قايران, عابەڭ!
سەيسەنبى, 4 قىركۇيەك 2012 7:49
عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ قايتىس بولعانى تۋرالى حاباردى مەن كەشكى ساعات توعىزدا ەستىدىم. قايعىلى حاباردى الماتىدان ءبىزدىڭ ءماسكەۋدەگى ۇيگە قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, سۋرەتكەر-جازۋشى, اياۋلى دوسىم ورالحان بوكەەۆ تەلەفونمەن حابارلاپتى.
مەن ول كەزدە ورتالىق ادەبيەتشىلەر ۇيىندەگى كافەدە ورىستىڭ حاس جازۋشىسى يۋري دومبروۆسكيمەن بىرلەسىپ قازاق جازۋشىلارىنىڭ ءبىر تومدىق اڭگىمەلەر جيناعىن ءماسكەۋدە شىعارۋ تۋرالى جوبانى تالقىلاپ جاتقان بولاتىنمىن.
سەيسەنبى, 4 قىركۇيەك 2012 7:49
عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ قايتىس بولعانى تۋرالى حاباردى مەن كەشكى ساعات توعىزدا ەستىدىم. قايعىلى حاباردى الماتىدان ءبىزدىڭ ءماسكەۋدەگى ۇيگە قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, سۋرەتكەر-جازۋشى, اياۋلى دوسىم ورالحان بوكەەۆ تەلەفونمەن حابارلاپتى.
مەن ول كەزدە ورتالىق ادەبيەتشىلەر ۇيىندەگى كافەدە ورىستىڭ حاس جازۋشىسى يۋري دومبروۆسكيمەن بىرلەسىپ قازاق جازۋشىلارىنىڭ ءبىر تومدىق اڭگىمەلەر جيناعىن ءماسكەۋدە شىعارۋ تۋرالى جوبانى تالقىلاپ جاتقان بولاتىنمىن.
ماسكەۋدەن الماتىعا سوڭعى سامولەت تۇنگى ون ەكىدە ۇشاتىن. ەندى سول سامولەتكە ۇلگەرۋ كەرەك بولدى.
«عابيت ءولدى دەگەن ءسوز, قازاق حالقىنىڭ اسىل ءبىر عاسىرى ءولدى دەگەنمەن بىردەي. اسقان دارىن, اسقان ادال ادام ەدى. اۋەزوۆ جوق. ءمۇسىرەپوۆ جوق. قازاقتا بۇل ەكەۋىنەن اسقان جازۋشى دا جوق. قازاق ادەبيەتى قايعى قۇشاعىندا. قازاق حالقى ازا تۇتىپ جاتقان كەز. وتىرا تۇر, مەن قازىر كەلەمىن», – دەدى يۋري دومبروۆسكي.
ول لەزدە قايتا ورالىپ, اق قاعازىڭنان بەرشى, – دەدى. قالتاسىنان ءبىر تۇتام وتكىر قارىنداشىن الىپ شىقتى دا, اق قاعازعا ءتوندى. يىعىنا تۇسەتىن بۇيرا سارى شاشى باسىن تومەن سالعاندا بەتىن جاۋىپ كەتتى. سۇيدەكتەتىپ جىلدام جازا باستادى. گرافين مەن ستاكاندارىن شىلدىرلاتىپ لەزدە وفيتسيانتكا تاتيانا جەتتى. ەكى ستاكانعا ءبولىپ قۇي, – دەدى يۋري دومبروۆسكي جىلدام قارىنداشىنىڭ قارقىنىن ەش توقتاتپاستان. تاتيانا قارا نان مەن ءبىر تاباق بالىقتى قاتار قويىپ كەتىپ قالدى. يۋري دومبروۆسكي دە جازۋىن دوعاردى. قاعازىن ءبىر قايتارا وقىپ شىعىپ, ءبىر ۇتىرىنە تيىسپەستەن ادەمى عىپ بۇكتەدى. اەروپورتتان كونۆەرت ساتىپ الىپ سالارسىڭ, دەپ قاعازدى ماعان ۇسىنىپ جاتىپ: «ولجاستىڭ ءوز قولىنا بەر. قالعانىن قىپشاق ءوزى شەشەدى», – دەدى. سامولەتتە ۇشىپ كەلە جاتىپ, ۇيدەن الا شىققان عابەڭنىڭ ءبىر تومدىق كىتابىن پاراقتاپ اقتاردىم. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قازاسىنا جازعان ازالى ءسوزى بىردەن كوزگە ءتۇستى.
«…بۇدان بىلاي ءبىزدىڭ ارامىزدان ءبارىمىزدىڭ ەرەكشە قادىرلەيتىن ارداقتىمىزدى كورە المايسىزدار. ول قازىردىڭ وزىندە ورتامىزدا تۇرعان جوق, مىنە, الدىمىزدا جاتىر.
بۇگىن قازاق ادەبيەتى كولدەنەڭ ءبىر جۇتقا ۇرىنعانداي, باسقا ماداقتارىن قوسپاي-اق, مۇحتار اۋەزوۆ دەگەندە عانا اۋزىمىز تولماۋشى ما ەدى؟ ويىمىز دا لىق تولاتىن. بۇل مۇحتار ەندى جوق ارامىزدا. ساعىنار كەزىمىز, ىزدەر كەزىمىز, جوقتار كەزىمىز از بولماس, تابا الماسپىز بىراق.
ادەتكە كىرگەن ءسوزدى ايتپاساڭ امال جوق: قوش بول, مۇحتار, بالاداي نازىك جان, كوركەمونەردىڭ ءوزىندەي قاتال سىنشى, ءادىل جان! ۇلكەن اعا! ەركەلەتكەنىڭىزدى دە ساعىنارمىز, ۇرىسقانىڭىزدى دا ساعىنارمىز. بار بەينەڭ كوز الدىمىزدا بولار.
بەتكە ۇستاساق – بەدەلىڭ قانداي ەدى, ارقاعا ۇستاساق – پاناڭ قانداي ەدى! ونى ەشكىم ۇمىتا الماس!
