اتى-ءجونىڭىز قالاي؟
بەيسەنبى, 8 قاراشا 2012 7:17
بۇگىندە ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ اتى-ءجونىن جازۋدا بىرىزدىلىك ساقتالماي وتىر. ءتىپتى, وسى ءراسىمگە «-وۆتى, -ەۆتى» الىپ تاستاعان سوڭ, اكەسىنىڭ اتى, ءوزىنىڭ اتى قايسى ەكەنىن بىلمەي شاتاستىرىپ الامىز دەپ قارسى ورە تۇرەگەلەتىندەر, قازىرگى «ورىسشا» ءداستۇردە جازىلعان نىسپىسىنان ايىرىلعىسى كەلمەيتىندەر دە جەتكىلىكتى. اتى-ءجوندى جازۋدا گرامماتيكالىق قاتەسىنە بايلانىستى دا شۇبارلىق جەتىپ-ارتىلادى. قايتكەندە دە ازاماتتاردىڭ اتى-ءجونى قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىعىنا باعىنۋى كەرەك. سوندىقتان ءتىل ماماندارى, عالىمدار دايىنداعان «قازاق ازاماتتارىنىڭ اتى-جوندەرىنىڭ ەملەسى جايلى» نۇسقاۋلىقتى عالىمدار تالقىلادى. وعان قوستانايداعى زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە ءوز پىكىرلەرىن قوستى.
بەيسەنبى, 8 قاراشا 2012 7:17
بۇگىندە ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ اتى-ءجونىن جازۋدا بىرىزدىلىك ساقتالماي وتىر. ءتىپتى, وسى ءراسىمگە «-وۆتى, -ەۆتى» الىپ تاستاعان سوڭ, اكەسىنىڭ اتى, ءوزىنىڭ اتى قايسى ەكەنىن بىلمەي شاتاستىرىپ الامىز دەپ قارسى ورە تۇرەگەلەتىندەر, قازىرگى «ورىسشا» ءداستۇردە جازىلعان نىسپىسىنان ايىرىلعىسى كەلمەيتىندەر دە جەتكىلىكتى. اتى-ءجوندى جازۋدا گرامماتيكالىق قاتەسىنە بايلانىستى دا شۇبارلىق جەتىپ-ارتىلادى. قايتكەندە دە ازاماتتاردىڭ اتى-ءجونى قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىعىنا باعىنۋى كەرەك. سوندىقتان ءتىل ماماندارى, عالىمدار دايىنداعان «قازاق ازاماتتارىنىڭ اتى-جوندەرىنىڭ ەملەسى جايلى» نۇسقاۋلىقتى عالىمدار تالقىلادى. وعان قوستانايداعى زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە ءوز پىكىرلەرىن قوستى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى جانتاس جاقىپ مودەراتورلىق ەتكەن ءدوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىنە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ب.ءابدىۋالي ۇلى, ج.اعابەكوۆا, حالىقارالىق بيزنەس اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى س.يمانبەرديەۆا, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ونوماستيكا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ق.رىسبەرگەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ «ونوماستيكالىق حابارشى» بيۋللەتەنىنىڭ رەداكتورى س.شۇكىر ۇلى, قوستاناي پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ا.كۇزەمباي ۇلى, م.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى ز.