى. ءداستۇرلى مەيرامحانا جوق ەمەس, بار ەكەن. سىرتقى, ىشكى ينتەرەرلەرى زاماناۋي ۇلگىدە بەزەندىرىلگەن. بىراق ۇلتتىق كولوريت تاپپادىم. ءداستۇرلى تاعامدار بۇگىنگە ساي كرەاتيۆپەن دايىندالعان, ءدامى دە سوعان ساي. ۇلتتىق مەيرامحانادا وزگە ەلدەردىڭ تاعامى مازىرگە قوسىلعانى ءسال تۇسىنىكسىز, – دەيدى مياتستسي مىرزا.
PR-دىڭ كوكەسى – قوناقجايلىق
جالپى, ساپالى تاماقتانۋ ورىندارىنان حابارى از تۋريستەر تۇزاققا ءجيى تۇسەدى. لوندونداعى لەستەر-سكۆەر, نيۋ-يوركتەگى تايمس-سكۆەر «تۋريستەرگە ارنالعان قاقپان» دەپ سودان اتالىپ كەتسە كەرەك. بۇل جايىندا Financial Times شولۋشىسى تيم حارفورد ءوزىنىڭ «تاساداعى ەكونوميست» («The Undercover Economist») اتتى ەڭبەگىندە كەڭىنەن قاۋزايدى.
قوش, سونىمەن بىزدەگى پروبلەما مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. نەاپوليتاندىق ينجەنەردىڭ بۇل اڭگىمەنى قوزعاۋى تەگىن ەمەس ەكەن. ونىڭ اعاسى ۆيتتوريونىڭ نەاپول پروۆينتسياسىنا قاراستى كۆارتو كوممۋناسىندا جەكە ءدامحاناسى مەن مەيرامحاناسى بار كورىنەدى. پاولونىڭ تاعامعا تالعاممەن قاراۋىنىڭ سىرى وسىندا جاتىر. ونىڭ قىراعى كوزى سەرۆيستەگى ولقىلىقتاردى دا بايقاعان. بىرىنشىدەن, وتاندىق مەيرامحانالارعا ءتان قۇبىلىس – تۇراقتى كادردىڭ جوقتىعى. ول اكىمگەردەن باستاپ داياشىلارعا دەيىن قۇرامنىڭ ءجيى وزگەرىسكە ۇشىرايتىنىن العا تارتتى. جاسىراتىنى جوق, بىزدەگى داياشىلىق قىزمەتكە كوبىنە ستۋدەنت جاستار تارتىلادى, دەنى قوسىمشا تابىس رەتىندە كورەدى. ەۋروپادا كەرىسىنشە. باتىس ەلدەرىندە ءتىپتى داياشىلاردىڭ ديناستياسى قالىپتاسقان اۋلەتتەر بار. ماسەلەن, جوعارىدا كەلتىرگەن ۆيتتوريو ءمياتستسيدىڭ مەيرامحاناسىندا جاسى 60-تان اسقان, 30 جىلدىق تاجىريبەسى بار كانىگى داياشى قىزمەت ەتەدى ەكەن. تۇراقتى مەيماندار باسقا ەمەس, ءدال سول داياشىنىڭ قىزمەت كورسەتۋىن تالاپ ەتەتىن كورىنەدى.