ءومىر – كۇندە توي ەمەس, وكپەلەتكەن, رەنجىتكەن كەزىمىز بولسا, ونىمىزدى ۇلكەن وكىنىشپەن ەسكە الامىز: ەسكە العان سايىن ۇلكەن رۋحىڭنان كەشىرىم سۇرايمىز. كوركەمسوزدىڭ ۇستازى, سەنىمەن قوشتاسۋ ءۇشىن بۇل ويلار تاياز, بۇل سوزدەر بوياۋسىز, ارينە. بىراق ءبىز سەنىڭ جەر قۇشاعىنا تاپسىرىلار تانىڭمەن عانا قوشتاسىپ تۇرمىز, جانىڭ مەن رۋحىڭ بىزدە قالادى, ەڭ قاسيەتتەپ ۇستار مۇرامىز – سول, وعان شاڭ جۇقتىرماسپىز. ەڭ قاسيەتتى بورىشىمىز سول بولار. كوپ بوپ تابار ويىمىز بولسا, كوپ بوپ كوتەرەر سول بورىشىمىزعا سالارمىز. سەنىڭ ورنىڭدى سوزبەن ەمەس, ىسپەن جوقتاتپاۋعا تىرىسارمىز. بۇل ءۋادەنى انتتاي بەرىك ۇستارمىز!
قوش بول, ارداقتى اعا, اتاقتى ءسوز شەبەرى! قوش!..»
بۇل قارا جامىلىپ تۇرىپ ازا ايتقان, اسىل دوسىمەن قوشتاسقان ءساتى. بۇنداي اسىل ءسوزدى XX عاسىردىڭ ورتاسىندا بۇل قازاقتا عابيت قانا ايتا الىپتى. ال بۇگىن عابيت جوق… ونىڭ ولىمىنە قايعىرىپ قاي قازاق كەلىسىمدى ءسوز ايتا الادى ەكەن؟.. دەگەن وي ماعان مازا بەرمەدى.
مولا باسىندا ادام كوپ بولدى. عابيتكە تاتىر ءسوز ايتىلمادى. ول مۇمكىن دە ەمەس ەدى.
تامىرى ۇزىلگەن ءسوز وسىلاي بوس ساندالسا كەرەك. ساندالدىرتسا كەرەك دەگەنىمىز دۇرىس بولار. عابيتتەي الىپقا ساي ساي-سۇيەكتى سىرقىراتار ءسوز تاۋىپ ايتا الماعان قازاق قازاق بولىپ جارىتپاس دەدىم. جەتى اتامىزدى بىلمەسەك, جەتى عاسىر تاريحىمىزدى تانىماساق قازاق بولعانىمىزدان نە پايدا؟
عابيتتىڭ, مۇحتار اۋەزوۆ قايتىس بولعاندا ابىزشا سارناعان ويلى سوزدەرىنە جەتۋ قيىن ەدى. عابيت ءسوزىنىڭ گارمونيكاسى مەن ويى ەرەكشە ۇيلەسىمدە بولاتىن. بۇل قازاق ورتاسىنداعى ويلى ورتانىڭ قۇردىمعا كەتىپ بارا جاتقانىن اڭعارتقان. تانىم دا, تالعام دا, تالانت تا تالاۋعا تۇسكەن كەز ەدى.
بۇگىن ەمەس, ەرتەڭ ەمەس, بىراق قازاقتىڭ رۋحاني الەمى ەڭكەيىپ قۇلاۋعا بەت العانىن انىق سەزىنگەنمىن. سونان جاندى ازالى ءۇن جاۋلاعان. بۇگىن قۇلاپ بولعان دا بولار. ەندى, ءبىر كەزدە الىپ اسپاندا ەركىن قالىقتاعان قازاق رۋحى جاندانۋ, جاڭارۋ ىزدەنىستەرىنە شۇعىل كىرىسۋى قاجەت-اق. ايتپەسە, ورتا جولدا قالىپ, قۇردىمعا كەتىپ قۇلارمىز.
ورالحان ەكەۋمىز سول كەشتە قالانى ويسىز كەزىپ ءجۇرىپ الدىق. اينالشىقتاپ مەن جاتاتىن «الماتى» قوناق ءۇيىنىڭ اينالاسىنان شىعا المادىق. ءبىر-بىرىمىزگە ءتىل دە قاتىسقامىز جوق. وي ءۇنسىز. ءسوز ءۇنسىز. كوز عانا سويلەگىش ەدى.
– ورالحان, ءجۇر تاۋعا تارتايىق؟!.
– جانىڭ وڭاشانى قالادى ما؟..
– جالعىزدىقتى!
تاڭعى جەتىدە مەنى اۋەجايدان قارسى العان ورالحان ەكەۋمىزدىڭ ون ساعاتتان سوڭ تۇڭعىش ءسوز قاعىستىرعانىمىز وسى بولدى. الاتاۋدىڭ باۋىرىنداعى «مەدەۋ» قوناق ءۇيىنەن ەكى بوتەلكە اراق, تىسكە باسار ءدام الىپ بيىك توبەنىڭ ءبىر باسىنا كوتەرىلىپ جايعاسىپ وتىردىق-اۋ.
قاراڭعى تاۋ ءىشى. ءتۇن. تولىق ايدىڭ جارىعىندا تولى ستاكانداردى تۇيىستىرمەي ءۇنسىز توڭكەرىپ تاستادىق. ازدان سوڭ, ونە بويىمدا جىپ-جىلى قان تولقي جۇگىردى. شالقامنان جاتتىم. الماتىدا كورىنبەيتىن جۇلدىز, الاتاۋدىڭ بوكتەرىندەگى كوكتە سامساپ تۇر ەدى.
ءبىز قازاق ونەرىنىڭ ەڭ ارداقتى ساڭلاعى, سوڭعى پاتريارحى عابيت مۇسىرەپوۆپەن وسىلاي ءۇنسىز قوشتاسقانبىز. ومىردەن وزعاندار ءبىر ءداۋىر. تىرلىكتە قالعاندار بولەك ءداۋىر بولاتىن.
بۇگىنگى تىرشىلىك اياسىندا اۋەزوۆ پەن مۇسىرەپوۆ باستاعان كوشتىڭ اسپانى الاسارماعان, بولمىسقا بەت قويعان ماقسات-مۇددەسى كيەلى بولاتىن, ويتكەنى, ولار ءوز باستارىن ەمەس, بۇكىل ءبىر حالىقتىڭ مادەني مۇراسى مەن رۋحاني سالماعىن كەڭىستىك پەن ۋاقىت اياسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان بيىككە كوتەرۋگە جان سالعان تاريحي تۇلعالار ەدى. زاتتارىنا دا, اتتارىنا دا قىلاۋ تۇسىرمەي, تىرشىلىك ايالارىن باياندى باستاۋدان ايىرماي, بۇل تىرشىلىكتە باستارىن يمەي, تىك ۇستاپ وتكەن اياۋلى ۇلت اسىلدارى ەدى-اۋ.
مۇسىرەپوۆ قازاق ونەرىنىڭ داۋسىز سوڭعى موگيكانى بولاتىن. سونان دا, اياۋلى اعامەن قوشتاسۋ ورالحان ەكەۋمىزگە اۋىر تيگەن.
