جادىمدا تۇر جاڭعىرىپ
جۇما, 21 جەلتوقسان 2012 7:17
1961 جىلدىڭ مامىر ايى ەدى. جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە قاجەتتى قۇجاتتارىمدى جيناپ جۇرگەنمىن. ۇزىناعاشتاعى اۋداندىق ەمحانادان ۋ-86 فورماسىنداعى انىقتاما قاعازىن الۋ ءۇشىن ءبىر اپتاعا جۋىق ۋاقىتىم كەتتى. ءبىر جاقسىسى, بۇل جەردە ءوزىم قۇرالپى قىز-جىگىتتەر كوپ ەكەن. ولارمەن تانىسقاننان كەيىن قالعان شارۋالاردى بىرگە ءجۇرىپ بىتىردىك. اقىرى ءتيىستى قۇجات تا قولعا ءتيدى-اۋ… سودان: «الماتى قايداسىڭ؟» دەسىپ اۆتوبەكەتكە كەلىپ, كولىك توسىپ تۇرعانبىز.
جۇما, 21 جەلتوقسان 2012 7:17
1961 جىلدىڭ مامىر ايى ەدى. جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە قاجەتتى قۇجاتتارىمدى جيناپ جۇرگەنمىن. ۇزىناعاشتاعى اۋداندىق ەمحانادان ۋ-86 فورماسىنداعى انىقتاما قاعازىن الۋ ءۇشىن ءبىر اپتاعا جۋىق ۋاقىتىم كەتتى. ءبىر جاقسىسى, بۇل جەردە ءوزىم قۇرالپى قىز-جىگىتتەر كوپ ەكەن. ولارمەن تانىسقاننان كەيىن قالعان شارۋالاردى بىرگە ءجۇرىپ بىتىردىك. اقىرى ءتيىستى قۇجات تا قولعا ءتيدى-اۋ… سودان: «الماتى قايداسىڭ؟» دەسىپ اۆتوبەكەتكە كەلىپ, كولىك توسىپ تۇرعانبىز. قاسىمىزعا ءيمانجۇزدى جان كەلىپ امانداستى. كوزىمە جىلىۇشىراي كەتتى. مەن قادىرلى ۇستاز ابدىرازاق اعايدى بىردەن تانىدىم. ول ءا دەگەننەن جاي-جاپسارىمدى سۇراۋعا كىرىستى.
– سەن ءماسىمحاننىڭ قىزى ەمەسپىسىڭ؟ ءيا, شىراعىم, وقۋىڭ قالاي؟
– ءيا, اعا. الماتىعا وقۋعا بارسام دەپ ەدىم…
– تالابىڭدى قۇپتايمىن, ءبىلىم الۋ كەرەك. قازگۋ-گە باراتىن شىعارسىڭ, بۇل ويىڭ دۇرىس – دەدى ويىمدى وقىپ قويعانداي.
قوشتاساردا ول كىسى جولىڭ وڭعارىلسىن دەپ باتاسىن بەردى. كوڭىلىم كوتەرىلىپ قالدى. ىشتەي تولقىپ كەتتىم. قاسىمداعىلار ماعان اعالىق مەيىرىممەن باتاسىن بەرگەن بەيتانىس جان جايلى بىلگىسى كەلىپ العاشقى ساۋالدى قويىپ ۇلگەردى. مەن وزىمە اق تىلەگىن ءبىلدىرىپ, جول سىلتەگەن جاننىڭ ۇلاعاتتى ۇستاز ءابدىرازاق ماميەۆ ەكەنىن ايتتىم. ونەگەلى ىسىمەن كوپكە ۇلگى بولعان مۇعالىمنىڭ ەسىمىنە ولار دا سىرتتاي قانىق بولىپ شىقتى.
