جولايىرىق
سارسەنبى, 1 اقپان 2012 7:27
ەلiمiزدiڭ ەڭ بەدەلدi مۇناي كومپانياسىنىڭ بiرiندە قىزمەت ەتەتiن دوسجان ومiرiندە بiرiنشi رەت مۇحيت اسىپ, اقش-قا قىرىق كۇندiك تاجiريبە الماسۋعا بارعان ساپارىنان قايتىپ كەلە جاتتى. نيۋ-يوركتەن مiنگەن “بوينگ” ۇشاعى ەۋروپانىڭ ءبىر اۋەجايىنا توقتاپ دامىلداعان سوڭ الماتىعا تۋرا جەتiپ قونباقشى.
ەلۋدiڭ بەل ورتاسىن ەڭسەرگەن جiگiت اعاسى تالايدىڭ اڭساعان ارمانىنا اينالعان امەريكا قۇراما شتاتتارىنا جولى ءتۇسiپ, الەمدەگi ەركiن ءومiردiڭ سيمۆولى سانالاتىن ەلدi قالاۋىنشا تاماشالاۋعا مۇمكiندiك بولدى دەپ كوڭiل دەمدەگەنمەن, ونداعى ايدان استام ۋاقىت اياعىنا جەتكiزبەي, جالىقتىرىپ-اق جiبەرگەن ەدi. ءتۇ-ۋ قياندا قالعان ءۇي iشiمەن تەلەفون ارقىلى كۇندە بiر مەزگiل حابارلاسىپ, داۋىستارىن ەستiپ تۇرعانىمەن, ايەلiن, بالا-شاعاسىن, ءوزiنiڭ قىزمەت ورنىن, ۇجىمىن, قالا بەردi تۋعان قالاسىن قاتتى ساعىنىپ قالىپتى. اۋە لاينەرiنە وتىرعىزۋ ءراسiمi بiتكەنشە دەگبiر تاپپادى. ودان ۇشاق كوككە كوتەرiلگەندە عانا ورەكپiگەن سەزiمi سايابىرسىپ, ەندi ەكi جاعىنا جايعاسقان جولاۋشىلارعا نازار سالا باستادى.
سارسەنبى, 1 اقپان 2012 7:27
ەلiمiزدiڭ ەڭ بەدەلدi مۇناي كومپانياسىنىڭ بiرiندە قىزمەت ەتەتiن دوسجان ومiرiندە بiرiنشi رەت مۇحيت اسىپ, اقش-قا قىرىق كۇندiك تاجiريبە الماسۋعا بارعان ساپارىنان قايتىپ كەلە جاتتى. نيۋ-يوركتەن مiنگەن “بوينگ” ۇشاعى ەۋروپانىڭ ءبىر اۋەجايىنا توقتاپ دامىلداعان سوڭ الماتىعا تۋرا جەتiپ قونباقشى.
ەلۋدiڭ بەل ورتاسىن ەڭسەرگەن جiگiت اعاسى تالايدىڭ اڭساعان ارمانىنا اينالعان امەريكا قۇراما شتاتتارىنا جولى ءتۇسiپ, الەمدەگi ەركiن ءومiردiڭ سيمۆولى سانالاتىن ەلدi قالاۋىنشا تاماشالاۋعا مۇمكiندiك بولدى دەپ كوڭiل دەمدەگەنمەن, ونداعى ايدان استام ۋاقىت اياعىنا جەتكiزبەي, جالىقتىرىپ-اق جiبەرگەن ەدi. ءتۇ-ۋ قياندا قالعان ءۇي iشiمەن تەلەفون ارقىلى كۇندە بiر مەزگiل حابارلاسىپ, داۋىستارىن ەستiپ تۇرعانىمەن, ايەلiن, بالا-شاعاسىن, ءوزiنiڭ قىزمەت ورنىن, ۇجىمىن, قالا بەردi تۋعان قالاسىن قاتتى ساعىنىپ قالىپتى. اۋە لاينەرiنە وتىرعىزۋ ءراسiمi بiتكەنشە دەگبiر تاپپادى. ودان ۇشاق كوككە كوتەرiلگەندە عانا ورەكپiگەن سەزiمi سايابىرسىپ, ەندi ەكi جاعىنا جايعاسقان جولاۋشىلارعا نازار سالا باستادى.