ماسكەۋ
سول كەزدەرى ماسكەۋگە, مەملەكەتتىك سىيلىقتار بەرۋگە ارنالعان بۇكىلوداقتىق كوميتەت مۇشەلەرى عابيت مۇسىرەپوۆ, ءازىربايجان ءمامبەتوۆ ءجيى كەلەتىن. اسىل ازەكەڭ دە, اۋەزوۆ پەن مۇسىرەپوۆتى ەرەكشە قۇرمەتتەيتىن. ولار تۋرالى وتە ەستى ەستەلىكتەر ايتاتىن. احمەت جۇبانوۆ پەن عابيدەن مۇستافين تۋرالى ويلارى دا كەسەك بولاتىن. ازەكەڭ كوپ سويلەمەيتىن, سوزگە ساراڭ, ويعا تەرەڭ, سىيلاسىمعا بەرىك ادام ەدى. ماسكەۋگە كەلگەندە ماعان تەلەفون سوعىپ: «روللان, عابەڭە سالەم بەرۋ كەرەك قوي. بىرگە بارايىق», دەيتىن. عابەڭنىڭ شاۋ تارتىپ قالعان كەزى بولعانىمەن, ەڭسەسىن بيىك ۇستايتىن. قيمىلى سابىرلى, ءسوزىن سالماقتاي سوزىپ سويلەپ وتىرعانى ەرەكشە ەدى.
«ءازىربايجان, مۇحتار دۇنيەدەن وزعالى, بىزدەر جاقسى پەسا, ءتاۋىر قويىلىمدار قويا الماي ءجۇرمىز. بۇل ويىڭدا بولسىن», – دەدى عابيت مۇسىرەپوۆ.
«قان مەن تەرگە» وداقتىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىن الدىق. شەتەلدەردە قويىلىمدار قويىپ ءجۇرمىن عوي, عابەكە!»
جازۋشى تەمەكىسىن ادەمى سورىپ الىپ, حرۋستال كۇلساۋىتقا جايعاستىردى دا, ءسال ۇندەمەي وتىردى.
– كونياكتان الىپ قويالىق, عابەكە, – دەدى ءازىربايجان ءمادي ۇلى.
– الساق الايىق, دەپ عابەكەڭ شاعىن ريۋمكاداعى فرانتسۋز كونياگىنە ەرنىن تيگىزدى, بىراق ىشپەدى.
مەنىڭ بايقاعانىم, عابەكەڭ اراقتى دا, كونياكتى دە تالعاپ, تالداپ ءسال-ءپال ۇرتتاپ قانا ىشەتىن. قيمىل-قوزعالىستىڭ ءبارى ۇستامدى, سالماقتى, ءساندى دەگەن لايىق بولار.
– ءازىربايجان, اتاڭ احمەت, قازاق ونەرىنىڭ كوسەگەسىن كوتەرۋگە جانىن سالدى. عازيزا ەكەۋىڭ ىلعي قاسىندا بولدىڭدار. ونى جاقسى بىلەسىڭدەر. ۇلتتىق ونەرىمىزدى كوتەرۋدە توقمەيىلسۋگە بولمايدى. ءايتپەسە, قۇر ماقتانعا ەرىپ كوشتىڭ سوڭىندا قالامىز. ءبىز ءوزى دە, ماقتانشاق, داڭعازا حالىقپىز عوي. ماعان سالساڭ, بۇگىنگى قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىندە كوپ نارسە ۇناۋدان قالدى. قازىلارى تۇلكى, تۇلعاسىماقتارى ناداندانىپ بارا جاتقانعا ۇقسايدى. سابىر ەت, مەن بەرگىنى كورىپ ەمەس, ارعىنى ويلاپ ايتقانىم. بىزگە كوپ وقىعان, تەرەڭ بىلىمگە قۇشتار, كوكىرەكتەرى كوك ورىستەي تالعامپاز جاستار تاربيەلەۋ كەرەك.
عابەڭ ءبىراز ءۇنسىز وتىردى. ءسونىپ قالعان تەمەكىسىن قايتا تۇتاتتى.
– سوڭعى وتىز جىلدا ءبىز قاتتى ءبۇلىندىك. ءبىزدىڭ سوزىمىزدە دە, ءىسىمىزدە دە بوياما كوپ. توي كوپ. وي از. قۇرىپ بارا جاتقان ءتىلىمىز, قۇردىمعا كەتكەن قازاقشىلىعىمىز… ويلاندىراتىن نارسە كوپ قوي… ساياسي كەلبەتى بۇزىلعان مەملەكەت مەملەكەت بولا المايدى. ءبىز ءىشىمىزدەن ءىرىپ جاتىرمىز. ايتاتىنىمىز وتىرىك, ىستەيتىنىمىز وتىرىك, ماقساتىمىز دا وتىرىك. كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ءوزى دە وتىرىككە قاقالىپ بولدى. گەنەرالنىي سەكرەتارعا حالىق, حالىققا گەنەرالنىي سەكرەتار سەنبەيدى. سوۆەت وداعى دەگەنىمىز, الداۋ مەن ارباۋ مەملەكەتىنە اينالدى. بۇل مەنىڭ جانىما باتادى, ءازىربايجان. روللان بالامىزدىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا. ول ءالى جاس قوي. مەن كەيدە ويلايمىن, وسى مۇحتار ۋاقىتىندا و دۇنيەگە اتتانىپ كەتتى مە دەپ؟! جەتى جىلدىققا جەتى رومان جازامىن دەپ شاتاسقان شاعىندا اللا تاعالا قوجانىڭ بالاسىن ۇلكەن قاتەردەن ساقتاپ جىبەرسە كەرەك. ءوتىرىك پەن ولەكسە لوزۋنگتار تۋرالى قانداي ءان, قانداي رومان جازۋعا بولادى. ساتقىندىق تورىندا توي تويلاپ ۇيرەنىپ العان «ونەرپازدار» اكەلەرى ولسە دە تويدان قالمايدى عوي. ولار «ءان» دە جازادى, «رومان» دا جازادى. اقشا تولەسە بولدى. ءبىز اقشا ءۇشىن اتالارىن ساتاتىن پەندەلەر تاربيەلەپ وسىرگەن مەملەكەتپىز. قاي حالىقتى دا ءوتىرىكپەن سۋارساڭ, ءوتىرىكشى بولماعاندا كىم بولادى, قۇداي-اۋ؟!