ونداعى داياشىلاردىڭ ورتاشا جالاقىسى ساعاتىنا شامامەن 800-1000 ەۋرونى قۇرايدى. جۇمىس ۋاقىتىنىڭ مولشەرى 4-7 ساعاتقا ارالىعىندا. قاراپايىم داياشىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن ءوزىڭىز باعامداي بەرىڭىز. ماقتاۋلى قىزمەتكەر ميلان شاھارىندا كاسىبي مەكتەبىن دە اشقان. ونىڭ كليەنتتەرمەن بايلانىس جاساۋداعى قۇپياسى – ينتەراكتيۆتى قاتىناس. بۇل ەكىنشى ماسەلە, كەلگەن ءار ادامنىڭ كوڭىلىن تابا ءبىلۋ – كۇردەلى ونەر. مەيرامحانا اكىمگەرى باستاعان ۇجىم بارلىق كەلۋشىنىڭ پسيحولوگياسىن زەرتتەۋگە كۇش سالاتىن كورىنەدى. تاپسىرىس الىنعان سوڭ, دەرەكتەر بازاسى باس اسپازعا تابىستالادى. ءناتيجەسىندە, ءار تاپسىرىس ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىنا ساي ازىرلەنەدى ەكەن. ۇشىنشىدەن, كليەنتتەردىڭ قالتاسى ءمازىردىڭ قۇنىن كوتەرمەۋى ىقتيمال. وسىندايدا تەگىن قىزمەت كورسەتۋدەن دە قاشپايدى ەكەن يتاليالىق رەستوراتورلار. ءويتكەنى تۋريستەردىڭ, كورسەتىلگەن قىزمەت جايلى باسقالارمەن وي ءبولىسۋى, جىلى پىكىر ءبىلدىرۋى ابدەن ءمۇمكىن. ال تەگىن جارناما ەشكىمگە, ەشقاشان ارتىق بولماعان.
ەندى مىنا ءبىر قىزىقتى قاراڭىز. شەتەلدىك ازامات استانادان ءۇش جىل ىزدەپ تاپپاعانىن قاراپايىم اۋىلدان تاۋىپتى. پاولوعا جۇمىستاعى ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى شىعىس قازاقستاننىڭ اباي اۋدانىنا ساپارلاپ قايتۋعا كەڭەس بەرەدى. بۇل كەڭەستى قۇپ العان ول ناۋرىز مەرەكەسىندەگى دەمالىستى ءساتتى پايدالانىپ, شىعىسقا اتتانعان. وسى ساپاردا ول ماركو پولونىڭ دەشتى قىپشاق دالاسىن تاپقانداي اسەر العانىن تامسانا بايانداپ بەردى.
– كوشپەلى حالىققا ءتان ناعىز ءمادەنيەتتى مەن قالادان ەمەس, قاراپايىم قازاق اۋىلىنان كوردىم. اۋىل تۇرعىندارىنا سەنىڭ كىم ەكەنىڭ, لاۋازىمىڭ قانداي ەكەنى ءبارىبىر. ولار ءۇشىن كەلگەن قوناقتىڭ بارلىعى تەڭ. اسىرەسە الىستان كەلگەن جولاۋشىنى كۇتىپ الۋ ءداستۇرى قاتتى ۇنادى. ناعىز اسىلعان ەتتى – قازاقتىڭ پروۆينتسيالىق ايماعىنان تاپتىم. ءدامى ءتىل ءۇيىرەدى. سول ەرەكشە ءدام ءالى تاڭدايىمدا تۇرعانداي. ال ونى جاسى سەكسەننەن اسقان, 10 بالانى دۇنيەگە اكەلگەن قارت انا دايىنداعانىن ەستىگەندە, تاڭدانىسىمدا شەك بولمادى. ەتتى ءپىسىرۋدىڭ تەحنولوگياسىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن جازىپ الدىم. ەشقانداي كرەاتيۆتىڭ, زاماناۋي ترەندتىڭ قاجەتى جوق. بار ءداستۇردى باعالاپ, ساقتاي ءبىلۋ كەرەك. شىنايىلىق دەگەنىمىز وسى. كورسەتىلگەن قىزمەتتەرىنە قاراجات ۇسىنىپ ەدىم, ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى. كەرىسىنشە شاپان دەگەن ءداستۇرلى كيىمدەرىن سىيلاپ, كوپ قىلىپ ەت سالىپ بەردى. دالا فيلوسوفياسىن ەندى ۇعىپ وتىرمىن. قازاقتىڭ قارت انالارى ميشلەن جۇلدىزىنا ابدەن لايىق. امەريكا اشىپ, برەندتى سىرتتان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ۇلتتىق كولوريت جويىلماعان قوناقجايلىق مەيرامحانا بيزنەسىنە ەنگىزىلسە – ۇتىلمايتىندارىڭىز انىق, – دەپ ويىن تۇيىندەدى ەۋروپا تۇرعىنى.