الدىمەن قازاقى باۋىرمالدىعىمەن قاسىنداعىلارمەن ەسەندەسۋدi ويلادى. سول قاپتالداعىسىنا كوز تاستاپ ەدi, كورشiسi اعىلشىن ناسiلدەس ەگدە ايەلدiڭ جارتى بەتiن جاپقان كۇڭگiرت كوزiلدiرiگiنiڭ ارعى جاعىنداعى جانار شۋاعىن كورە المادى جانە قاي تiلدە سالەمدەسەتiنiن بiلمەي, سوزدەن توسىلىڭقىرادى. وڭ قاباتىنداعى قوڭسىسى ۋىزداي ءوندiر, مولدiرەپ تۇرعان بۇلا ءتۇرi ازيات تەكتەس, ءالi ۇستارا تيمەگەن ءتۇبىت مۇرتى, وت شاشقانداي مويىل كوزدەرi, قوڭىر بارقىن ءجۇزi تۋرا قازاقتىڭ بالاسىنداي كورiندi. وسى ساتتە: امەريكادا “بولاشاق” باعدارلاماسىمەن وقيتىن جەتكىشەكتىڭ بiرi دە بولۋى مۇمكiن-اۋ», دەگەن وي ساناسىن قاعىپ ءوتتى ونىڭ. سول-اق ەكەن سۇيكiمدi بوزبالانىڭ مۇنتازداي ءۇستi-باسىنا ۇرلانا زەر سالىپ, وزiنە iشتارتىپ وتىردى دا, سالدەن سوڭ قازاقشا ءسوز قاتتى.
– سالەمەتسiڭ بە, قاراعىم! ەلگە قايتىپ بارا جاتىرسىڭ با؟
– Es! Es! كاzاkhsتاn! – دەپ كۇلiمسiرەپ جاۋاپتى اعىلشىنشا قايتاردى ساپارلاس جiگiت.
– قازاقستاننىڭ قاي قالاسىندا تۇراسىڭ؟ الماتىدا ما؟ – دەدi دوسجان تاعى دا الما-اتا, – دەپ جولسەرiگiنiڭ ورىسشا, اعىلشىنشا ارالاستىرىپ تiلi كiبiرتiكتەگەنiنەن قازاقشاعا مۇلدەم جوق ەكەنiن تەز اڭعارا قويعان ول ەندi تiكەسiنە كوشتi.
– Spikig Englishس and Pussan? –
– Es! Es! Spikid Endlishc!
ەكەۋiنiڭ ەندiگi اڭگiمەسi ارى قاراي اعىلشىنشا جالعاستى. دوسجان اعىلشىن تiلiن بiر كiسiدەي-اق بiلەتiن-دi. قازاق-امەريكان بiرلەسكەن كاسiپورنىندا جۇمىس iستەگەنiنە جيىرما جىلعا جاقىندادى. جوعارى وقۋ وقىعاندا نەگiزگi ماماندىعىن مەڭگەرۋگە قوسا, تۇبiندە بiر كەرەگi بولار دەپ اعىلشىن تiلiن دە ۇيرەنۋگە دەن قويىپ ەدi. سول تالابى قىزمەتiندە اقىرى كادەگە استى. امەريكالىقتار قازاقستاننىڭ مۇنايىن يگەرۋگە كوز تiككەندە دوسجان سولارعا ناعىز “iزدەگەنگە سۇراعان” بولىپ شىعا كەلگەن.
مiنە, ەندi, قازاقستانعا بiرگە ۇشىپ كەلە جاتقان امەريكالىق ازاماتپەن اعىلشىنشا كوسiلiپ تۇرىپ سويلەسiپ وتىر. ول ءومiر كورگەن ۇلكەندiگiن پايدالانىپ, اۋە جولىنداعى سەرiگiنiڭ شەرiن ارمانسىز اقتارتقىزدى. سىرىنا قانعاندا تولقىدى. قيانداعى قازاقستانعا ساپار شەگۋiنiڭ ءمانiسiن بiلگەندە جۇرەگi سىزدادى.