بۇل, موسكۆانىڭ جايما-شۋاق كەشىندە بولعان اڭگىمە ەدى.
مەن سول ءتۇنى ۇيىقتاي المادىم. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, حالىق جازۋشىسى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ جۇرەك تۇكپىرىندەگى ازاماتتىق ويى مەنىڭ جۇرەگىمدى ءدۇر سىلكىندىرىپ ەدى.
ماسكەۋدىڭ تۇبىندەگى جازۋشىلار ۇيىنە بارىپ ءبىر اپتا وڭاشا جاتتىم. جازۋ دا جازبادىم. كىتاپ تا وقىمادىم. ءتۇنى بويى ورمان كەزىپ ءجۇردىم دە قويدىم.
عابەڭمەن سونان كەيىن دە ءماسكەۋدە سان كەزدەستىك. الماتىدا ءبىردە ءبىر رەت كەزدەسكەن ەمەسپىز. كەزدەسۋدى قالامادىم. جاسى جەتكەن ادامدى مازالاۋعا ارىم جىبەرمەگەن.
«ماسكەۋ» قوناق ۇيىنە, مەنى سوڭعى رەت ارنايى شاقىرتتى.
– ەكى-ءۇش كۇن عانا بولامىن. سونان سەنى ارنايى شاقىرتتىم, روللان.
– ءوزىم دە سالەم بەرەيىن دەپ جينالىپ جاتىر ەدىم, عابيت ماحمۋدوۆيچ!
– ۇيگە بارمايىن, كەلىنگە, بالالارعا سالەم ايت. وسى بولمەگە تاماق الدىرايىق. سوڭعى كەزدەرى كوڭىلىم بولماي ءجۇر. ونى مەن ساعان نەگە ايتىپ وتىرمىن؟ ايتاتىن كىسى بولماعاننان بولسا كەرەك. مەنىمەن كارتا وينايتىن ءىنى-دوستار بار. بىرەر سىرلاس ءىنى-دوس بار. مەندە ەندىگى جەردە ودان وزگە ەشنارسە قالماسا كەرەك, دەپ عابەڭ ءبوگەلدى.
مەن تەلەفونمەن داياشىعا اس قامىن ايتتىم.
وسى جولى سەن مەنى الماتىعا دەمەدى, الاتاۋعا شىعارىپ سال, – دەدى عابەڭ. – «سوۆەتسكي پيساتەل» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى كەلەدى. سوعان دا اس اتا, روللان. ول ءوزى دۇرىس ادام بولسا كەرەك. ونى ماعان, باعانا گەورگي ماركوۆ ايتىپ ەدى. «سوۆەتسكي پيساتەل» باسپاسىنان ءبىر تومدىق ۇلكەن كىتابىمدى شىعارۋدى ماركوۆ نيەت قىلدى. مەن ءوزى, سۇراعاندى ۇناتپايتىن اداممىن, سەن قالاي ويلايسىڭ؟..
– ءسىز قولقا سالىپ, تىلەنىپ تۇرعان جوقسىز. شىندىعىن ايتساق, ءسىز ءۇشىن قازاقستان جازۋشىلار وداعى سۇراۋى كەرەك ەدى عوي. نيەت سىزدەن, پارىز وداقتان.
– بۇل وڭ ءسوز. وسى سوزگە توقتاعانىمىز ابزال بولار.
كەش تىلەكتەس كوڭىلدەردىڭ ىقىلاستى باسقوسۋىنا اينالدى. كەلەسى جىلى «سوۆەتسكي پيساتەل» باسپاسى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ۇلكەن ءبىر تومدىعىن شىعاراتىن بولدى. ول كىتاپقا ىشكى پىكىردى جازۋ ماعان تاپسىرىلدى. عابەڭنىڭ ءجۇزى الابۇرتىپ, بەتىنە قان جۇگىردى.
ەرتەڭىندە عابەڭدى «دومودەدوۆو» اۋە جايىنا الىپ باردىم. سامولەت ۇشۋعا ءالى دە ءبىر ساعات ۋاقىت بار ەدى. ارقاسىن كەڭگە سالىپ وتىردى. شايعا ارنايى بال الدىردى.
– جازىپ-اق تاستايتىن, كوڭىلدە امانات بولىپ سان جىلدار جۇرگەن ۋاقيعالار بار ەدى, اتتەڭ دەنساۋلىق كوتەرەر ەمەس. كەڭ تىنىستى جۇيرىك اتتاي دالانى دابىرلاتىپ شاباتىن قايران جاستىق قايدان قايتىپ كەلسىن؟! قايدان؟.. جامبىلعا, ءجاكە, شۋماق-شۋماق ولەڭدەردى لاقتىرىپ-لاقتىرىپ تاستاڭىز دەگەنىمىزدىڭ ابەستىك بولعانىن, ەندى, مىنا ءوزىمىز شاۋ تارتقاندا عانا ءتۇسىنىپ, تانىپ وتىرمىز. ءار نارسەنىڭ ءوز ۋاقىتى بولادى ەكەن. كوسىلگەن سوڭ, ۋاقىتىنا قاراي كوسىلۋ كەرەك ەكەن. ونى ۇعۋعا دا ۋاقىت قاجەت كورىنەدى, روللان. وسى سەن, ماعان ءبىر كىتابىڭدى سىيعا تارتپاپسىڭ. ەل بەرىپ جاتادى. جازساڭىز, دەپ سۇراپ جاتاتىندارى دا بار. سۇراعاندارعا جازعان ەمەسپىن. كوركەمونەردە قولقا سالۋ, مىندەت ارتۋ ابەستىك. دۇرىسى, ەسسىزدىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مادەنيەتسىزدىك. ماعان سەنىڭ سۇرامايتىندىعىڭ ۇنايدى. ءتىرلىگىڭدە ءتىلەنبە دە, سۇرانبا دا. مەن بىلسەم ول ساعان جاراسپاس. ونى وزىڭە ىشكى سەزىمتال الەمىڭ دە ايتىپ تۇرعانعا ۇقسايدى. مەن سەنىڭ «لەنينشىل جاستاعى» بىرنەشە اڭگىمەلەرىڭدى وقىعانمىن. سەن دالانى دا, قالانى دا قاتار ۇستايتىن وزگەشە جازۋشى بولماق ءتۇرىڭ بار. ەشكىمگە ۇقسامايسىڭ. ساياق جۇرەسىڭ. وسى ءبىر قاسيەتتەرىڭ ماعان ۇنايدى. سول قاسيەتتەرىڭە بەكەم, مىقتى بول. بۇل مىنەز دەگەن بيىك توبە. سول ءتوبەڭنەن تومەن تۇسپەۋگە جازسىن. الىستى قارالاما, جاقىندى جارالاما. اباي باباڭشا ادامزاتتى باۋىرىم دەپ ءسۇي, قۇرمەت تۇت. ءاۋمين!