قوعامدىق تاماقتانۋ يندۋسترياسى دامي تۇسەدى
ستاتيستيكاعا كوز جۇگىرتسەك, كورشىلەس قىتاي مەملەكەتىندە قىزمەت كورسەتۋدەگى ءوسىم ديناميكاسى 5,5% دەڭگەيىندە. «جەنمين جيباو» گازەتىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, بىلتىر قىتاي ەلى قوعامدىق تاماقتانۋ وندىرىسىنەن 4 ترلن يۋان كىرىس تاپقان.
قىتايلىقتار يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن تاماقتانۋ يندۋسترياسىن كەڭەيتۋدى كوزدەۋدە. قازىردىڭ وزىندە ونلاين-نارىقتى كەڭىنەن پايدالانىپ ءجۇر. IIMedia Research جاھاندىق كونسالتينگتىك اگەنتتىكتىڭ ءمالىمەتىنە جۇگىنسەك, بۇل ەلدە 300 ملن-نان اسا ادام اسقا تاپسىرىس بەرۋدە ونلاين-قىزمەتتى قولدانىپتى. قىتاي نارىعىنا قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردىڭ دە شىعۋىنا مۇمكىندىك بار. سەبەبى ولار قازاق جەرىندە شىعارىلاتىن ءونىمدى ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا دەپ قابىلدايدى, سۇرانىس جوعارى.
اقش-تا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى وڭ ديناميكا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, عىلىم, قارجى, ساۋدا, كولىك جانە بايلانىس, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتتەرى, سونداي-اق ءتۇرلى كاسىبي ءارى جەكە قىزمەتتەردە بايقالادى ەكەن. قازىر الىپ ەلدەگى مەيرامحانا بيزنەسى قۇلدىراۋ كەزەڭىندە. ساراپشىلار, ونى ونلاين-قىزمەتتەر مەن جەدەل تاماقتاندىرۋ كاسىپورىندارىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستىرادى. دەگەنمەن پرەميۋم ساناتىنداعى مەيرامحانالارعا جانە جىلدام تاعام ءدامحانالارىنا سۇرانىس ءالى دە بولسا جوعارى. قولجەتىمدى باعاعا ساپالى اس ءمازىرىن ۇسىناتىن, سونىمەن قوسا ءموبيلدى قىزمەت كورسەتەتىن ورىندارعا كليەنتتەردىڭ قىزىعۋشىلىعى باسىم. ماسەلەن, Chipotle Mexican Grill (CMG, NYSE) جەلىسىنىڭ تانىمالدىعى كۇن ساناپ ارتىپ, ساۋدا نۇكتەلەرى كوبەيىپ كەلەدى. Starbucks-تىڭ دا ابىرويى ۋاقىت ساناپ نىعايىپ جاتىر. تاماق ونىمدەرىنىڭ ساۋداسىنان كومپانيا تابىسى ءبىر جارىم ەسەگە ءوستى. الداعى ۋاقىتتا جاڭا اس ءمازىرىنىڭ كومەگىمەن قوسىمشا ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانىن ەسەلەپ, ورتاشا چەكتىڭ قۇنىن كوتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قازاقستانداعى احۋالدى باعامداساق, تاياۋدا ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى رۋسلان ءدالەنوۆ 2018 جىلى وتاندىق تاۋارلاردىڭ جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى 68,3 ملرد اقش دوللارىن قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ەكسپورتى 7,3 ملرد اقش دوللارى بولىپتى.
ر.دالەنوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2022 جىلعا قاراي كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى 2,4 ملرد-قا ءوسىرىپ 9,7 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ مەجەسى قويىلىپ وتىر. وسىنىڭ اراسىندا تۋريزمگە تيەسىلى سوما 2,4 ملرد-تى قۇراماق.
جاقسىلىق مۇراتقالي,
جۋرناليست
سەمەي