شەتەلدiك كورشiسiنەن سونداعى ۇققانى مىناۋ ەدi.
امەريكالىق ازاماتتىڭ ەسiمi الان. اكەسiنiڭ نىسپىسى اباز. بىلتىر تالقانى تاۋسىلىپتى. ەكi جىل بۇرىن اناسى دۇنيەدەن وزىپتى. اكەسi بۇل ومiردەن باز كەشەردە بالاسىمەن باقۇلداسىپتى. الاندى اقش-تان ەمەس, الماتىعا زايىبىمەن ارنايى بارىپ, سونداعى نارەستەلەر ۇيiنەن اسىراپ العانىن ايتادى.
– بالام, – دەيدi سىرقاتى مەڭدەگەن اكەسi, – مەن تولقۇجاتىمدا امەريكالىق دەپ جازىلعانىممەن, نەگiزi قازاق دەگەن ۇلتتانمىن. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ءۇشiنشi جىلىندا مايدانعا شاقىرىلىپ, بiر توپ جاستاردى بiر اي دايىندىقتان وتكiزiپ, نورۆەگيادان بiر-اق شىعاردى. سودان سول جاقتا تۇتقىنعا ءتۇسiپ, بiزدi وداقتاس امەريكانىڭ اسكەرi قۇتقاردى. قاماۋدان بوساعان بiزدiڭ الدىمىزدا ەكi جول تۇردى. بiرiنشiسi – تۋعان ەلگە قايتىپ, ءوز وتانىمىزدا بiزگە ساتقىن دەگەن ايىپ تاعىلىپ, قۋعىن-سۇرگiننiڭ قۇربانىنا اينالىپ, باسىمىزعا زوبالاڭ ءتۇسiپ, تاعى دا ازاپقا تۇتىلۋىمىز مۇمكiن. ەكiنشiسi – قانشاما ەلدiڭ اسكەرiن لاگەردەگi تۇتقىندىقتان قۇتقارعان امەريكالىقتاردىڭ قايدا بارساڭدار دا ەرiك وزدەرiڭدە دەپ بiزدi ءوز بەتiمiزبەن قويا بەرگەنiن پايدالانىپ, شەتەلدiڭ بiرiندە قالۋ ەدi. مەن العاشىندا اۆستريانى قالادىم. كەيiن الياسكاعا قونىس اۋداردىم. باستان نەبiر قيىندىقتى وتكەرiپ, اقش-تا تۇراقتادىم. ەتiمنiڭ تiرiلiگi ارقاسىندا ازىن-اۋلاق بيزنەسiمدi قالىپتاستىردىم. جەرگiلiكتi ءۇندiستiڭ قىزىنا ۇيلەندiم. بiراق ارامىزدا پەرزەنت بولمادى. قۇدايعا شۇكiر, كوزiمiز اشىق, تۋعان جەرگە الاڭداپ ءجۇردىم. كەڭەس وداعى تاراپ, ونىڭ بوداۋىندا بولعان ەلدەر ازاتتىق العانىن ەستiگەندە شەشەڭ ەكەۋمiز قاتتى قۋاندىق. اعايىن-تۋعاندى iزدەگiم كەلدi. ارتىنشا رايىمنان قايتتىم. اكە-شەشەم مەن سوعىسقا اتتانعاندا ەكi اعامنىڭ شايقاستا وققا ۇشقان كۇيiگiنەن قايتىس بولعانىنان حاباردار بولاتىنمىن. ال جۇراعاتىم ماعان iشi جىلي قويار ما؟ ولارعا سۇراۋ سالۋعا جۇرەكسىندىم. تۋعان جەرiم قازىعۇرت دەگەن تاۋدىڭ توڭiرەگiندە ەدi. بارۋعا ءسوز ەستىپ قالاتىنداي, كىنالى ادامداي باتپادىم.