بۇل قاسيەتتى ادامنىڭ اق باتاسى ەدى. مەن ىڭعايسىزدانىپ, نە ايتارىمدى بىلمەي قىسىلدىم. قايتىپ اسىل اعامىز دا ءتىل قاتپادى. وزىمەن ءوزى بولىپ ۇزاق ويعا كەتىپ قالىپ وتىردى.
سامولەتتىڭ تراپىنا قولتىقتاپ كوتەرگەنىمدە عابەڭ ماعان مولىنان بۇرىلىپ, ال, قاراعىم, قوش تۇر, – دەدى. جىلى ساۋساقتارى, جىپ-جىلى الاقانى يىعىمنان ايالاي سيپاپ ءوتتى.
عابيت مۇسىرەپوۆتى بۇل مەنىڭ سوڭعى كورۋىم بولىپتى.
ونەر
مۇحتار اۋەزوۆ, عابيت ءمۇسىرەپوۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى, ءشاكەن ايمانوۆتار قازاقتىڭ ءداۋىرلەۋ كەزەڭىنىڭ العىر, ەرجۇرەك سايىپقىراندارى ەدى. بۇل ايبىندى, ارداق تۇلعالاردىڭ بارلىعى دا بۇگىنگى كۇننىڭ عانا ەمەس, كەلەشەك تىلەر پارىزدى دا قالت جىبەرمەي, الىستى ويشا بولجاپ قاراكەت قىلار ناعىز ۇلتجاندى قايراتكەرلەر بولاتىن. قازاق ۇلتىنىڭ قوعام بولىپ دامۋىندا ولاردىڭ قوسقان ۇلەسىن اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزۋ ءمۇمكىن ەمەس. قازاقتىڭ ەنجارلىعىنا, دارمەنسىزدىگىنە, ابايدان سوڭ, اياۋسىز سوققى بەرگەن وسىلار بولدى. ولار ادام ايتقىسىز ايۋان زاماندا ءومىر سۇرسە دە, ادامدىق قاسيەتتەرىن جوعالتپادى. قاي-قايسىسى دا ارى مەن وجداندارىنا قاياۋ تۇسىرمەي ومىردەن ءوتتى.
ولار قاندىبالاق, تەكەتىرەس زاماننىڭ كوزسىز ەرلەرى بولاتىن. ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ ورىسىنە القىنباي شىعىپ, ەكى ۇعىمدى دا قازاقتىڭ پايداسىنا شەشۋگە جاندارىن سالعان الاشتىڭ اسىلدارىنان كەيىنگى, بەل شەشىپ كىرىسكەن قايراتكەرلەر ەدى.
ۇلتتىق دامۋدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعالاعان دا سولار بولدى. سونان دا كەڭەس ءداۋىرىنىڭ جەتپىس جىلىندا, قازاق قوعامى ءوزىنىڭ ءجۇزدەگەن جىلدارعى مەشەۋلىگىنەن ارىلىپ, جاڭا ءۇردىس زاماننىڭ الدىڭعى قاتارىنا ەركىن بوي كوتەردى.
زاماندى جاساسقان سول اعا ۇرپاقتىڭ ەرەن ەڭبەگىن ەلەپ, سولاردىڭ كەمەل ويلارىن XXI عاسىرعا ارقاۋ قىلىپ تارتار جاڭا ۇرپاقتىڭ رۋحاني, مادەني, ساياسي الەۋمەتتىك بيىگى قانشا ەكەنىن وسى ءبىز بىلەمىز بە؟ ونى ويلاعان ورتا بار ما؟ كۇندە ويىن, كۇندە تويعا سالىنىپ ءجۇرىپ, اسپاننان تۇسكەن دەربەستىكتەن ايىرىلىپ, اھ ۇرىپ قالىپ جۇرمەيمىز بە؟ دەگەن ۇركەك وي مازانى العاندا ارقاڭنان سۋىق تەر توگىلەدى.
سەۋلدە باس كوتەرمەي ون ساعات تالماي جۇمىس ىستەيتىن كورەيلەردى كورگەندە, استانادا كۇندىز-ءتۇنى ءان سالىپ, بي بيلەگەن, ءبىر بىتپەيتىن توي-دۋماندى كورگەندە ابايشىلاپ, بۇل قازاقتىڭ كەلەشەكتە كۇنى نە بولادى؟ دەپ كوزىڭە جاس تولىپ ۇيقىسىز تۇندەر وتكىزەسىڭ… ءۇنسىز وتكىزەسىڭ. بۇكىل دەشتى-قىپشاق دالاسى مەڭىرەۋ, دەل-سال ۇيقىدا.
اسا ۇزدىك سۋرەتكەر عابيت ءمۇسىرەپوۆ شىن مانىندە حالىق جازۋشىسى, ويتكەنى, ول تۇتاس حالىقتىڭ بولمىسىنا عاسىر الەمىنەن كوز ءتىگەدى.
ءبىزدىڭ جاس جازبا ادەبيەتىمىز ەندى عانا قالىپتاسىپ قۇلاشىن كەڭگە سالعان كەزدە, جاپ-جاس عابيت مۇسىرەپوۆ ۇلتتىق پروزامىزدىڭ دا, ۇلتتىق تەاترىمىزدىڭ دا, ۇلتتىق كينومىزدىڭ دا, ۇلتتىق عىلىمىمىزدىڭ دا, ىزدەنىمپاز ەكسپەريمەنتاتورى رەتىندە دە, سىنشىسى رەتىندە دە ۇلان-عايىر قاجىرلى ەڭبەك جاسادى.
ستيلدىك ىزدەنىستەرگە سونشا مول بارعان, ادەبيەت تەورياسىن تەرەڭ سارالاعان عابيت مۇسىرەپوۆتەي سۋرەتكەر بۇ قازاقتا جوققا ءتان. وكىنىشكە وراي, سۋرەتكەردىڭ بۇل ەرەكشە ادەبي ىزدەنىستەرى, بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ شىعارمالارىنان ۇشىراسپاۋى جان قينايدى. پروزامىزداعى كونتسەپتسيالىق تۇجىرىم, وبراز كەسكىنى, دەتال ماندىلىگى, كومپوزيتسيالىق ايقىندىلىق, الەۋمەتتىك اعىم, كەڭ كوركەم تىنىس پسيحولوگيالىق تالعام مەن تالداۋ بوياۋى السىرەگەن سايىن, ادەبيەتىمىز دە السىرەيدى دەپ ساناي بەرىڭىز.
