باقىت كىلتى
سارسەنبى, 6 ماۋسىم 2012 6:58
ەرتەرەكتە ەرىگىپ وتىرعان ءبىر توپ جاستار اقىلمان قارتتى ورتاعا الىپ:
– قاريا, ەل وسى باقىت كىلتى دەپ جاتادى, ءسىز ونى قالاي تۇسىنەسىز؟ – دەيدى. سوندا الگى قاريا بىلاي دەپ جاۋاپ بەرىپتى:
سارسەنبى, 6 ماۋسىم 2012 6:58
ەرتەرەكتە ەرىگىپ وتىرعان ءبىر توپ جاستار اقىلمان قارتتى ورتاعا الىپ:
– قاريا, ەل وسى باقىت كىلتى دەپ جاتادى, ءسىز ونى قالاي تۇسىنەسىز؟ – دەيدى. سوندا الگى قاريا بىلاي دەپ جاۋاپ بەرىپتى:
– قاراقتارىم, باقىت كىلتى دەگەن كەڭ ۇعىم. ونى اركىمنىڭ جۇرگەن جولى, ارتىندا قالعان شۋاقتى ىزدەرىمەن ولشەگەن ورىندى. ەگەر باقىتتىڭ كىلتىنە يە بولعىلارىڭ كەلسە, كەز كەلگەن ماماندىقتىڭ سوڭىنان جۇگىرە بەرمەي, وزدەرىڭ ۇناتقان, ەلگە پايدالى, بەيىمدەرىڭ بار سالاعا كۇش سالعان ءجون. باقىتتى بولام دەسەڭدەر, ارىڭ تازا بولىپ, ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق اسىپ, قولدان كەلگەنشە جاردەم بەرىپ, ولاردىڭ العىسىنا بولەنىڭدەر. سوندا عانا سەنىڭ مىنا دۇنيەگە بوس كەلمەگەنىڭ, ازامات دەگەن جوعارى اتاققا ساي بولىپ, باقىتتى, ءماندى عۇمىر كەشكەنىڭ.
بايقاساڭىز, بۇل ادامدى ويعا قالدىراتىن تەرەڭ ماعىنالى جاۋاپ ەمەس پە؟
ءوسىڭىز, جەتىلىڭىز, تاسقىنداڭىز,
بىراق تا بيىكپىن دەپ اسقىنباڭىز.
سەن مىقتى, اناۋ ناشار, مەن ورتاشا,
ءبارىمىز ءبىر اسپاننىڭ استىندامىز.
ءسىزدىڭ وي ءبىزدىڭ ويمەن بىرىكپەيدى,
شايقاڭىز وسى ءومىردى ءجۇرىپ, مەيلى.
ويلاڭىز ارزان اتاق, ساسىق ىرىس,
ءسىز ولگەندە قايتادان تىرىلتپەيدى –
دەپ جىرلاعان قازاقتىڭ اقيىق اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆ. اقىن وسى ولەڭى ارقىلى تارىداي جەتىستىگىن تاۋداي ەتىپ كورسەتكىسى كەلەتىن ماقتانشاقتى, بايلىعى مەن مانسابىنا ماستانعان توعىشارلىقتى, اتاققۇمارلىقتى, ءوزىن ءوزى زور ساناۋ سياقتى جيىركەنىشتى ارەكەتتەردى قانداۋىرداي وتكىر تىلمەن شەنەيدى.
رابعۋزيدىڭ ء(حىV عاسىر) ادام اتا مەن حاۋا انا قيسساسىندا: «ءار كىسىنىڭ تاعدىرى ماڭدايىنا اناسىنىڭ قۇرساعىندا جازىلادى. ودان اسىپ جاقسى دا, جامان دا بولا المايدى», – دەپتى. ويلاپ قاراساڭىز, ونىسى دا راس شىعار. ءار ادامنىڭ ءومىر اتتى شەكسىز مۇحيتتا ءوز جولى, ءوز تاعدىرى بار. «جارىق دۇنيەگە كەلگەن ەكەنسىڭ – ءومىردى تىرشىلىكتىڭ جەرتابانداعان وگىزى ەتپەي, قىران قاناتىنداعى ونەر ءبيىگىنە كوتەرگەن ءلازىم» دەپتى نەمىستىڭ ۇلى اقىنى گەتە.
ءومىر وتكەن كۇنمەن, جاساعان جىلمەن ءولشەنبەيدى. ءومىر ولشەمى – مىنا بەيمازا ءدۇنيەدە جاساعان ىزگىلىكتى ءىسىڭ, ادامدارعا جاساعان جاقسىلىعىڭ, كوپشىلىككە قايىرىمدىلىعىڭ, ارتىڭدا قالدىرعان جاقسى كورنەكتى ءىزىڭ.