قايتەيiن, ماڭدايعا جازعان تاعدىر بۇل. كiمگە وكپە ارتارسىڭ. بiراق قازاقستاندى ويلاي بەرەتiن بولدىم. سانامنان بiر شىقساشى تەگi. قانشا وقتالسام دا, امال جوق, ەندi قايتىپ تۋعان ەلگە بiرجولا ورالا المايتىنىمدى ءتۇسiنiپ, جەگi قۇرتتاي ۋايىم جەدiم. نە كەرەك, اقىرىندا كiندiك قانىم تامعان جەردەن ءوز ۇلتىمنىڭ بiر بالاسىن باۋىرعا باسۋدى ايەلiممەن كەلiسiپ شەشتiم. تىم بولماسا تاريحي وتانىما دەگەن ماۋقىمدى سول ارقىلى جۇباتۋدى قالادىم. ءسويتiپ, شەشەڭ ەكەۋمiز 1991 جىلدىڭ كۇزىندە الماتىعا جول تارتىپ, سونداعى ءسابيلەر ۇيiنەن سەنi بiر جاسىڭدا اكەلگەنبiز. ارينە, تيiستi قۇجاتتاردى ازiرلەۋ دە وڭايعا سوقپادى, ەكi ارادا سان مارتە قاتىنادىق. سەنi امەريكاعا الىپ كەلگەن سول كەزدەگi تۇراعىمىز الياسكادان وسى قازiرگi حيۋستون قالاسىنا قونىس اۋدارعانبىز.
مiنە, مەن دە اناڭنىڭ قاسىنا بارۋعا جاقىندادىم. ءوزiمنiڭ اتامەكەنسiز الىستا وسكەننiڭ نە تاقسىرەت ەكەنiن بiلەمiن. ەندi ماعان جات جەردىڭ توپىراعى بۇيىرعالى تۇر. سەنi دە ۇلىم, جەكە ءوز ءومiرiمنiڭ ءمانiسiن كۇيتتەگەن قاراقان باسىمنىڭ قامىن قاراستىرعان كiنامنەن تۋعان جەرiڭنەن ءبولشەكتەپ اكەتiپ ەدiم. مەنiڭ مۇنىم ءوزiم ءۇشiن دۇرىس بولعان شىعار. ال, سەنiڭ تاعدىرىڭا قالاي بولعانىن بiر اللا بiلەدى. بۇگiن وتكەندi قايتىپ جاساي الماسىمىز انىق. ءبارiن دە جاساعان يەمنiڭ قۇدiرەتi ۋاقىتىندا رەتتەيتiنiنە سەنەمiن. تارتار تالقانىم تاۋسىلار الدىندا كiندiك قانىڭ تامعان جەرiڭ ەكەۋمiزگە دە ورتاقتىعىن, اتاجۇرتىڭنىڭ قايدا, كiم ەكەندiگiن جيىرما جىل iشتە بەرiشتەي ساقتاپ كەلدiم. اقيقاتتى تىنىش دۇنيەگە وزiممەن بiرگە ارقالاپ كەتiپ كۇناھار بولماۋعا تىرىسىپ, اقىرى وسىلاي توقتام جاسادىم, بالام.
مەنi شىعارىپ سالعاننان كەيiن تۋعان ەلiڭە بارىپ كور. تۋىسقاندارىڭدى iزدەپ تاپ. سەنi العان بالالار ءۇيiنiڭ مەكەن-جايىن بەرەمiن. بالكiم, ۇناسا اتامەكەنiڭدە قالارسىڭ. بارىپ-كەلiپ جۇرەم دەسەڭ دە ءوزiڭ بiلەسiڭ. وڭ-سولىڭدى تانيتىن جاسقا جەتتiڭ. ءبارiن دە ءوزiڭ شەش. قازاقستان بۇرىن رەسەيدiڭ بوداۋىندا ەدi, قازiر ازات ەل. الەمگە ەسiگi اشىق تاۋەلسiز جۇرت. سەن سول قازاقستاننىڭ, مەنiڭ دە, ءوزiڭنiڭ دە كiندiك قانىمىز تامعان جەردiڭ پەرزەنتiسiڭ. سەن قازاق دەگەن ۇلتتىڭ ۇلىسىڭ. تاريحي وتانىڭدى ۇمىتپا, بالام. مەن دەمiم بiتەر ساتتە ەرتەڭ مويىنعا قارىز بولماسىن دەپ قانشاما جىل جۇرەك تۇكپiرiندە ساقتاعان اقيقاتتى اقتارىپ وتىرمىن وزiڭە. ەندiگiسi ءوز ەركiڭدە” دەپتى اكەسى جاس جىگىتكە.