قازاق ادەبيەتىنىڭ جاڭعىرۋى ءۇشىن, جاڭا ساپاعا كوتەرىلۋى ءۇشىن, مۇحتار اۋەزوۆ پەن عابيت ءمۇسىرەپوۆتىڭ ادەبي مەكتەبى, ادەبي ۋنيۆەرسيتەتتەرى تۋرالى ەرەكشە تالداۋ, ەرەكشە زەرتتەۋ, ەرەكشە پايىمداۋ جاساۋ كەرەك. بۇل وتە تەرەڭ تاقىرىپ. حالىقتىڭ حالىقتىعىن, ازاماتتىڭ ازاماتتىعىن تارازىعا تارتاتىن ءسات.
مەنىڭ قويىن داپتەرىمدە عا- بەڭنىڭ مۋزەيلەرىنىڭ بىرىنەن جازىپ العان مىنانداي سوزدەر بار:
«ادەبيەت پەن ونەر ۇلى بولماعان جاعدايدا, ۇلت ۇلى بولىپ ەسەپتەلمەيدى». عابيت مۇسىرەپوۆ.
قيسىنىن تاۋىپ ايتىلعان تاپتىرماس وي. الىپتار ويى, ءداۋىردىڭ ەڭ ءبىر وزەكتى رۋحاني ىزدەنىستەرىن ايشىقتايدى. قاشاندا يدەيالىق تەنتىرەۋگە, ساياسي سالعىرتتىق پەن ساتقىندىققا جول بەرمەيدى, ۇنەمى اتويلاپ قارسى شابادى. عابيت ءمۇسىرەپوۆ كەسكىلەسكەن يدەولوگيالىق كۇرەس ۇستىندە ەرجەتكەن ۇرپاقتىڭ وكىلى.
ءومىر
سوزىنەن تايماعان, ۋادەسىن بۇزباعان, سەرتىنەن اينىماعان. قوعام قايراتكەرى, مادەنيەت قايراتكەرى بولا بىلگەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ بولمىسى وسى. تاكاپپار تالانت ءمىنەزى دە وسى.
قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى مەن قازاق قوعامىنىڭ تاعدىرى بىردەي سىنعا تۇسكەن تۇستا ءوزىن دە, وزگەنى دە ساتپاعان تۇلعا. زامان ءۇشىن ادامعا, ادام ءۇشىن زامانعا قيانات جاساماعان تۇلعا.
ءبىر كۇندىك داۋرەنى ءۇشىن, ءبىر كۇندىك اسى ءۇشىن, ءبىر كۇندىك كۇيكى ءتىرلىگى ءۇشىن, جانىن دا, ءتانىن دە ساتپاعان تۇلعا.
ابايشا ايتقاندا, اقىلى مەن ەڭبەگىنە سەنگەن, جۇرەگىن سارا اقىلمەن سالقىن سابىرعا جەڭدىرگەن تۇلعا.
داۋ-دامايعا سالىنىپ دۇبىرگە ەرىپ بۇلقىنباعان, جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلىن تىڭداپ, سول جۇرەكتىڭ اقىلىنا تابىنعان تۇلعا.
كەمەل سۋرەتكەر, قاجىرلى قايراتكەر قاشاندا قياناتقا, توپاستىققا, ارسىزدىققا قارسى كۇرەسكە شىعادى. جازۋشى قاشاندا حالىق جاعىندا. ول حالىقتىڭ قورعاۋشىسى, قامقورشىسى, جاناشىرى. اللا تاعالا, تىلىنە وت سالىپ, ءجۇرەگىنە مەيىرىم توگىپ, حالقىنىڭ جالعىز جاناشىرى قىپ قارا جەرگە جازۋشىنى جىبەرگەن. حالقىنىڭ قورعاۋشىسى دا, قامقورشىسى دا, جاناشىرى دا سول جازۋشى.
سۋرەتكەر-جازۋشىنىڭ جەر بەتىندە ءۇش مىندەتى بار, ول ادامزاتتىڭ ادالدىعى ءۇشىن كۇرەس. قارا جەردىڭ تازالىعى ءۇشىن كۇرەس. ەل بيلەۋشى پەندەنىڭ ويىنىڭ اداسپاسى ءۇشىن كۇرەس.
ادامدىق قاسيەتتەرىمىزدى جەر قىلساق, ادىلەتتى تىزەرلەتسەك, ارسىزدار مەن پارىقسىزدارعا جول بەرسەك, وندا ءبىزدىڭ كىسىلىگىمىز قايدا؟.. وسىنىڭ ءبارىن كورىپ وتىرىپ ءۇنسىز قالۋعا ونەرگە ءومىرىن ارناعان ادامنىڭ حاقى بار ما؟.. حاقى جوق بولسا كەرەك.
عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ جول جازبا اڭگىمەلەرىنىڭ وزىندە – تاس سويلەگەن, ارقا سويلەگەن, كوز سويلەگەن – كەزدەسەتىن سۇراپىل جان ايقايىنىڭ قۋاتى, ءسىزدى تىرىدەي جەرگە كومىپ جىبەرەردەي اسەرگە بولەيدى. جازۋشى ادام جۇرەگىن جاۋلاپ بولىپ قالعان استامشىلدىققا, كەۋدە كەرۋشىلىككە, كەششەلىككە, قاراۋلىققا, دۇنيەقوڭىزدىققا, توڭمويىندىققا, رۋحاني «كۇپتىلىككە» بارشا جانىمەن قارسى تۇرادى. اتويلاپ العى شەپكە شىعادى. ار-ۇياتتى قورلاپ ءولتىرىپ, قارا جەردىڭ قوينىنا تىقسا دا, جازۋشى, ادام ساناسىنىڭ اقىلىنا ارقا سۇيەيدى. ار-ۇيات ولگەن سوڭ, ادام دا ولەدى. مالعا اينالعان ەكى اياقتى, ەڭ قاتال, ەڭ ادىلەتسىز حايۋانعا بوي بەرەدى. بىزگە سونان دا ءبىلىمدى, ادال, ويشىل ينتەلليگەنتسيا كەرەك. قارا جەردىڭ قامىن جەگەن جاۋاپتى قازاق ينتەلليگەنتسياسى كەرەك.
عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ومىردەگى دە, ونەردەگى دە ونەگەسى, انا-وتاندى جانىنداي سۇيۋدە جاتىر. قازاقتىڭ ءتىلى مەن ادەبيەتى ءۇشىن جاساعان ەڭبەگى ەرلىككە پارا-پار. ول رۋحاني ىزدەنىستى ۇزبەدى, توقمەيىلسۋدى بىلمەدى, تاباندى ەڭبەكتەن تانبادى. سونداعى جازعانى بەس-اق توم كىتاپ.
بىراق قانداي كىتاپتار! ءستيلى جاقۇتتاي ويناعان, كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى سۇلۋ وزەندەي سوزىلا كومكەرىلگەن, وي استارى قالىڭ ورمانداي تۇڭعيىق تىنىشتىققا بوي قويعان, ءار تومى ءبىر ءداۋىردىڭ جۇگىن كوتەرگەن ايتارى مول اسىل كىتاپتار!
تارلان تالانتى قاپىسىز كىسىلىگىنە ساي, وزگەشە تۇلعا, ونىڭ بويىندا جالتاقتىق تا جوق, كەۋدە كەرۋ دە جوق, كەسىرلىك تە جوق. بۇل توپتىڭ ادامدارىنىڭ وزدەرى دە كەسەك, ونەرلەرى دە كەسەك, ومىرگە دەگەن ماحابباتتارى دا كەسەك. كولگىرسىمەي ءىرى سويلەيدى, ءىرى قيمىلعا بارادى, ءىرى ىستەر تىندىرادى. ۇلكەن ادامنىڭ كىسىلىگى دە ۇلكەن بولۋى كەرەك-اۋ!
قيىن زاماندا تۋىپ, قيىن عۇمىر كەشسە دە بۇلار ادامدىق كەلبەتتەرىنە قىلشىق تۇسىرمەپتى. ادال, ءادىل, ارلى قالىپتارىنان ءبىر وزگەرمەپتى. بۇل نەتكەن پاراساتتى تۇلعالار, دەپ ويعا كەتەسىز.
قازاق دالاسىن ارالاپ ءجۇرىپ, كۇزدىڭ ءبىر سۇرعىلت كەشىندە قىزىلجاردىڭ «جاڭاجولىنا» كەلىپ ايالدادىق. بۇل عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تۋعان اۋىلى. مۇراجايى دا وسىندا ەكەن. كۇتپەگەن جەردەن قادىرلى اعامىزدىڭ اۋىلىنا كەلىپ اتباسىن تىرەگەنىمىزدى ءوزىم جاقسىلىققا جورىدىم.
ماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق جازۋشىلار سەزى وتەر كۇننىڭ الدىندا شەرحان مۇرتازا, – سول كەزدە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى – ءبىر توپ جازۋشىلاردى عابەڭە سالەم بەرىپ شىعۋعا ەرتىپ باردى.
قازاقتىڭ وسى ءبىر ۇلكەندى سيلاۋ ءداستۇرى ادامنىڭ جانىن تەبىرەنتەدى. ۇلاعاتى بايتاق, ايتارى مول, كيەلى ءداستۇر.
ال قازاقتىڭ رۋ-رۋعا ءبولىنىپ, ءۇش جۇزگە تالاسا تارتىسقانىن كورگەندە, جانىڭ تۇرشىگەدى. ول كەزدە ومىردەن ءمان كەتەدى. يت قۇرلى بولمادىق-اۋ, دەپ كوزىڭە جاس الاسىڭ. عابەڭە كەلگەن ادام كوپ, ىدىس-اياق از ەدى. عابەڭنىڭ كەسەسى بوساعاندا, اعامنىڭ كەسەسىن مەن الايىن, دەدىم. شەرحان اعام: «ىرىمشىلىن قاراشى, مىنانىڭ!» دەپ ءسۇيسىندى. جايساڭ كوڭىل جاقسى اعامىز, كەسەگە ىستىق ءشاي قۇيىپ بەردى.
– ەر جىگىتكە ىرىمشىل, باتاشىل بولعان جاراسادى, – دەدى عابەڭ. – بۇل ءداستۇردى قولداۋ كەرەك. كەيىنگى جاستار ۇمىتىپ كەتىپ ءجۇرمەسىن.
– قازاق قالاي قازاق بولماق كەرەك دەگەن سياقتى شاعىن عانا قالتا كىتابى كەرەك. سالت-ءداستۇر, ىرىم, قۇران سوزدەرى, پايعامباردىڭ حاديستەرى, قوجاناسىردىڭ ازىلدەرى بولسا جاقسى بولادى, – دەدىم مەن.
– ءدال ايتادى, دۇرىس ءسوز. وسىنداي كىتاپتى سەن قۇراستىر, روللان. ءبىز شىعارۋعا بولىسايىق. مۇحاڭنىڭ, عابەڭنىڭ, مىنا قالتايدىڭ دا ازىلدەرى ول كىتاپقا كىرسە دۇرىس بولادى, – دەدى قالمۇحان يساباەۆ.
– قالەكە, سول كىتاپتى قۇراستىرۋعا ءسىز دە قاتىسىڭىز, – دەدى شەرحان مۇرتازا.
موسكۆانىڭ تورىندە ايتىلعان سول ءسوز, عابەڭنىڭ سول اماناتى ءىسكە اسپادى. «جاڭاجولدا» مالداس قۇرىپ وتىرىپ, اللا قالاسا, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ سول ءبىر ومىرشەڭ اماناتىن ورىنداۋعا بەل بۋدىم. شىنىندا دا, بۇگىنگى جاس قازاقتارعا XXI عاسىردا قازاق قالاي قازاق بولىپ قالماق دەگەن ويدى جەتكىزۋدى وزىمە پارىز سانادىم. ارينە, بۇل ويدى ايتۋ وڭاي, ال ورىنداۋ وتە قيىن بولاتىنىن قاي-قايسىمىز دا جاقسى تۇسىنەمىز عوي.
