22 ءساۋىر، 2019

قحا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جوبالارىن تالقىلادى

600 رەت كورسەتىلدى

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى - قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «مەملەكەتتىك ءتىل – كەلىسىم مەن بىرلىكتىڭ نەگىزى» اتتى جيىن ءوتتى. شارا اياسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ مەن دامىتۋعا، لاتىن الىپبيىنە كوشۋگە باعىتتالعان جوبالار كەڭىنەن تانىستىرىلدى.

جيىنعا ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى «ءتىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى انار فازىلجانوۆا، «سيتۋاتيۆنىي كازاحسكي»  كىتابىنىڭ اۆتورى، جازۋشى قانات تاسىبەكوۆ، وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى، ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى جانە باسقا دا سالا ماماندارى قاتىستى. جيىندا ءسوز العان ج.تۇيمەباەۆ مەملەكەتتىك ءتىل قوعامداعى كەلىسىم مەن بىرلىكتىڭ نەگىزى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ. سەبەبى، ءتىل – قاتىم-قاتىناس قۇرالى رەتىندە كوپەتنوستى قازاقستان حالقىن بىرىكتىرۋشى كۇش. سوندىقتان ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوستىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋى ءۇشىن بارىنشا كۇش جۇمساۋىمىز قاجەت. بىرىنشىدەن، قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى ورتا ءبىلىمدى تامامداعان كەزدە مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىقتاي ءبىلۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن، مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن الدىڭعى بۋىن، سونداي-اق، ۇزاق ۋاقىتقا قونىس اۋدارىپ كەلگەن ادامدار ءۇشىن قازاق ءتىلىن از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇيرەنۋگە جاعداي تۋعىزامىز، - دەدى ج.تۇيمەباەۆ. وسىعان بايلانىستى سپيكەر قازاقستاننىڭ بارلىق ەتنيكالىق توپتارى ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «بۇل كەزەكتە اسسامبلەيا ەتنوستارعا ءوز ءتىلىن مەڭگەرۋىنە قالاي قولايلى جاعداي تۋعىزسا، ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ۇيرەنۋىنە دە سولاي ىڭعايلى جاعداي تۋعىزۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرنەشە تىلدە سويلەيتىن جاستار ءوستى. ولار بىرنەشە ءتىلدى ءبىلۋ وزدەرىنىڭ امبيتسيالارىن جانە جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى الەۋمەتتىك فاكتور ەكەنىن دالەلدەيدى»، - دەدى حاتشىلىقتىڭ باسشىسى. ول اسسامبلەيانىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەسىنىڭ قولداۋىمەن بەس جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇزەگە اسىرىلعان «قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى» جوباسىنىڭ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى.

«الەمدەگى كوپتەگەن تىلدەردە ۇلتتىق كورپۋستار بار. جالپى قابىلدانعان ۇلگى – اعىلشىن ءتىلى. قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى – بۇل جاھاندىق گيپەرماتىن، جاڭا قالىپتاسقان بىرەگەي لەكسيكوگرافيالىق جۇمىس. بۇل 300 ميلليوننان استام قازاق ءسوزىن قامتيتىن تەرەڭ تۇسىندىرىلگەن اشىق كومپيۋتەرلىك جۇيە»، - دەدى جانسەيىت تۇيمەباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل تومدىق لەكسيكوگرافيالىق كورپۋس كەڭەيتىلىپ، جاڭا سوزدەر مەن تۇجىرىمدامالارمەن تولىقتىرىلىپ وتىرادى.


ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى «ءتىل قازىنا» عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى انار فازىلجانوۆا ۇلتتىق كورپۋس قۇرۋ مەن ولاردىڭ تۇرلەرى تۋرالى كەڭىنەن بايانداما جاسادى. بۇل تاراپتا بىرنەشە جىلدان بەرى ىزدەنىپ جۇرگەن عالىم اتالعان جوبانىڭ قحا قولداۋىمەن العاشقى كەزەڭىنىڭ جۇزەگە اسىرىلعانىن جەتكىزدى. ياعني، ءاربىر دامىعان مەملەكەت، ءبىرتۇتاس ەلدەردە وزدەرىنىڭ ۇلتتىق-تىلدىك كورپۋستارى قالىپتاسقان. مىسالى، بريتان ۇلتتىق كورپۋسىنىڭ بازاسىندا 1 ميلليارد سوزدەن تۇراتىن اعىلشىن تىلىندەگى ەلەكتروندى ءماتىن بار.

«مۇنداي ءماتىن Google جۇيەسىنىڭ دەرەكقورىندا دا بار. بىراق كورپۋس ارقىلى اننوتاتسيالىق ءماتىن ارقىلى، كەز كەلگەن ءسوزدى باسۋ ارقىلى ماعىناسى جايىنداعى تولىق اقپاراتقا قانىعا الاسىز»، - دەپ ءتۇسىندىردى انار فازىلجانوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى – ءتىلدى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى جاھاندىق جەلىگە ەنگىزۋ تۇرعىسىنان بىردەن ءبىر كەرەك جوبا.


ال قازاق ءتىلىن ەلۋ جاسقا جەتكەندە ۇيرەنگەن قانات تاسىبەكوۆ «سيتۋاتيۆنىي كازاحسكي» اتتى ەڭبەگىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ، ءتىلدى وزدىگىنەن ۇيرەنۋدىڭ پراكتيكاسى مەن ونىڭ ءارتۇرلى ءادىس-تاسىلدەرى، تىلدىك ورتانىڭ مادەنيەتى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. سونداي-اق، ەكى جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «مامىلە» كلۋبىنىڭ جۇمىسىنا دا توقتالدى.
– نەگىزگى ماقسات – مەملەكەتتىك ءتىلدى قازاق حالقىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى، داستۇرلەرى، مەنتاليتەتى مەن ومىرلىك قۇندىلىقتارى ارقىلى زەرتتەۋ، - دەگەن لينگۆيست كىتابىندا ۇسىنىلعان ءادىس مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋدىڭ، اسىرەسە ءارتۇرلى ەتنيكالىق توپ وكىلدەرىنىڭ وتە ءتيىمدى قۇرالى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. 

مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قىزمەتى مەن قوعامدىق اياسىن كەڭەيتۋدە جەكەلەگەن باستامالارىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى «LINGVA TEN» ءتىل مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ كيم دە قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسى تۋرالى جوبالارىن كوپ نازارىنا ۇسىندى. ال بەلگىلى جازۋشى، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى، اۋدارماشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى كامال الپەيىسوۆا قحا-نىڭ «مىڭ بالا» رەسپۋبليكالىق مادەني-اعارتۋشىلىق جوباسى تۋرالى باياندادى. سونداي-اق، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ، «سيقىرلى ارىپتەر مەن سوزدەر الەمىندە» كەشەنى نەگىزىندە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردى قازاق تىلىنە ۇيرەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر تالقىلاندى. ال ءتىلدى مەڭگەرگىسى كەلەتىندەرگە ءتيىستى ورتا قۇرۋ ماقساتىندا جاسالعان «مامىلە» جوباسى جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە ارنالعان «شاڭىراق» جوباسى ۇسىنىلىپ، «ءShuǵylakىtap» باسپاسىنىڭ «ءۇش ءتىلدىڭ پاتشالىعى. The kingdom of three languages. كورولەۆستۆو ترەح يازىكوۆ» وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنى نەگىزىندە مەكتەپكە دەيىنگى ءۇشتىلدى ءبىلىم بەرۋدى ىسكە اسىرۋ تۋرالى اقپارات بەرىلدى.







سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

ۇقساس جاڭالىقتار