…اۋە لاينەرi الماتىعا كەلiپ قوندى. دوسجان ۇشاقتان تۇسەردە الاننان قالاداعى ەندiگi باعىتىن سۇرادى. ول الدىمەن اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشiلiگiنە باراتىنىن, ودان قوناق ۇيگە جايعاساتىنىن, سودان كەيiن اۋدارماشى جالداپ, اكەسiنiڭ بەرگەن ءمالiمەتi بويىنشا الماتىدا ءوزi دۇنيەگە كەلگەن پەرزەنتحانانى, ءارi قاراي ءوزi تاپسىرىلعان نارەستەلەر ءۇيiن iزدەپ تاباتىنىن ايتتى.
دوسجان الماتىدان اتىراۋعا ۇشۋى كەرەك. امال جوق, اۋەجايدا قالۋىنا تۋرا كەلدi. قانشا دەگەنمەن, ون التى ساعات بiر-بiرiنە يىق تiرەسiپ وتىرىپ سىرلاسىپ كەلگەن كورشiسiنە باۋىر باسىپ قالىپتى. جاس جولداسىن قيمادى. ۇشاقتا تانىسقان سەرiگiن اۋەجاي الدىنان جۇرەتiن جەڭiل كولiككە دەيiن شىعارىپ سالدى.
– گۋد باي, ميستەر دوسجان اگا! – دەدi قوشتاساردا ول.
– ساۋ بول, قاراعىم. ماقساتىڭا جەتۋiڭدi تiلەيمiن! – دەپ ول قول بۇلعاپ قالا بەردi.
امەريكالىق جiگiت مiنگەن تاكسي قاسىنان ىزعىپ الا جونەلگەندە, جۇرەگى شىم ەتكەندەي بولدى. اۆتوكولiك كوپ ماشينانىڭ اراسىنا سiڭiپ, كوزدەن تاسا بولعانشا قاراپ تۇرعان دوسجان: “قازاقستاننان 6 مىڭنان استام بالانى شەتەلدiكتەردiڭ اسىراپ العانىن بiر گازەتتەن وقىعانىم بار ەدi. سونىڭ iشiندە بiر عانا اقش-قا 3 مىڭداي قازاقستاندىق ءبۇلدiرشiن اكەتiلگەنi تۋرالى دا ەسiمدە قالىپتى. مىنا الان دا سولاردىڭ بiرi بولعانى عوي سوندا. اتاجۇرتىنان كiندiگi اجىراپ قالعان بەيكۇنا بوبەكتەر مەن بۇلدiرشiندەردiڭ اراسىنان ەسەيگەندە ەسi كiرiپ, تۋعان ەلiن iزدەپ كەلۋشiلەر جالعىز وزiمەن تۇيىقتالماسا ەكەن. كiم بولسا دا تۇبiندە ءبارiبiر قانىنا تارتپاي قويمايدى دەگەن ءسوز ءدايiم شىندىققا اينالا بەرسە يگi” دەپ ويلادى.
“الان تۋىسقاندارىن تابار ما ەكەن؟ كiم بiلiپتi, بارiنەن دە بۇرىن تۋعان جەرiنە تابانى تيدi. ار جاعىن كورە جاتار. شەتەلدە وسكەن, الپاۋىت ەلدە وقىپ, وركەنيەتتi ءتالiم العان, كوزi اشىق, ەتi تiرi ەكەنi كورiنiپ تۇر, اداسپاس. قۇدايىم جولى جاقسىلىققا, قۋانىشقا وڭعارىلسىن!” دەپ تاعى دا iشتەي كۇبiرلەگەن دوسجان سوستيىپ تۇرىپ قالعان قالپى قالىڭ ويدان ارەڭ سەرپiلiپ, اۋەجاي عيماراتىنا قاراي بەتتەدi.
جەڭiس ءباھادۇر.