قازگۋ-گە قۇجات تاپسىرىپ, الاڭسىز ەمتيحاندارعا دايىندالۋعا كىرىسىپ تە كەتتىم. بۇرىنعىداي جۇرەكسىنبەيتىن سەكىلدىمىن. ابدىرازاق اعايدىڭ ءسوزى مەنى قاناتتاندىرعانداي. ءوز-وزىمە سەنىمدىمىن. ەش كەدەرگىسىز وقۋعا تۇسەتىنىمە كۇماندانعان جوقپىن. اۋىلدا ءجۇرىپ كىتاپحانادان شىقپاي بىرقاتار قازاق جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن زەيىن قويا وقىعانىمنىڭ كومەگى ءتيدى. اعا تىلەگى العاۋسىز ەكەن, سول جىلى ستۋدەنت اتاندىم…
ۇستاز ءتالىمى مەن ۇلاعاتى ءاربىر شاكىرت جۇرەگىندە ماڭگىلىك ساقتالارى بەلگىلى. اكەمنىڭ كوزىن كورگەن ابدىرازاق ءماميەۆپەن سوناۋ ءبىر كەزدەگى كەزدەيسوق كەزدەسۋ مەنىڭ سانامدا ماڭگىلىككە ساقتالىپ قالعان ەدى. جاستايىمنان اسىل ازاماتتىڭ جاقسى اتىن ەستىپ وسكەندىكتەن بە, بۇل وقيعا ماعان ەرەكشە اسەر ەتكەن-ءدى.
ابدىرازاق اعا وقىعان, ءبىلىمدى ازامات ەدى. ءبىزدىڭ اۋىلعا كەلگەن العاشقى ۇستاز دەسە دە بولادى. ول 1937 جىلى وقۋىن ءبىتىرىپ, جامبىل اۋىلىنداعى جەتى جىلدىق مەكتەپتەن ەڭبەك جولىن باستايدى. ەكى جىلدان كەيىن ازاماتتىق بورىشىن وتەۋگە اسكەرگە اتتانىپتى. ول بەلورۋسسيا مەن پولشانىڭ شەكاراسىنداعى برەست-ليتوۆسك قامالىنداعى 125-اتقىشتار پولكىندا قاتارداعى جاۋىنگەر بولعان. ەلگە ورالار مەرزىم جەتكەندە تۇتقيىلدان نەمىس باسقىنشىلارى بەيبىت ەلدىڭ شەكاراسىن بۇزىپ ءوتىپ, سوعىس اشادى.
تاريحتاعى ەڭ ءبىر ءجانتۇرشىگەرلىك سوعىس – ۇلى وتان سوعىسى ەكەنىن اركىم بىلەدى. اناسىنان بالاسىن ايىرىپ,تالاي ءسابيدى جەتىم اتاندىرعان, بەيبىت حالىقتى زارلاتقان زۇلماتتىڭ قاندى شايقاستارىنا ءابدىرازاق اعا 1941 جىلدىڭ 22 ماۋسىمىندا بەتپە-بەت كەلەدى. وتانىن سۇيگەن ءوزى سەكىلدى ەرجۇرەك ۇلاندار برەست قامالىندا جان بەرىپ, جان الىسقان قيانكەسكى ۇرىس جۇرگىزەدى. شەكارانى كەسىپ ءوتىپ, از ۋاقىتتا ماسكەۋگە جەتەمىز دەپ ويلاعان دۇشپان مۇنداي تويتارىستى كۇتپەگەنى انىق. برەست ءۇشىن شايقاس ءۇش ايعا سوزىلىپتى. اقىرى سوڭىندا وق-ءدارى ازايىپ, قاتارى سيرەگەن جاۋىنگەرلەر قورشاۋدا قالادى. سوڭعى رەت العا ۇمتىلىپ, ءتىرىدەي قولعا تۇسكەنشە تاۋەكەل ەتىپ, قورشاۋدى جارىپ شىقپاق بولادى. بۋگ وزەنىن كەشىپ ءوتىپ, ارعى جاعالاۋعا جەتكەنشە فاشيستەر تۇتقىنىنا ءتۇسىپ قالادى.