قۇلامانوۆا قاتىستى. ولار قازاق ازاماتتارىنىڭ اتى-جونىندەگى جازىلۋىن ءبىرىزدىلىككە ءتۇسىرۋدەگى تۇيتكىلدەردى تىلگە تيەك ەتتى. اتى-ءجونىمىزدىڭ جازىلۋىن دۇرىستاۋ تۇرعىسىندا ايتار وي كوپ. الدىمەن, ادام اتتارىن جازۋدا گرامماتيكالىق ەملە ەرەجەلەرى ساقتالمايدى. عالىمدار ءبىر «ءايگەرىم» دەگەن اتتىڭ 14 ءتۇرلى جازىلىپ ءجۇرگەنىن ايتتى. بۇل قازاقشا ساۋاتىنىڭ جەتپەيتىندىگىنەن ەمەس, ۇلتتىق سانانىڭ اقساۋىنان تۋىپ وتىرعان كورىنىس ەكەنىندە ءسوز جوق. كوپتەگەن ەسىمدەردە, مىسالى, «ءساليما – ساليما» دەگەن سياقتى «ءا» ءارپىنىڭ ورنىنا «ا» ءارپى جازىلادى. عالىمدار «ءا » ءارپى اتى-جونىمىزگە ۇلتتىق رەڭك بەرەتىنىن ەسكەرتتى. ات قويۋدا قازەكەم ەلىكتەۋ-سولىقتاۋدان ءالى ارىلىپ بولعان جوق. باياعى «كولحوزبەك, سوۆحوزبەك, شوفەر» دەپ ات قويعان قازاق, بۇگىندە دە كوڭىل-كۇيدىڭ كوك دونەنىن توقتاتپاي, جاڭا تۋعان ءنارەستەنى «سامميتحان» دەپ اتاپ جىبەردى. قىز بالالارعا برازيليانىڭ, ءتۇرىكتىڭ كوپ سەريالى فيلمدەرىندەگى كەيىپكەرلەردىڭ, وزگە ۇلتتار اتىن نەمەسە «ايانا, دايانا» سياقتى ءمان-ماعىناسىز ەسىمدەر بەرۋ كوبەيىپ كەتتى.
– كىسى اتى – مادەني مۇرا, – دەدى جانتاس جاقىپ. – بالا – بۇگىن نارەستە, ەرتەڭ – ەلىمىزدىڭ ازاماتى. بالا تاعدىرىمەن ويناۋعا بولمايدى. سوندىقتان وعان لايىقتى, ۇلتتىق بوياۋىمىز ءبىلىنىپ تۇراتىنداي ات بەرگەن ماقۇل.
اتى-ءجونىمىزدى ءبىرىزدى جازۋعا بايلانىستى وتارلىق پسيحولوگيادان ءالى باتپاقتاپ شىعا الماي جۇرگەنىمىز جونىندە اقىن اقىلبەك شاياحمەتتىڭ دە ءوز پىكىرى بار.
فاميليانى جازۋدا دا بىرىزدىلىك جوق. ونىڭ ۇستىنە «بوياۋشى دەگەنگە ساقالىن بوياپ», نىسپىسىنىڭ الدىنا اراب تىلىنەن كىرىككەن «ءال» دەگەن ارتيكلدى قوساتىندار نەمەسە نىسپىسى ەتىپ العان اتاسىنىڭ بىرىككەن سوزدەن تۇراتىن ەسىمىن باس ارىپتەرمەن ءبولىپ جازاتىندار كەزدەسەدى. نۇسقاۋلىقتى تالداي كەلە, ماجىلىسكە قاتىسقاندار قازاق ازاماتتارىنىڭ اتى-ءجونىن «ارمان قالابەك ۇلى وسپان» دەپ ءۇش مۇشەدەن بە, الدە «ارمان قالابەك ۇلى» دەپ ەكى مۇشەدەن جازۋ كەرەك پە؟» دەگەن ماسەلەنى تالقىلادى. سونىمەن قاتار, بىرىزدىلىك بولۋ ءۇشىن ادامنىڭ اتى ءبىرىنشى, فاميلياسى ەكىنشى جازىلۋ كەرەكتىگى دە ايتىلدى.
مىنە, نۇسقاۋلىقتىڭ ءتورتىنشى تالقىلانۋىندا اتى-جونىمىزگە بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. نۇسقاۋلىقتى ءيىن قاندىرا تالقىلاپ, بارلىق وزگەرىستەر تولىق ەنگىزىلگەن سوڭ, ول الداعى ۋاقىتتا قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنا تاراتىپ بەرىلەتىن بولادى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
