كورشى ەلدىڭ كوشباسشىسى
سەنبى, 6 قازان 2012 8:05
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين 1952 جىلدىڭ 7 قازانىندا لەنينگراد قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1975 جىلى ءوزى تۋعان قالاداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. بۇگىندە اتا جاسى الپىسقا تولىپ وتىرعان ونىڭ ساياسي وليمپكە شىعۋ جولى وسى ۋنيۆەرسيتەتپەن تىعىز بايلانىستى. مۇندا ول ءوزىنىڭ كەيىنگى ءومىر جولىندا بەلدى جولباسشىسى بولعان سول كەزدەگى دوتسەنت اناتولي سوبچاكپەن جاقىن تانىسادى.
سەنبى, 6 قازان 2012 8:05
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين 1952 جىلدىڭ 7 قازانىندا لەنينگراد قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1975 جىلى ءوزى تۋعان قالاداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. بۇگىندە اتا جاسى الپىسقا تولىپ وتىرعان ونىڭ ساياسي وليمپكە شىعۋ جولى وسى ۋنيۆەرسيتەتپەن تىعىز بايلانىستى. مۇندا ول ءوزىنىڭ كەيىنگى ءومىر جولىندا بەلدى جولباسشىسى بولعان سول كەزدەگى دوتسەنت اناتولي سوبچاكپەن جاقىن تانىسادى.
ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن ۆلاديمير پۋتين مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە (مقك) قىزمەتكە جىبەرىلەدى. بۇل سول كەزدەگى كوپ جۇرتتىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن تاڭداۋ-تىن. ويتكەنى, مقك-گە بارعان ادام پاتەرمەن, جاقسى ەڭبەكاقىمەن بىردەن قامتاماسىز ەتىلەتىن. قىزمەت باسپالداقتارىمەن تەزىرەك وسۋىنە دە جاعداي جاسالاتىن. ەڭ باستىسى بۇل بيلىكتىڭ وعان ءسوزسىز سەنىم بىلدىرگەنىن سەزدىرەتىن يشارا ەدى. ال ول سول كەزدەگى جاستاردىڭ كوبىنىڭ باستى ارمانى بولعان. بيلىكتىڭ سەنىمىنە كىرۋ جولىندا بولاشاعىن قاتتى ويلاعان قىز-جىگىتتەر ۇلكەن بەلسەندىلىك كورسەتىپ باعاتىن. ونداي جاستار ءتىپتى ستۋدەنت اۋديتورياسىنان پارتيا قاتارىنا ءوتىپ الۋعا تىرىساتىن. ءويتكەنى, ول جارقىن بولاشاققا جارىق ساۋلە ءتۇسىرۋ دەگەن ءسوز ەدى. جاس ۆلاديمير دە سونداي بەلسەندىلەردىڭ ءبىرى بولعانى كورىنىپ تۇر: ول دا ستۋدەنت بولىپ جۇرگەندە-اق پارتيا قاتارىنا وتكەن.
مقك قاتارىندا جۇرگەندە ءتۇرلى كۋرستار, اتتەستاتسيا سياقتى سىناقتاردان ءوتىپ 9 جىل بويى شىڭدالعان ول 1984 جىلى مقك ينستيتۋتىنىڭ ءبىر جىلدىق فاكۋلتەتىنە وقۋعا قابىلدانادى. مۇندا وعان باسقا پاندەرمەن قاتار نەمىس ءتىلىن جەتىك ۇيرەنۋگە جاعداي جاسالادى. وقۋدى 1985 جىلى «سىرتقى بارلاۋ» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن سوڭ كەيىپكەرىمىزدى گدر-گە جاسىرىن قىزمەت اتقارۋعا جىبەرەدى. «بارلاۋشىلىق» ارەكەتىن ول درەزدەن قالاسىنداعى «كسرو-گدر دوستىق ءۇيىنىڭ» ديرەكتورى قىزمەتىمەن بايلانىستىرا ءجۇرىپ 1985 جىلدان 1990 جىلعا دەيىن اتقارعان.
ۆلاديمير پۋتين شەتەلدەگى «ءىسساپاردان» ورالعان سوڭ مقك لەنينگراد باسقارماسىنىڭ كسرو اۋماعىنداعى بارلاۋ بولىمىنە قىزمەتكە تۇرادى. ال رەسمي قىزمەتى لگۋ-ءدىڭ رەكتورى س.مەركۋرەۆتىڭ حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كومەكشىسى دەپ اتالعان. دەمەك, ول وسى ۋنيۆەرسيتەتتە دە «بارلاۋ» جۇمىستارىن جۇرگىزگەن سياقتى.