تۇتقىندا ءجۇرىپ, نەبىر قۇقايدى كورىپ,ءتىرى قالعاندارى قاشىپ شىعىپ, كەڭەس اسكەرىنە قوسىلادى. ابدىرازاق ماميەۆ ودان كەيىن دە ەكى جىل مايداننىڭ العا شەبىندە ءجۇرىپ سوعىسادى. ول 1944 جىلى قازان ايىندا ودەسسا قالاسىن ازات ەتۋ شايقاسىندا قاتتى جارالانادى. وق سۇيەكتى تەسىپ وتكەن ەكەن. دارىگەرلەر وڭ اياقتى كەسۋگە ءماجبۇر بولىپتى.
ەل-جۇرتى ءۇشىن اسقار تاۋداي ازاماتتىڭ امان كەلگەنىنىڭ ءوزى ولجا ەدى. ەڭبەك مايدانىندا تولاسسىز جۇمىس ءجۇرىپ جاتقان كەز. اياعىن مايدان دالاسىنا قالدىرسا دا, ەردىڭ ەلگە ورالۋىن جاقسى نىشانعا بالاعان-دى كوپشىلىك. كوپكە سىيلى, كىشىپەيىل بولاتىن. ول سوعىستان كەيىن دە جامبىل اۋىلىنداعى جەتى جىلدىق مەكتەپكە كەلىپ, بالالارعا ءبىلىم بەرۋدى جالعاستىرادى. تۇرار ەسىمدى قىزبەن قول ۇستاسىپ, شاڭىراق كوتەرەدى. ءسويتىپ, كىشكەنتاي شاڭىراق ءۇلكەن وتباسىنا اينالادى.
1951 جىلى ابدىرازاق اعايدى قىزىلاسكەر باستاۋىش مەكتەبىنە ديرەكتور ەتىپ تاعايىندادى. ۇستازدىق – ۇلى ماماندىق. ءا.ماميەۆ بالا بويىنداعى قابىلەتىن تاني بىلەتىن سەزىمتال مۇعالىم عانا ەمەس, باستاۋىش مەكتەپتى گۇلدەندىرگەن تالاپتى باسشى دا بولدى. ونىڭ ەڭبەگى كەزىندە اۋداندىق, وبلىستىق ءبىلىم بولىمدەرى تاراپىنان لايىقتى باعالاندى.
بۇگىندە قىزىلاسكەر اۋىلىنان ءبىر كوشەگە ونىڭ ەسىمى بەرىلگەن. بۇل اۋىل الاتاۋدىڭ بوكتەرىندە قونىس تەپكەن. وسى اۋىلدا ابدىرازاق اعا ەڭبەگىنىڭ ءىزى قالعان مەكتەپ بار. قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە جابىلىپ قالعان ءبىلىم ورداسى كەيىن قايتا اشىلعان. سول كەزدەگى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ شاتتىعىن سوزبەن جەتكىزۋ قيىن. وعان برەست قامالىن قاھارماندىقپەن قورعاعان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ارداقتى ۇستاز ابدىرازاق ماميەۆتىڭ ەسىمى بەرىلەتىنىن ەستىپ مەن دە قۋاندىم.
قازىر بۇرىنعى باستاۋىش مەكتەپتىڭ ورنىندا زامان تالابىنا ساي ءزاۋلىم ءبىلىم ورداسىنىڭ عيماراتى بوي كوتەرگەن. پەداگوگتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جوعارى ءبىلىمدى. ولاردىڭ اراسىندا تاجىريبەسى مول فاريدا بورانباەۆا, ادىلەت ايساەۆ, قۇرالاي ءاشىموۆا سىندى مۇعالىمدەر ەڭبەك ەتۋدە. مەكتەپ ديرەكتورى جىگەرلى جاس مامان – مارات قۇرمانقۇل ۇلى. سونداي-اق مەكتەپتە مۇراجاي بار. وندا وسى مەكتەپتى ۇزاق جىلدار باسقارعان ابدىرازاق اعا مەن تۇرار جەڭگەي جانە ول كىسىمەن قىزمەتتەس بولعان سارقىتباي, جولداس, ناۋرىزباي, تۇرسىن سياقتى وزگە دە ۇستازدار تۋرالى قۇندى دەرەكتەر مەن ءمالىمەتتەر قويىلعان.
ءجاميلا ءماسىمحانوۆا.