ال ەندى بازبىرەۋلەر سىرت كوزگە قاراپايىم بولىپ كورىنگىسى كەلىپ الەكتەنەدى. بىراق ونىسى كوزگە ۇرىپ تۇرادى. ءسىرا, قاراپايىمدىلىق تا قانعا سىڭگەن ءبىر كەرەمەت قاسيەت بولسا كەرەك. شىركىن, مىنا جارىق دۇنيەدە, جارقىن ومىردە قانشاما نار تۇلعالى قاراپايىم جاندار بولدى دەسەڭىزشى. ناقتى مىسالدارعا جۇگىنەيىك. مىسالى, ءتوسىن قاقپاي ومىردەن وتكەن جانداردىڭ ءبىرى – ۇلى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ دەپ بىلەمىن. اتاق-داڭققا ەش قىزىققان جان ەمەس, قانشاما ەلدى سۇيسىندىرگەن, ءتىپتى كوكىرەگى وياۋ جاننىڭ ءبارىن عاشىق ەتكەن كەرەمەت اندەر جازعان اسا تالانتتى دارىن يەسى بولسا دا ەلدىڭ ورتاسىندا, قاراپايىم تىرشىلىك ەتكەن قازاقتىڭ ءبىر بالاسى.
سونداي-اق, ارىپتەستەرى اراسىندا «اكادەميكتەردىڭ اكادەميگى» اتانعان سالىق زيمانوۆ قاريا تۋرالى ونى ەتەنە بىلەتىن جۇرت ونىڭ ابىزدىعى, پاراساتتىلىعى مەن قاراپايىمدىلىعى جايلى ريزاشىلىقپەن ەسكە الىپ وتىرادى.
وسى جەردە قازاق ۇلتىنىڭ ماقتانىشى ەر باۋكەڭ, باۋىرجان مومىش ۇلى جايلى ايتپاي كەتۋ ۇلكەن كۇنا بولار ەدى. ماسكەۋ, كرەمل قانشا جىلدار بويى جانتالاسىپ «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» دەگەن اتاق بەرۋدى ناعىز قاھارمان ازاماتقا قيماسا دا, حالقىمىز ونى اسا قادىرلەپ, ەرەكشە ارداقتاپ, «شوقتىعى بيىك ءبىزدىڭ باتىر باۋكەڭ» دەپ كوزى تىرىسىندە-اق سىي-قۇرمەتكە بولەدى. باۋكەڭ وسىعان شۇكىرشىلىك جاساپ, «ماعان «التىن جۇلدىز» بەرمەدىڭدەر» دەپ اپتىقپادى, اشۋ شاقىرمادى, ىزالانىپ كۇيىنبەدى, قاپالانبادى. سوڭعى كۇنىنە دەيىن ەلدىڭ ەركەسى بولىپ ءومىر ءسۇردى.
كەۋدەسىنە ەكى «التىن جۇلدىز» تاققان ۇشقىش-جاۋىنگەر تالعات بيگەلدينوۆ تە اتاق-داڭقىن ساۋداعا سالماي, ءوز تىرشىلىگىمەن قاراپايىم ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ازامات.
ومىردەن وتكەن ءىلياس وماروۆ, جۇمابەك تاشەنەۆ, دىنمۇحامەد قوناەۆ, قانىش ءساتباەۆ, وزبەكالى جانىبەكوۆ, ومىربەك جولداسبەكوۆ, حاسان بەكتۇرعانوۆ تۋرالى ەل اۋزىندا تالاي عاجايىپ اڭگىمە-ەستەلىكتەر ءورىپ ءجۇر, بارلىعى اسا ريزاشىلىقپەن ويعا الادى. كىم ايتسىن, جۇرەكتەرى ەلجىرەي, ولاردىڭ ەرەكشە ازاماتتىق قاسيەتتەرىن جىپكە تىزگەندەي ەتىپ اتاپ وتىرادى. قاراپايىمدىلىقتى سولاردان ۇيرەنگەنىمىز ءجون بولار, ءسىرا.
ءيا, حالىقتىڭ الدىنداعى سىي-ابىروي, قۇرمەت-قولپاشتاۋ اتاقتارمەن, ناگرادامەن ەسەپتەلمەيتىنى بارىمىزگە ايان. اتاق دەسە اكەسىن ساتۋعا دايىن تۇراتىن شەنەۋنىكتەر قازىرگى قوعامدا قاپتاپ ءجۇر-اۋ, قاپتاپ ءجۇر. سول سانسىز, ساپاسىز تولىپ كەتكەن عالىمدار «عالىم» دەگەن كيەلى اتاقتىڭ بەدەلىن قۇلدىراتقان. ءارى قاراي نە بولادى؟
كەيدە وي قۋىپ, ومىردە بولىپ جاتقان قۇبىلىسقا سىن كوزبەن قاراپ, وزىڭشە پايىمداپ, ساراپتاما جاسايسىڭ. جاقسىلىققا كوڭىلىڭ شالقىپ, تەرىس قىلىقتارعا جانىڭ كۇيزەلەدى, جۇرەگىڭ سىزدايدى. ءيا, «مىنا دۇنيە كىمنىڭ زامانى بولىپ بارادى؟» دەپ تولعاناسىڭ. ءتىرى پەندە ويسىز بولا ما. وكىنىشتىسى, ءومىردىڭ تاتتىلىگىن سەزىنۋ اركىمنىڭ باسىندا بولا بەرمەيدى ەكەن. «ءبىر بيىك بار جورعالاپ جىلان دا شىعادى, قالىقتاپ قىران دا شىعادى» دەگەن بابالار سوزىنەن اسىرا نە ايتا الامىز. ءومىر شىندىعى سولاي.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
تاراز.