ءوزى
قىزىلجاردىڭ ۇشى-قيىرى جوق شەكسىز دالاسىندا مەن سۋرەتكەر-جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءومىردەگى دە, ونەردەگى دە ونەگەسى تۋرالى كوپ ويلاندىم. «جاڭاجولداعى» وڭاشا ۇزاق كەش پەن ورامعا كەلمەيتىن كەلتە تۇندە, عابيت ءمۇسىرەپوۆ ءتالىمىنىڭ ءبىز ءۇشىن اسا قىمبات بولعانىن ەرەكشە پايىمدادىم. عابيت مۇسىرەپوۆ مەكتەبىنىڭ تازالىعى مەن تالعامپازدىعىنىڭ بولەكتىگىن دە ويعا الدىم. اۋەزوۆ مەكتەبى, مۇسىرەپوۆ مەكتەبى اتالاتىن رۋحاني بيىكتىكتى كەزىندە بىزدەر جاس جازۋشىلار ءوز ورەمىزگە ىڭعايلاپ باعىندىرعان بولدىق. ال ولاردىڭ تەرەڭ, كەڭ ساپالى ناعىز ۇلتتىق ادەبي مەكتەپتەرى ولار دۇنيەدەن وزعان سوڭ ۇستازسىز قالعان. ول عاجايىپ مەكتەپتەرگە قايتادان جان بىتىرەتىن ادەبي ءبىلىم تاس قاراڭعى مەشەۋ كۇيدە ەدى. قازاقتىڭ فيلولوگياسى مەن سىنى پىسىقتىقتان, ادامزاتتىق سانالى تولعانىسقا ءالى دە اياق باسا قويماعان. ەندى اياق باسپايتىن دا بولار. اياق باسۋعا ورە دە, تاربيە دە, مادەنيەت تە, نامىس تا, رۋح تا جەتىسپەيدى. ساۋاتسىز ۋنيۆەرسيتەتتەر, ساۋاتتى ءبىلىم بەرە المايتىنى كوزى ءتىرىلەردىڭ بارىنە دە بەلگىلى بولعان. قوعام سوعان كوندىككەن. ادام سوعان توزگەن. وتىرىك وركەن جايعان قازاق دالاسىنىڭ ءتىلى كەسىلگەن.
مۇسىرەپوۆ مەكتەبىنىڭ, ستيلدىك, كومپوزيتسيالىق, رۋحاني ءتالىمى تۋرالى تالداۋ وتكىزۋ قانداي باقىت دەسەڭىزشى! ويلى شاكىرتكە ونداي تالىمدىك ساباقتاردان ءوتۋ ناعىز مەكتەپ بولار ەدى. حح عاسىردىڭ 80 جىلدارى ساۋەگەي مۇسىرەپوۆ, ىزدەنىمپاز ءازىربايجان مامبەتوۆكە, ۇلتتىق ونەردىڭ دىڭگەگىن شايقالتىپ, تابالدىرىعىن الاسارتىپ بارامىز دەپ بەبەۋ قاعۋىندا بۇگىنگى تەكسىزدەنىپ بارا جاتقان قازاق ءمادەنيەتىنىڭ تامىرى قاتالاپ ءشولدەيتىن كۇيىنە تاپ بولۋدان ساقتاندىرعانى بولسا كەرەك.
ساياساتتى دۇرىس جولعا قويۋعا, ەكونوميكانى ىلگەرىلەتۋگە بولار, ءبىراق رۋحى قۇلاعان ۇلتتىق مادەنيەتتى قايتا قالىپتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس.
رۋحىنان ايىرىلعان ەل – ەل بولمايدى, رۋحىنان ايىرىلعان ءمادەنيەت تە ەشۋاقىتتا قايتىپ ءتىرىلمەيدى.
ۇلتتىق مادەنيەت, مادەنيەتسىزدىكتى كەشىرمەيدى.
ال, الىپتار ەلىنىڭ ەركىن ازاماتى بولعان سۋرەتكەر-جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ, مەنىڭ كۇڭىرەنگەن وي-تولعاۋىمدا ەش شاتاعى جوق. حاس سۋرەتكەر, قازاق دالاسىنىڭ بارى مەن جوعىن بىردەي جىرلاعان الىپ جۇرەك توقتاعالى قاشان؟.. اقيقات مايدانىنىڭ ەر ساربازى ەرلىكتى ايتۋدا دا, ەلدىكتى ايتۋدا دا ەش توسىلعان ەمەس. وتاننىڭ باقىتى ءۇشىن جانىن سالعان ۇلكەن سۋرەتكەر-جازۋشىنىڭ ومىرلىك ونەگەسى حالقىمەن بىرگە بولسا دەگەن وي, بىزدىكى. سول ويدىڭ ومىرشەڭدىگىن ءتىلەۋ بىزدىكى.
الىپ تۇلعالاردىڭ ايتقان ءسوزدەرى ۋاقىت اياسىندا ۇمىتىلىپ قالىپ قويماسىن دەگەن ءۋاج بىزدىكى.
دالا
الىپ دالادا كۇزدىڭ قانعا مالىنعان قىپ-قىزىل كۇنى كوگىلدىر كوكجيەككە ەندى عانا يەك ارتقان تۇسى ەدى.
اللاعا مىڭ دا ءبىر راحمەت, ءدال وسى كۇز قىزىلجار ەلىنە مول استىقتى ءۇيىپ-توگىپ بەردى-اۋ!.. ەندى تەك جيناپ ۇلگەر. يگىلىگىڭە جارات.
بەيقام قازاق, ريزىعىڭ مەن ىرىسىڭدى تاعى دا توگىپ الىپ ءجۇرمە.
وزگەنى تىڭداما, ءوز جۇرەگىڭدى تىڭدا. سول جۇرەكتىڭ ايتۋىمەن ءجۇرسەڭ, قور بولماسسىڭ, قازاق جۇرتى. قازاق جۇرتىنا تىنىشتىق ءتىلەيىك, بەرەكە تىلەيىك, باقىت تىلەيىك. بۇل تىلەكتەر ءتىرى بولسا, بولاشاق ماعجاندار, سابيتتەر, عابيتتەر قىزىلجار ولكەسىنىڭ تورىنە تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ ءالى-اق شاپقىلاپ شىعار. تەگى بار ۇرپاق تەنتىرەمەس.
شىعارمالارى شىندىق جۇتقان جازۋشىلار ولمەيدى. ولار كوپ تە ەمەس. جاقسى سۋرەتكەر-جازۋشى ومىردە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس.
عابيت مۇسىرەپوۆ تە سول سيرەكتەردىڭ ساناتىنان.
عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءومىرى دە ءوزگەشە بولدى.
ونەرى دە وزگەشە بولدى.
ءولىمى دە وزگەشە بولدى.
ءوزى دە وزگەشە بولدى.
قۇدىرەتتى قازاق توپىراعىنان جارالعان, قۇدىرەتتى قازاقتىڭ ءبىرى دە «جاڭاجولدا» دۇنيەگە كەلگەن عابەڭ – عابيت مۇسىرەپوۆ بولاتىن.
سول الىپ دالانىڭ توسىنە ەندى عانا جەتكەن كۇزدىڭ كوگىلدىر كەشىندە «جاڭاجولدىڭ» تورىنە تىزە ءبۇگىپ, اسىل اعامىز تۋرالى سىر شەرتكەن روللان سەيسەنباەۆ.