بۇل كەزەڭ كسرو-دا دەموكراتيالىق قوزعالىستاردىڭ بۇرق-سارق ەتىپ قايناپ جاتقان ۋاقىتى ەدى. سول دۇمپۋمەن دەموكرات دەپۋتات, اتتىعا جول, اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن شەشەن, العىر زاڭگەر, لگۋ-ءدىڭ پروفەسسورى اناتولي سوبچاك لەنينگراد قالاسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلانادى. ەسكى تانىستىعىنىڭ ارقاسىندا ۆلاديمير پۋتين ونىڭ كەڭەسشىسى بولىپ اۋىسادى. ال 1991 جىلى سوبچاك قالانىڭ مەرى بولىپ سايلانعاندا ۆلاديمير پۋتين سىرتقى بايلانىستار جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعاسى قىزمەتىنە تۇرادى. وسى ىستە جۇرگەندە ونىڭ ىسكەرلىگى العاش رەت كوزگە تۇسەدى. مەردىڭ قولداۋىنا سۇيەنە وتىرىپ ول سانكت-پەتەربۋرگكە شەتەلدىك فيرمالاردان ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىسىن جاقسى جولعا قويادى. ءوزىنىڭ ىسكەرلىگى ءارى تياناقتى ورىنداۋشىلىعىمەن ول ا.سوبچاكتىڭ سەنىمىنە كىرە تۇسەدى. 1994 جىلدان باستاپ سانكت-پەتەربۋرگ بيلىگى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنە كوتەرىلەدى. ارتىنان وسى قالادا وزىمەن بىرگە قىزمەت ەتكەن ي.سەچين, د.مەدۆەدەۆ, ۆ.زۋبكوۆ, گ.گرەف, ا.ميللەر د.كوزاك, س.نارىشكين جانە تاعى باسقالاردى رەسەيدىڭ بيلىك وليمپىنە شىققاندا وزىمەن بىرگە الىپ ءجۇرىپ, ءتۇرلى ورىنتاقتارعا وتىرعىزدى.
1996 جىلى اناتولي سوبچاك گۋبەرناتور سايلاۋىندا جەڭىلىپ قالدى. بىراق ونىڭ ىسكەر كومانداسى جۇمىسسىز قالعان جوق. كوبى ماسكەۋدەن ورىن تاپتى. ۆلاديمير پۋتين دە رەسەي پرەزيدەنتى ءىس باسقارۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە شاقىرىلدى.
سول, 1996 جىلدىڭ تامىزىنان 1999 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىنگى ءۇش جىلدا ۆلاديمير پۋتين ادام تاڭعالارلىق كارەرا جاسادى. كوپتەگەن ادامدار وليمپكە ۇزاق جىلدار بويى حالىققا تانىمال بولىپ, قايراتكەرلىك ىستەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ, كوپشىلىككە بەلگىلى ورىنداردا ءجۇرىپ كوتەرىلەتىن بولسا, ول ءۇن-ءتۇنسىز كەلىپ, بيىكتەن ءبىر-اق شىقتى دەپ ايتۋعا بولادى. الدىمەن ول ءىس باسقارۋشىنىڭ ورىنباسارلىعىنان 1997 جىلى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارىنا, ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنە كوتەرىلدى. 1998 جىلعى شىلدەدە فەدەرالدىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى ديرەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالادى. ارادا ءبىر جىل وتپەي جاتىپ, 1999 جىلدىڭ تامىز ايىندا ول رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى بولدى. ءدال سول كۇنى ب.ەلتسين حالىققا تەلەديدار ارقىلى ايتقان سوزىندە ونىڭ ءوزىنىڭ ءىزباسارى بولاتىنىن اشىق ايتتى. ارينە, رەسەيدىڭ بيلىك باسىنداعى ادامدار اراسىندا سول كەزدە كوپكە تانىلعان بەدەلدى قايراتكەرلەر كوپ ەدى. بىراق ب.ەلتسين ولاردى ەمەس, كوپ جۇرت بىلە بەرمەيتىن ۆلاديمير ءپۋتيندى تاڭداعانى تاڭقالدىرارلىق ءىس. بۇل ارادا ب.ەلتسين بەلگىلى ادامداردىڭ بەلگىسىز قىرلارى كوپ بولاتىنىن, ال بەلگىسىز ادام بەلگىلەپ بەرگەن جولدان تايمايتىنىن قاتتى ەسكەرسە كەرەك. سونىڭ ەسەسىنە ۆلاديمير پۋتيننىڭ دە پرەزيدەنتتىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رەتىندە ءبىرىنشى قول قويعان قۇجاتى بۇرىنعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرەتىن جارلىق بولدى.
ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ۇكىمەت باسشىسى بولعان ۋاقىتى چەشەن جانكەشتىلەرىنىڭ داعىستانعا باسىپ كىرۋى, بۋيناك, ماسكەۋ جانە ۆولا مەن دوندا تەرروريستەردىڭ تۇرعىن ءۇيلەردى جارۋىمەن سايكەس كەلدى. ءبارىندە دە ۆلاديمير پۋتين سالقىنقاندىلىق كورسەتىپ, لاڭكەسشىلەر دەپ تانىلعان جاندارعا قاتتى سوققىلار بەردى. بۇل ىستەر ونىڭ حالىق الدىنداعى بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن ادەيى ۇيىمداستىرىلعان دەگەن پىكىرلەر ايتىلعانىمەن, ءىس جۇزىندە ءبارىبىر ونىڭ رەيتينگى ارتا ءتۇستى. 1999 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا ب.ەلتسين بيلىكتەن ءوز ەركىمەن كەتىپ, پرەزيدەنتتىڭ ءمىندەتىن اتقارۋدى ۆلاديمير پۋتينگە جۇكتەدى. وسى كەزدەن باستاپ ۆلاديمير پۋتين رەسەي فەدەراتسياسىنداعى جوعارعى بيلىكتى ۋىسىنان شىعارعان ەمەس. ول 2000-2008 جىلدار ارالىعىندا ەكى رەت پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى, ال 2008-2012 جىلداردا ءوزىنىڭ ۇزاق جىلدارداعى سەنىمدى سەرىگى د.مەدۆەدەۆتىڭ سايلانۋىنا جاعداي جاساپ, ءوزى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقاردى. ال بيىل ول قايتادان پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى.
ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ بيلىك باسىنداعى ۋاقىتىن كوپتەگەن ادامدار ورتالىق بيلىكتى كۇشەيتۋ ءۇشىن دەموكراتيانى, ءسوز بوستاندىعىن شەكتەي باستاعانىمەن بايلانىستىرادى. ادام قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل ۆ.لۋكين ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ بيلىك قۇرعان كەزەڭى رەسەيدە شوۆينيزم پەن ءراسيزمنىڭ, ۇلتتىق ازشىلىقتارعا قىسىم كورسەتۋدىڭ قاتتى وسكەنىمەن سيپاتتالاتىنىن ايتادى. بۇل ءىستىڭ ءبىر مىسالىنا ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ۇلتتىق ايماقتار مەن رەسپۋبليكالاردىڭ ورتا مەكتەپتەرىندە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءتىلىن قوسا وقىتۋدى الدىرىپ تاستاعان 309-شى زاڭدى قابىلداعانىن كولدەنەڭ تارتادى. بىراق ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا پۋتيندىك رەسەي 90-جىلداردا جوعالتقان پوزيتسيالارىن تولىق قايتارا وتىرىپ, جاڭادان, بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءومىرشەڭ سەكتورلاردى شۇعىل دامىتۋعا قول جەتكىزدى. قازىر رەسەيدىڭ التىن-ۆاليۋتالىق قورى دۇنيەجۇزىندە ءۇشىنشى ورىنعا شىققان. ەكونوميكانىڭ دامۋىنا وراي حالىقتىڭ تۇرمىسى دا جاقسارا تۇسۋدە.
ۆلاديمير پۋتين ءوزىن قازاقستاننىڭ دوسى سانايدى. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتار ۆلاديمير پۋتين رەسەيدى باسقارعان جىلداردا جاقسارا ءتۇستى. 2012 جىلى پرەزيدەنت بولىپ سايلانعاننان كەيىن بىزگە كەلگەن ساپارىندا ول ءوزىنىڭ قازاقستانعا تەك قۋانىشتى كوڭىل-كۇيمەن كەلەتىنىن, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ەكونوميكالىق مۇمكىنشىلىكتەرىمىزدى كووپەراتسيالايتىن كەدەن وداعى, بەك سياقتى ايرىقشا قاتىناستىڭ قالىپتاسقانىنا ءتانتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, ول 2011-2012 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ تابىستى تۇردە ىسكە اسىپ جاتقانىنا قاناعات ءبىلدىردى. جانە رەسەي پرەزيدەنتى قازاقستانمەن يننوۆاتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ باعىتىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بۇگىنگى كۇنى ستراتەگيالىق باعىت ەكەنىن ايتىپ وتىرادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
